ANA TESTİ NEDİR?
ANA (Antinükleer Antikor), bağışıklık sisteminin hücre çekirdeği ve ilişkili hücresel yapılara karşı oluşturduğu otoantikorları araştıran bir kan testidir. Özellikle sistemik lupus eritematozus (SLE), Sjögren hastalığı, sistemik skleroz ve bazı diğer otoimmün hastalıkların değerlendirilmesinde kullanılır.
ANA pozitifliği tek başına lupus veya başka bir otoimmün hastalık tanısı koydurmaz. Sağlıklı kişilerde de pozitif sonuç görülebilir. Sonucun klinik anlamı antikor titresi, boyanma paterni, kullanılan test yöntemi ve hastanın belirtilerine bağlıdır.
ANA TESTİ KAÇ OLMALI?
ANA testi çoğu zaman pozitif veya negatif olarak raporlanır. İndirekt immünfloresan (IIF) yöntemi kullanıldığında 1:80, 1:160 ve 1:320 gibi titreler de verilebilir.
ANA için bütün laboratuvarlarda geçerli tek bir pozitiflik sınırı bulunmaz. Bazı laboratuvarlar 1:80, bazıları 1:160 titresini pozitiflik sınırı olarak kullanabilir.
ELISA veya başka yöntemlerle yapılan ANA taramalarında ise sonuçlar farklı birimlerle raporlanabilir. Bu sonuçlar IIF titreleriyle doğrudan karşılaştırılmamalıdır.
ANA 1:80 POZİTİF NE DEMEK?
ANA 1:80, düşük titreli pozitiflik olarak değerlendirilebilir.
Sağlıklı kişilerde de görülebilir. Özellikle herhangi bir otoimmün hastalık belirtisi bulunmuyorsa tek başına lupus veya romatizma anlamına gelmez.
Ancak klinik şüphe varsa düşük titreli pozitiflik de değerlendirmeye alınır.
ANA 1:160 POZİTİF NE DEMEK?
ANA 1:160, 1:80’e göre daha yüksek antikor titresini gösterir.
Bazı sistemik otoimmün hastalıklarda görülebilir ancak sağlıklı kişilerde de pozitif olabilir.
Bu nedenle ANA 1:160 sonucuna bakılarak lupus tanısı konulmaz. Eklem şişliği, güneşle artan döküntü, ağız yaraları veya diğer klinik belirtiler önemlidir.
ANA 1:320 POZİTİF NE DEMEK?
ANA 1:320, daha yüksek titreli pozitifliktir.
Sistemik otoimmün hastalık olasılığını değerlendirmede daha fazla önem taşıyabilir. Ancak yüksek titre tek başına hastalığın bulunduğunu veya ağır seyrettiğini göstermez.
Sonuç, boyanma paterni ve hastalığa özgü diğer antikorlarla birlikte değerlendirilmelidir.
ANA 1:640 VE ÜZERİ NE DEMEK?
ANA 1:640 ve üzerindeki titreler belirgin pozitiflik olarak değerlendirilebilir.
Bu düzeylerde otoimmün hastalık olasılığı klinik bağlama göre daha fazla önem kazanabilir. Ancak yüksek ANA titresi hastalığın kesin bulunduğunu göstermez.
Ayrıca ANA titresinin yüksek olması lupus hastalığının mutlaka ağır olduğu anlamına gelmez.
ANA POZİTİFLİĞİ NEDEN OLUR?
ANA pozitifliği özellikle sistemik otoimmün hastalıklarda görülebilir.
Başlıca ilişkili durumlar arasında lupus, Sjögren hastalığı, sistemik skleroz, karma bağ dokusu hastalığı ve bazı otoimmün karaciğer veya tiroid hastalıkları bulunur.
Bazı enfeksiyonlar, ilaçlar ve yaşla ilişkili bağışıklık değişiklikleri de pozitifliğe katkıda bulunabilir.
Ancak sağlıklı kişilerde de ANA pozitifliği görülebildiği unutulmamalıdır.
ANA POZİTİF LUPUS MU?
Hayır.
Amerikan Romatoloji Koleji, ANA pozitifliği bulunan herkesin lupus veya başka bir otoimmün hastalığa sahip olmadığını vurgulamaktadır.
Lupus tanısında klinik belirtiler, muayene, anti-dsDNA, anti-Sm, kompleman düzeyleri, tam kan sayımı ve idrar testleri gibi bulgular birlikte değerlendirilir.
ANA testi tanıyı destekleyebilir ancak tek başına tanı koydurmaz.
ANA POZİTİF AMA ŞİKÂYET YOKSA NE OLUR?
Her ANA pozitifliği tedavi gerektirmez.
Herhangi bir otoimmün hastalık belirtisi bulunmayan kişilerde düşük titreli pozitiflik tesadüfen saptanabilir.
Bu durumda ek inceleme gerekliliği kişinin klinik özelliklerine göre belirlenir. Yalnızca pozitif ANA nedeniyle düzenli olarak test tekrarlamak her zaman gerekli değildir.
ANA HOMOJEN PATERN NE DEMEK?
Homojen patern, hücre çekirdeğinin yaygın ve benzer yoğunlukta boyanmasıdır.
Lupus ve bazı diğer otoimmün hastalıklarda görülebilir. Anti-dsDNA ve anti-histon gibi antikorlarla ilişkili olabilir.
Ancak homojen patern tek başına lupus tanısı koydurmaz.
ANA BENEKLİ (SPECKLED) PATERN NE DEMEK?
Benekli patern, hücre çekirdeğinde noktasal veya granüler boyanma görünümüdür.
Sjögren hastalığı, lupus ve bazı bağ dokusu hastalıklarında görülebilir.
Anti-SSA/Ro, anti-SSB/La, anti-Sm ve anti-RNP gibi antikorlarla ilişkili olabilir. Ancak ince ve kaba benekli paternler aynı klinik anlamı taşımaz.
ANA SENTROMER PATERN NE DEMEK?
Sentromer patern, hücre bölünmesiyle ilişkili sentromer yapılarının karakteristik biçimde boyanmasıdır.
Özellikle sınırlı kutanöz sistemik skleroz ile ilişkili olabilir.
Ancak tek başına sentromer patern görülmesi sistemik skleroz tanısı için yeterli değildir. Raynaud fenomeni, deri değişiklikleri ve diğer belirtiler değerlendirilir.
ANA DFS70 POZİTİF NE DEMEK?
DFS70, yoğun ince benekli ANA paterniyle ilişkili bir antikor hedefidir.
Diğer hastalığa özgü otoantikorlar bulunmadığında ve klinik belirtiler desteklemediğinde izole anti-DFS70 pozitifliği sistemik otoimmün romatizmal hastalık olasılığının daha düşük olmasıyla ilişkili olabilir.
Ancak anti-DFS70 pozitifliği bütün otoimmün hastalıkları kesin olarak dışlamaz.
ANA NEGATİFSE LUPUS YOK MU?
Negatif ANA, özellikle sistemik lupus olasılığını azaltır.
2019 EULAR/ACR lupus sınıflandırma ölçütlerinde en az bir kez 1:80 veya üzeri ANA pozitifliği giriş ölçütü olarak kullanılır.
Ancak sınıflandırma ölçütleri klinik tanının yerine geçmez. Nadir ANA-negatif lupus tabloları bulunabileceğinden güçlü klinik şüphede değerlendirme sürdürülür.
ANA POZİTİFSE HANGİ TESTLER YAPILIR?
Ek testler hastanın belirtilerine göre seçilir.
Lupus şüphesinde anti-dsDNA, anti-Sm, C3 ve C4 kompleman düzeyleri; Sjögren hastalığında anti-SSA/Ro ve anti-SSB/La; sistemik skleroz şüphesinde anti-sentromer ve anti-Scl-70 gibi antikorlar değerlendirilebilir.
Tam kan sayımı, kreatinin ve idrar protein incelemesi de bazı sistemik otoimmün hastalıklarda organ etkilenmesini araştırmak için önemlidir.
ANA İLE ENA PANELİ ARASINDAKİ FARK NEDİR?
ANA testi, çeşitli hücresel yapılara karşı gelişen otoantikorların varlığını araştıran geniş bir tarama testidir.
ENA paneli ise anti-Sm, anti-RNP, anti-SSA/Ro ve anti-SSB/La gibi daha belirli antikorları araştırır.
Bu nedenle ANA pozitifliğinin hangi otoantikorla ilişkili olabileceğini anlamada ENA paneli yardımcı olabilir. Ancak her ANA pozitif kişiye otomatik olarak ENA paneli yapılması gerekmez.
ANA POZİTİFLİĞİ TEDAVİ EDİLİR Mİ?
ANA pozitifliği tek başına tedavi edilen bir hastalık değildir.
Tedavi gerekiyorsa laboratuvar sonucuna değil, tanısı konulan otoimmün hastalığa ve organ etkilenmesine yöneliktir.
Yalnızca ANA titresini düşürmek amacıyla kortizon veya bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanılmaz.
ANA TESTİ TEKRARLANMALI MI?
ANA titresinin rutin olarak tekrarlanması çoğu durumda hastalık aktivitesini izlemek için yararlı değildir.
Özellikle lupus takibinde hastalığın aktivitesi klinik bulgular, anti-dsDNA, kompleman düzeyleri, idrar ve böbrek testleri gibi göstergelerle değerlendirilebilir.
Yeni belirtiler gelişirse hekim gerekli gördüğü incelemeleri planlayabilir.
SIK SORULAN SORULAR
ANA 1:80 pozitif tehlikeli mi?
Tek başına tehlikeli değildir. Sağlıklı kişilerde de görülebilir. Klinik belirtiler ve kullanılan test yöntemi önemlidir.
ANA 1:160 lupus mu?
Hayır. Lupusta görülebilir ancak tek başına tanı koydurmaz.
ANA 1:320 yüksek mi?
Görece yüksek bir titredir. Ancak hastalığın kesin bulunduğunu veya ağır olduğunu göstermez.
ANA homojen pozitif ne demek?
Bazı otoimmün hastalıklarla ilişkili olabilen bir boyanma paternidir. Hastalığa özgü antikorlar ve belirtilerle değerlendirilir.
ANA pozitifliği kansere işaret eder mi?
ANA bir kanser tarama testi değildir. Pozitifliği tek başına kanser tanısı veya kanser şüphesi oluşturmaz.
TIBBİ UYARI
ANA pozitifliği tek başına lupus veya başka bir otoimmün hastalık tanısı değildir. Pozitif sonuca kalıcı eklem şişliği, güneşle artan döküntü, açıklanamayan ateş, idrarda protein veya başka organ etkilenmesi belirtileri eşlik ediyorsa romatolojik değerlendirme gerekir. Yalnızca ANA pozitifliği nedeniyle bağışıklık baskılayıcı tedavi başlanmamalıdır.
KAYNAKLAR
- American College of Rheumatology — Antinuclear Antibodies (ANA).
- ARUP Consult — Connective Tissue Diseases: Systemic Autoimmune Rheumatic Diseases.
