Alkole bağlı bazı ölüm nedenlerinde küresel düşüş sürerken, karaciğer kanseri farklı bir tablo çizdi. npj Science of Food’da yayımlanan yeni analiz, alkole atfedilen karaciğer kanseri ölüm oranlarının pandemi yıllarında yön değiştirdiğini ortaya koydu.
Li, Jin ve Tay imzalı çalışmada, Global Burden of Disease 2023 verileri kullanılarak 1990-2023 arasındaki ölüm eğilimleri incelendi. Araştırma, 204 ülke ve bölgeyi kapsadı; alkole bağlı karaciğer kanseri, siroz, alkolik kardiyomiyopati ve alkol kullanım bozukluklarına bağlı ölümler ayrı ayrı değerlendirildi.
Verilere göre 2023 yılında bu dört başlıkta dünya genelinde 637 bin 780 ölüm alkole atfedildi. Bu ölümlerin 308 bin 829’u siroz, 171 bin 585’i alkol kullanım bozuklukları, 95 bin 54’ü karaciğer kanseri, 62 bin 312’si ise alkolik kardiyomiyopati ile ilişkilendirildi.
Uzun dönemli tabloya bakıldığında siroz, alkolik kardiyomiyopati ve alkol kullanım bozukluklarına bağlı yaşa standardize ölüm oranlarında düşüş görüldü. Alkole bağlı karaciğer kanserinde ise küresel oran 1990’da 100 binde 0,95 iken 2023’te 100 binde 1,03’e yükseldi.
Çalışmanın en çarpıcı bölümü pandemi dönemindeki kırılma oldu. Alkole bağlı karaciğer kanseri ölüm oranları 2016-2019 arasında yıllık tahmini yüzde 0,74 düşerken, 2020-2023 döneminde yıllık yüzde 1,73 artışa geçti.
Cinsiyete göre analizde kadınlarda değişim daha belirgin hesaplandı. 2020-2023 döneminde alkole bağlı karaciğer kanseri ölüm oranı kadınlarda yıllık yüzde 2,73, erkeklerde ise yıllık yüzde 1,47 arttı. Erkeklerde mutlak oran hâlâ daha yüksek olsa da kadınlardaki ivme araştırmacıların özellikle üzerinde durduğu başlıklardan biri oldu.
Ülkelere göre belirgin farklılıklar da saptandı. 2023 verilerinde Moğolistan, alkole bağlı karaciğer kanseri için 100 binde 20,60 ile en yüksek yaşa standardize ölüm oranına sahip ülke olarak bildirildi. Alkol kullanım bozukluklarında da en yüksek oran Moğolistan’da, sirozda Türkmenistan’da, alkolik kardiyomiyopatide ise Letonya’da kaydedildi.
Araştırmacılar, pandemi dönemindeki değişimi tek bir nedene bağlamıyor. Kanser taramalarındaki aksamalar, tanı ve tedavi gecikmeleri, sağlık hizmetlerine erişimdeki bozulma ve alkol tüketim alışkanlıklarındaki değişim olası etkenler arasında değerlendirildi.
Yazarlar, karaciğer kanserinin genellikle uzun yıllar içinde geliştiğini hatırlatarak pandemi dönemindeki içki tüketimi değişikliklerinin tek başına bu artışı açıklamasının biyolojik olarak zayıf bir ihtimal olduğunu belirtti. Bu nedenle bulgular, doğrudan neden-sonuç ilişkisi değil, aynı döneme denk gelen nüfus düzeyinde bir değişim olarak yorumlanmalı.
Çalışmanın sınırlılığı da bu noktada önem kazanıyor. Analiz, birey düzeyinde hasta kayıtlarına değil, GBD’nin modellenmiş küresel tahminlerine dayanıyor. Özellikle 2023 gibi yakın yıllarda ölüm nedeni kayıtlarındaki gecikmeler nedeniyle modelleme payı daha yüksek olabiliyor.
Araştırmacılara göre veriler, alkolle ilişkili karaciğer hastalıklarında erken tanı, riskli içiciliğin azaltılması ve kanser tarama yollarının güçlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Özellikle uzun süreli alkol kullanımı, siroz, kronik viral hepatit veya metabolik karaciğer hastalığı öyküsü bulunan kişilerde düzenli hekim takibi daha fazla anlam kazanıyor.
[1] Li Y.-Y., Jin Y. ve Tay F. R. - Global and national trends in alcohol-attributable deaths from 1990 to 2023 and projections to 2050 - npj Science of Food, 2026 - DOI: 10.1038/s41538-026-01067-0. [2] Global Burden of Disease 2023 - Küresel hastalık yükü ve ölüm nedeni tahminleri, 1990-2023. [3] News-Medical - Hugo Francisco de Souza tarafından hazırlanan bilimsel haber özeti, 1 Eylül 2026.
