Türkiye’den bilim insanlarının gerçekleştirdiği araştırma, tiroid bezinin bilinen hücresel yapısına ilişkin önemli bir bulguyu tıp literatürüne taşıdı. Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi ve Endokrin Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Erhan Ayşan’ın da aralarında bulunduğu araştırma ekibi, tiroid dokusunda parathormon (PTH) pozitif hücreler belirledi.
Surgery Open Science dergisinde 24 Haziran 2026’da çevrim içi yayımlanan araştırmada, tiroid dokusunun daha önce tanımlanmamış bir hormon üreten hücre popülasyonu barındırabileceği ortaya konuldu.
Çalışma, yaklaşık 150 yıldır tiroid bezinin temel endokrin hücreleri üzerinden anlatılan klasik sınıflandırmaya yeni bir boyut kazandırabilecek nitelikte. Bununla birlikte araştırmacıların bildirdiği hücrelerin bağımsız bir hücre tipi olduğunun ve vücuttaki PTH dengesine ne ölçüde katkı sağladığının ileri çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.
TİROİD BEZİNDE 150 YILDIR BİLİNEN İKİ TEMEL HÜCRE GRUBU
Tiroid bezi, boynun ön bölümünde bulunan ve metabolizma başta olmak üzere birçok yaşamsal süreci düzenleyen hormonlar üreten önemli bir endokrin organdır.
Klasik histoloji ve fizyoloji bilgisinde tiroidin iki temel endokrin hücre grubu öne çıkar.
Bunlardan ilki, tiroid dokusunun büyük bölümünü oluşturan foliküler hücrelerdir. Bu hücreler, metabolizma üzerinde etkili T3 ve T4 hormonlarının üretiminden sorumludur.
İkinci grup ise parafoliküler hücreler, diğer adıyla C hücreleridir. Yaklaşık 150 yıl önce tanımlanan bu hücreler kalsitonin hormonu üretir.
Parathormonun temel kaynağı ise tiroid bezinin arka komşuluğunda bulunan paratiroid bezleridir. PTH, kandaki kalsiyum düzeyinin düzenlenmesinde, kemik metabolizmasında ve böbreklerin kalsiyum-fosfor dengesinde önemli görevler üstlenir.
Türk araştırmacıların çalışması, bu yerleşik bilgiye yeni bir soru ekliyor: Tiroid bezinin kendi dokusunda da PTH ile ilişkili özel hücreler bulunabilir mi?
KEŞFİN BAŞLANGICINDA İKİ CERRAHİ GÖZLEM VAR
Prof. Dr. Erhan Ayşan’ın aktardığına göre araştırmanın çıkış noktası, endokrin cerrahisinde uzun süredir karşılaşılan iki klinik durum oldu.
Birincisi, paratiroid bezlerinin tamamen çıkarıldığı bazı ameliyatların ardından kanda PTH’nin ölçülebilir düzeylerde kalmasıydı.
Bu durum daha önce çoğunlukla normal yerinin dışında bulunan paratiroid dokusu, ilave paratiroid bezleri veya geride kalabilen küçük doku kalıntılarıyla açıklanmaya çalışılıyordu.
İkinci gözlem ise tiroid bezinin tamamen çıkarıldığı ameliyatlarla ilgiliydi. Cerrahların paratiroid bezlerini anatomik olarak korumalarına rağmen bazı hastalarda ameliyat sonrasında PTH düzeyi düşebiliyordu.
Paratiroid bezlerinin geçici dolaşım bozukluğu, cerrahi manipülasyon veya fark edilmeyen doku hasarı bu durumun bilinen açıklamaları arasında yer alıyor.
Araştırmacılar, söz konusu iki gözlemi birlikte değerlendirdiklerinde farklı bir olasılık üzerinde durdu: Tiroid dokusunun kendisi de PTH’nin olası kaynaklarından biri olabilir miydi?
46 TİROİD DOKUSU VE KONTROL ÖRNEKLERİ İNCELENDİ
Araştırma kapsamında Şubat-Eylül 2024 döneminde ameliyat edilen hastalardan elde edilen dokular incelendi.
Çalışmada üç örnek grubu oluşturuldu.
Birinci grupta, total tiroidektomi yapılan 46 hastaya ait tiroid dokuları yer aldı.
İkinci grupta, tiroid ve paratiroid dışındaki dokulardan alınan 46 negatif kontrol örneği kullanıldı.
Üçüncü grupta ise ilk gruptaki ameliyatlar sırasında çıkarılmış yedi sağlıklı paratiroid dokusu, pozitif kontrol olarak değerlendirildi.
Cerrahi işlem sonrasında dokular, 36 derece sıcaklığındaki fizyolojik serum içerisinde 30 dakika bekletildi. Ardından bekletme sıvısından alınan örneklerde PTH konsantrasyonu ölçüldü.
Sonuçlar, üç doku grubu arasında dikkat çekici farklılıklar gösterdi.
Tiroid dokularının bekletildiği sıvıda ortalama PTH konsantrasyonu 38,50 pg/mL bulundu.
Tiroid ve paratiroid dışındaki dokularda bu değer 6,95 pg/mL olarak ölçüldü.
Paratiroid örneklerinde ise beklendiği gibi çok daha yüksek bir değer olan 648 pg/mL saptandı.
Gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıydı (p=0,01).
Bu değerlerin hastaların kanından değil, ameliyatla çıkarılan dokuların bekletildiği sıvıdan elde edilmesi önemli. Dolayısıyla sonuçlar, tiroid dokusuyla ilişkili PTH varlığını desteklese de bu dokunun canlı insanda dolaşıma ne miktarda hormon sağladığını doğrudan göstermiyor.
ASIL DİKKAT ÇEKEN BULGU MİKROSKOPTA ORTAYA ÇIKTI
Araştırmanın ikinci aşamasında, ölçülen PTH’nin hangi hücrelerle ilişkili olabileceğini anlamak amacıyla immünofloresan boyama ve konfokal lazer taramalı mikroskopi kullanıldı.
Bu yöntemle dokudaki belirli proteinler özel antikorlarla işaretlenerek mikroskop altında görüntülenebiliyor.
İncelemelerde, tiroid folikülleri içerisinde çevrelerindeki foliküler epitel hücrelerine benzeyen ancak sitoplazmalarında PTH pozitif granüller bulunan hücreler saptandı.
Araştırmacıların dikkatini çeken özellik, bu hücrelerin klasik paratiroid hücreleri gibi ayrı bir bez yapısı oluşturmamasıydı.
Hücreler, tiroidin doğal foliküler mimarisi içerisinde bulunuyordu. Dağılımları da homojen değildi; bazı bölgelerde görülürken diğer alanlarda saptanmıyordu.
Morfolojik açıdan çevrelerindeki tiroid hücrelerine oldukça benzemeleri, klasik mikroskobik incelemelerde neden kolayca ayırt edilemediklerine ilişkin olası bir açıklama sunuyor.
Araştırma ekibi, bu bulguları tiroidde daha önce tanımlanmamış, PTH ile ilişkili özel bir hücre popülasyonunun varlığı lehine yorumladı.
BU HÜCRELER NEDEN DAHA ÖNCE FARK EDİLMEDİ?
Bir hücrenin mikroskop altındaki görünüşü, onun hangi hormonları ürettiğini her zaman ortaya koymaz.
Rutin histolojik boyamalar hücrelerin biçimini, çekirdeğini ve dokudaki yerleşimini gösterirken, belirli bir hormonun hücre içerisinde bulunup bulunmadığını değerlendirmek için farklı yöntemlere ihtiyaç duyulur.
Yeni çalışmada belirlenen PTH pozitif hücrelerin foliküler epitel içerisinde dağınık yerleşmesi ve komşu hücrelerle benzer görünmesi, daha önce dikkat çekmemiş olmalarını açıklayabilir.
Bu durum, bilimsel keşiflerde yalnızca daha gelişmiş teknolojilerin değil, doğru araştırma sorusunun da önemini gösteriyor.
Ancak PTH pozitif boyanma, tek başına hücrenin hormonu kendisinin sentezlediğini kesin olarak kanıtlamaz. Bu nedenle söz konusu hücrelerin moleküler özelliklerinin ayrıntılı biçimde tanımlanması önem taşıyor.
HÜCRELERİN EMBRİYOLOJİK KÖKENİ NE OLABİLİR?
Tiroid ve paratiroid bezleri, embriyonik gelişim sırasında birbirleriyle yakın anatomik ve gelişimsel ilişkiler içerisinde bulunur.
Paratiroid bezlerinin farklılaşmasında GCM2 gibi gen düzenleyici faktörler önemli görev üstlenir.
Araştırmacılar, bu gelişimsel yakınlıktan hareketle PTH pozitif hücrelerin embriyonik dönemde tiroid içerisinde kalmış bazı öncü hücrelerden kaynaklanabileceğini düşünüyor.
Diğer bir olasılık ise tiroid epitelindeki belirli hücrelerin henüz açıklanamayan mekanizmalarla PTH ile ilişkili özellikler kazanması.
Bununla birlikte bu açıklamalar henüz hipotez düzeyinde. Hücrelerin gelişimsel kökenini gösterecek genetik ve moleküler araştırmalara ihtiyaç var.
TİROİD AMELİYATLARINDA NELER DEĞİŞEBİLİR?
Çalışmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, endokrin cerrahisinde yıllardır tartışılan bazı sorunlara yeni bir araştırma alanı açması.
Eğer tiroid dokusunun dolaşımdaki PTH düzeyine anlamlı katkıda bulunduğu doğrulanırsa, paratiroid bezlerinin çıkarılmasından sonra ölçülebilir PTH’nin neden devam edebildiğine ilişkin değerlendirmelere yeni bir mekanizma eklenebilir.
Benzer şekilde, paratiroid bezleri korunduğu hâlde total tiroidektomi sonrasında ortaya çıkan bazı PTH düşüşlerinin nedenleri yeniden incelenebilir.
Prof. Dr. Erhan Ayşan, bulgunun özellikle tiroid dokusunun korunması ve cerrahi kararların gelecekte yeniden değerlendirilmesi bakımından önemli olabileceği görüşünde.
Ancak mevcut çalışma, hastalarda ameliyat öncesi ve sonrası hormon değişimlerini bu yeni hücrelerle doğrudan ilişkilendiren bir klinik sonuç araştırması değil.
Bu nedenle yeni bulgular, tiroid veya paratiroid ameliyatlarının mevcut endikasyonlarının değiştiği, paratiroid hasarı riskinin ortadan kalktığı ya da ameliyat sonrası hipoparatiroidizmin nedeninin kesin olarak açıklandığı anlamına gelmiyor.
Güncel cerrahi yaklaşımda paratiroid bezlerinin ve kanlanmalarının korunması temel önemini sürdürüyor.
TIP KİTAPLARI DEĞİŞECEK Mİ?
Araştırmanın dikkat çekici bilimsel değerine karşın bazı sorular henüz yanıtlanmış değil.
PTH pozitif hücrelerin gerçekten bağımsız bir hücre tipi olup olmadığı, hormonu hangi mekanizmalarla sentezlediği ve kandaki PTH düzeyine ne ölçüde katkıda bulunduğu belirlenmeli.
Farklı merkezlerde yapılacak çalışmaların benzer hücreleri göstermesi, hücrelerin moleküler düzeyde tanımlanması ve hormon üretiminin doğrudan doğrulanması, bulgunun yerleşik fizyoloji bilgisine dönüşmesi açısından belirleyici olacak.
Özgün makalenin bazı sayısal dağılım ve değişkenlik değerlerinin tablo ve metin bölümlerinde farklı bildirilmesi de ayrıntılı veri açıklaması gerektiren bir nokta.
Dolayısıyla tıp kitaplarının değiştirilmesi ya da klinik uygulamaların yeniden düzenlenmesi için henüz erken. Buna karşılık bulgu, tiroid histolojisi ve endokrin fizyolojisi bakımından incelenmeye değer yeni bir bilimsel araştırma yönü oluşturuyor.
TÜRKİYE’DEN ULUSLARARASI BİLİM LİTERATÜRÜNE ÖNEMLİ KATKI
Surgery Open Science dergisinde yayımlanan çalışmanın yazarları Özge Karabıyık Acar, Gamze Torun Köse, Ezgi Hacıhasanoğlu, Alperen Tuncer, Gülnihal Bozdağ, Elif Yorgun, Fikrettin Şahin ve Erhan Ayşan’dan oluşuyor.
Okan Üniversitesi ile Yeditepe Üniversitesi bünyesindeki araştırmacıların katkısıyla hazırlanan çalışma, cerrahi gözlem, biyokimyasal analiz, histopatoloji ve ileri mikroskobik görüntülemeyi bir araya getiriyor.
Türkiye’den çıkan bu araştırmanın önemi, yalnızca olası yeni bir hücre popülasyonunu gündeme getirmesi değil; ameliyathanede karşılaşılan klinik bir sorunun temel bilim araştırmasına dönüşebileceğini göstermesi.
Bugün için kesinleşmiş olan, tiroid dokusunda PTH pozitif hücrelerin görüntülendiği ve çıkarılmış tiroid dokularının bekletildiği sıvıda kontrol dokularından daha yüksek PTH düzeylerinin ölçüldüğü.
Bu hücrelerin insan fizyolojisindeki gerçek rolü ise önümüzdeki araştırmaların konusu.
Yaklaşık 150 yıllık bir sınıflandırmanın yeniden incelenmesine kapı aralayan bu çalışma, Türk bilim insanlarının uluslararası tıp literatürüne sunduğu dikkat çekici bir bilimsel katkı olarak öne çıkıyor.
TIBBİ UYARI
Bu araştırma deneysel doku incelemelerine dayanmaktadır. Bulgular mevcut tiroid ve paratiroid cerrahisi yaklaşımlarını ya da ameliyat sonrası kalsiyum ve PTH takibi önerilerini değiştirmemektedir. Hastaların tedavi ve takip kararları kendi klinik durumlarına göre uzman hekimleri tarafından verilmelidir.
KAYNAKLAR
- Karabıyık Acar Ö, Torun Kose G, Hacıhasanoglu E ve ark. Newly identified parathormone-secreting cells in the thyroid tissue. Surgery Open Science. 2026;33:44–48. DOI: 10.1016/j.sopen.2026.06.004.
- Yeditepe Üniversitesi. Turkish Scientists Discover a New Cell Type in the Thyroid Gland: A Major Discovery After 150 Years. Kurumsal bilimsel araştırma duyurusu, 2026.
- Ringel MD, Sosa JA ve ark. 2025 American Thyroid Association Management Guidelines for Adult Patients with Differentiated Thyroid Cancer. Thyroid. 2025.




