Thomas Campbell, insanların öldüklerinde ölen yakınlarının yüzlerini gördüğünü ileri sürüyor. Ona göre bu yüzler, kişinin korkusunu yatıştırmak için tanıdık bir görünüme bürünen daha büyük bir bilincin parçası. Campbell bu görüşü Danny Jones’a verdiği söyleşide kendi deneyimi olarak anlattı. Ancak tanıdık yüzlerin böyle bir kaynaktan geldiğini ya da insan bilincinin geri dönüşsüz ölümden sonra sürdüğünü gösteren bilimsel bir bulgu sunmadı.
Campbell ne yaşadığını söylüyor?
My Big TOE adlı kitap dizisinin yazarı Campbell, bedeni bir bilgisayar oyunundaki avatara benzetiyor. Kurduğu modelde bedenin ölümüyle o yaşama ait deneyim sona eriyor, bilinç ise başka deneyimler edinebiliyor. Campbell, “geçiş gerçekliği” adını verdiği bir yerde yeni ölen kişileri karşıladığını öne sürüyor. Oradaki rolünü, mağaza girişinde müşterileri karşılayıp onlara yol gösteren bir çalışana benzetiyor.
Sosyal medyada bu anlatıya eşlik eden “eski NASA fizikçisi” ifadesi de önemli bir ayrıntıyı gölgede bırakıyor. NASA’nın teknik arşivindeki bir sunumda Campbell, risk değerlendirmesi alanında çalışan bağımsız yüklenici ve danışman olarak geçiyor. Ölüm sonrasına ilişkin sözlerinin kaynağı ise kendi söyleşisi.
Kalbi durup hayata dönenler ne hatırladı?
Bu konuda sık anılan AWARE-II araştırmasında ekip, 25 merkezde hastane içinde kalbi duran 567 hastayı izledi. Hastaların 53’ü hayatta kaldı. Araştırmacılar bunların 28’iyle görüşebildi. Görüşülen 28 kişiden 11’i, bilinçli bir algıya işaret edebilecek anılar veya deneyimler aktardı. Bu sayı, kalbi duran bütün hastalara genellenemez.
Araştırmanın dikkat çekici yönü, anlatılanların bir bölümünü dışarıdan kontrol etme girişimiydi. Ekip, canlandırma sırasında önceden belirlenmiş bir görüntü ve bir ses kullanarak hastaların bunları sonradan tanıyıp tanıyamayacağını sınadı. Görüşülen hastaların hiçbiri hedef görüntüyü tanımlamadı. Bir kişi sesli uyaranı tanıdı. Çalışma 2023’te Resuscitation dergisinde yayımlandı.
Kalp durması ile geri dönüşsüz ölüm arasındaki fark neden önemli?
Kalbi duran bir kişiye uygulanan kalp masajı, beyne bir miktar kan ulaşmasını sağlayabilir. AWARE-II’de araştırmacılar bazı hastalarda canlandırma sürerken beyin elektrik etkinliği kaydetti. Bir hastanın daha sonra hatırladığı belirli bir sahnenin hangi anda oluştuğunu ya da o sırada ne gördüğünü bu kayıtlardan tek başına okumak mümkün değil.
Araştırmanın yanıtlayabildiği soru şu: Kalbi durduktan sonra hayatta kalan bazı insanlar, o döneme ilişkin bir deneyim hatırlıyor mu? Görüşmeler bunun mümkün olduğunu gösteriyor. Geri dönüşsüz ölümden sonra aynı kişinin bilincinin devam edip etmediği ise bu çalışmayla sınanmadı.
Kuantum fiziği ya da simülasyon fikri bu iddiayı destekliyor mu?
Sosyal medyadaki yorumlar Campbell’in sözlerini, kuantum mekaniğinin çoklu dünyalar yorumuyla da ilişkilendiriyor. Bu yorum, bir kuantum olayının farklı sonuçlarını ayrı dallarda ele alıyor. Bir insanın bilincinin ölüm anında hayatta kaldığı başka bir dala geçtiğini gösteren bir mekanizma ortaya koymuyor. “Kuantum ölümsüzlüğü” adıyla tartışılan fikir, buna eklenen varsayımlara dayanıyor.
Filozof Nick Bostrom’un simülasyon argümanı da başka bir soru soruyor: İleri uygarlıklar, geçmişteki insanları bilinçli varlıklar olarak çok sayıda simülasyonda canlandırabilseydi, bizim de bunlardan birinde yaşama olasılığımız ne olurdu? Bu düşünce deneyi, simülasyonda ölen kişinin yeni bir yaşamda uyanacağına ilişkin bir öngörü içermiyor.
Dolayısıyla Campbell’in ne söylediğini söyleşi kaydından doğrulamak mümkün. Ölen yakınların yüzünü kimin ya da neyin gösterdiğine dair açıklaması ise kişisel yorum olarak kalıyor. Hastaların hatırladıklarını ciddiyetle araştırmakla bu anılardan ölüm sonrasının nasıl işlediğine dair bir sonuç çıkarmak arasında bilimsel açıdan önemli bir mesafe var.
Kaynaklar
1. Danny Jones Podcast. Thomas Campbell söyleşisi, bölüm 449, 2026.
2. Parnia S. ve arkadaşları. AWAreness during REsuscitation – II: A multi-center study of consciousness and awareness in cardiac arrest. Resuscitation, 2023, 191, 109903.
3. Bostrom N. Are You Living in a Computer Simulation? The Philosophical Quarterly, 2003, 53, 243–255.





