ABD’de yüz binlerce kişinin sağlık kayıtlarının incelendiği geniş kapsamlı bir araştırma, bu ilaçların yalnızca kilo kaybını desteklemekle kalmadığını, aynı zamanda alkol, nikotin ve bazı uyuşturucu maddelere yönelik bağımlılık riskini de azaltabileceğini gösterdi.
Yüz binlerce kişinin verisi incelendi
Araştırma, ABD’deki gazilerden oluşan 600 binden fazla kişinin sağlık kayıtlarının analiz edilmesiyle gerçekleştirildi. Çalışmada özellikle obezite ve tip 2 diyabet tedavisinde kullanılan GLP-1 reseptör agonisti sınıfındaki ilaçları kullanan bireyler ile diğer diyabet ilaçlarını kullanan hastalar karşılaştırıldı.
Elde edilen sonuçlar dikkat çekiciydi. GLP-1 grubu ilaç kullanan kişilerde yeni bağımlılık gelişme ihtimalinin belirgin şekilde daha düşük olduğu görüldü.
Araştırmada şu oranlar öne çıktı:
• Alkol bağımlılığı riski yaklaşık %18 daha düşük
• Esrar kullanım bozukluğu %14 daha düşük
• Kokain bağımlılığı yaklaşık %20 daha düşük
• Nikotin bağımlılığı %20’nin üzerinde daha düşük
• Opioid bağımlılığı yaklaşık %25 daha düşük
Bu bulgular, obezite tedavisinde kullanılan ilaçların beynin ödül mekanizması üzerinde beklenenden daha geniş bir etkiye sahip olabileceğini düşündürüyor.
Bağımlı kişilerde de olumlu etkiler görüldü
Araştırmacılar yalnızca yeni bağımlılık riskini değil, hâlihazırda bağımlılığı bulunan kişilerdeki sonuçları da değerlendirdi.
GLP-1 ilaçlarını kullanan bağımlı bireylerde:
• Acil servis başvuruları %31 azaldı
• Hastaneye yatış oranı %26 düştü
• Aşırı doz vakaları %39 daha az görüldü
• Ölüm riski yaklaşık %50 oranında azaldı
Bu veriler, söz konusu ilaçların bağımlılık davranışları üzerinde dolaylı bir düzenleyici etki oluşturabileceğini düşündürüyor.
Beyindeki “ödül sistemi” etkileniyor olabilir
Bilim insanlarına göre bu durumun nedeni, GLP-1 ilaçlarının yalnızca metabolizmayı değil beynin ödül ve haz devrelerini de etkilemesi olabilir.
Normalde bu ilaçlar iştahı azaltarak kilo kaybını kolaylaştırıyor. Ancak aynı mekanizma, beynin “istek ve dürtü” merkezlerini de baskılayarak madde kullanımına yönelik isteği azaltıyor olabilir.
Bu nedenle bazı araştırmacılar GLP-1 ilaçlarının gelecekte alkol veya madde bağımlılığı tedavisinde de kullanılabileceğini tartışmaya başladı.
Uzmanlar temkinli
Araştırmacılar ise sonuçların dikkat çekici olduğunu ancak henüz kesin bir tedavi anlamına gelmediğini vurguluyor. Çalışma büyük bir veri analizine dayansa da nedensellik ilişkisini kesin olarak kanıtlamak için klinik deneylerin yapılması gerekiyor.
Buna rağmen elde edilen bulgular, tıp dünyasında yeni bir kapı aralıyor. Obezite tedavisinde devrim olarak görülen bu ilaçların, ilerleyen yıllarda bağımlılık tedavisi alanında da önemli bir rol oynayabileceği düşünülüyor.
Bilim dünyası şimdi şu sorunun peşinde:
Bir ilaç hem obeziteyi hem de bağımlılığı aynı anda kontrol altına alabilir mi?
