“Sigara mı daha tehlikeli, elektronik sigara mı?” sorusu son yıllarda sıkça gündeme geliyor. Ancak bilimsel yayınlar bu tartışmayı giderek farklı bir noktaya taşıyor. Araştırmalar, iki ürünün de farklı mekanizmalarla ama aynı sonuca götürdüğünü ortaya koyuyor: hastalık, bağımlılık ve erken ölüm.
Aksaray Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Cevdet Erdöl, uluslararası bilimsel literatürdeki verilerin artık “hangisi daha masum?” sorusunu anlamsız kıldığını belirtiyor.
Araştırmalar Nerede ve Kimler Tarafından Yapıldı?
Değerlendirme; Avrupa ve ABD’deki üniversiteler, halk sağlığı enstitüleri ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından yayımlanan raporlar ile hakemli tıp dergilerinde yer alan gözlemsel ve klinik çalışmalara dayanıyor. Sigara için 50 yılı aşkın uzun dönemli veriler bulunurken, elektronik sigaralar için veriler daha yeni ancak giderek artıyor.
Bilimsel Çalışmaların Türü ve Bulguları
Bilimsel yayınlarda öne çıkan temel noktalar şu şekilde özetleniyor:
• Uzun dönemli gözlemsel çalışmalar, sigaranın kalp-damar hastalıkları, akciğer kanseri, KOAH ve inme başta olmak üzere çok sayıda hastalıkla doğrudan ilişkili olduğunu ve yaşam süresini ortalama 8–10 yıl kısalttığını bildiriyor.
• Klinik ve deneysel çalışmalar, elektronik sigara kullanımının da kalp atım hızında artış, damar sertliği göstergelerinde bozulma, akciğer dokusunda inflamasyon ve hücresel düzeyde hasarla ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.
• Elektronik sigaraların yanma ürünü içermediği için bazı toksinleri azalttığı ifade edilse de, nikotin, ağır metaller ve aerosol parçacıklarının başlı başına biyolojik stres oluşturduğu belirtiliyor.
Bilimsel yayınlarda ortak vurgu şu noktada yoğunlaşıyor:
Sigara hızlı öldürür, elektronik sigara ise yavaş ve sessiz ilerler; ancak her ikisi de öldürür.
Bütün Hastalıkların Ortak Zemini: Nikotin ve Kronik Hasar
Araştırmalar, her iki ürünün de başta nikotin olmak üzere benzer biyolojik yolları tetiklediğini gösteriyor. Nikotin;
• Damar yapısını bozuyor,
• Kalp ritmini ve tansiyonu yükseltiyor,
• İnsülin direncini artırıyor,
• Kronik inflamasyonu besliyor.
Bu süreçler zamanla kalp-damar hastalıkları, diyabet, solunum sistemi hastalıkları, bağışıklık zayıflığı ve bazı kanser türleri için ortak bir zemin oluşturuyor. Yayınlarda, “ürün farklı ama hastalık yolu aynı” ifadesi dikkat çekiyor.
Bilimsel Yayınların Ortak Sonucu
Prof. Dr. Cevdet Erdöl, literatürdeki bu tabloyu şu şekilde özetliyor:
“Sigara ile elektronik sigara arasında yapılan karşılaştırmalar, halkı yanlış bir ikileme sürüklüyor. Bilimsel veriler şunu söylüyor: biri kırk katır, diğeri kırk satır. Seçenekler farklı görünse de sonuç değişmiyor.”
Yayınlarda özellikle genç yaşta başlayan elektronik sigara kullanımının, nikotin bağımlılığı üzerinden uzun vadeli sigara kullanımına ve çoklu hastalıklara zemin hazırladığı ifade ediliyor.
Yöntem ve Verilere Dair Uyarı
Elektronik sigaralarla ilgili uzun vadeli veriler henüz sigara kadar eski değil. Ancak mevcut klinik ve deneysel bulgular, bu ürünlerin “zararsız” ya da “güvenli” olarak tanımlanamayacağını net biçimde ortaya koyuyor. Araştırmacılar, uzun dönem takip çalışmalarının sürdüğünü ve risklerin zamanla daha da netleşeceğini bildiriyor.
Sonuç: Kırk Katır mı, Kırk Satır mı?
Bilimsel yayınların vardığı ortak nokta açık:
Sigara da elektronik sigara da sağlığı bozar, hastalık üretir ve erken ölüme zemin hazırlar.
Bu nedenle soru “hangisi daha az öldürüyor?” değil;
“Neden hâlâ ikisinden birini seçmek zorunda olduğumuzu sanıyoruz?”
Bilim, bu ikilemin gerçek bir seçenek olmadığını artık net biçimde ortaya koyuyor.
