Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) akademisyenlerinin İngiltere'deki Nottingham Trent Üniversitesi ile birlikte geliştirdiği dijital oyun bağımlılığı riskini değerlendirmeye yönelik iki yeni ölçek, uluslararası bilim basınında haber oldu. Türkiye'de 15–25 yaş aralığındaki 831 oyuncuyla gerçekleştirilen araştırma, 7 Kasım 2026 tarihinde İngilizce bilim yayını Scienmag kaynaklı olarak Bioengineer.org'da yayımlandı.
Yabancı basında “New Scales Aim to Flag Gaming Addiction Risk in Young Gamers” (Yeni Ölçekler Genç Oyuncularda Oyun Bağımlılığı Riskini Belirlemeyi Amaçlıyor) başlığıyla ele alınan çalışmada, Türk araştırmacıların oyun davranışları ile bağımlılığa yatkınlık oluşturabilecek psikolojik özellikleri ayrı ayrı değerlendiren iki ölçme aracı geliştirdiği vurgulandı.
Araştırma, uluslararası hakemli International Journal of Mental Health and Addiction dergisinde 4 Kasım 2026 tarihinde yayımlanmıştı.
SBÜ'DEN ULUSLARARASI BİLİMSEL İŞ BİRLİĞİ
Araştırma, Sağlık Bilimleri Üniversitesinden Prof. Dr. Aynur Feyzioğlu ve Cengiz Han Kaşıkçı ile İngiltere'deki Nottingham Trent Üniversitesinden Prof. Dr. Mark D. Griffiths tarafından hazırlandı.
Prof. Dr. Mark D. Griffiths, davranışsal bağımlılıklar ve problemli oyun oynama davranışları alanındaki uluslararası akademik çalışmalarıyla tanınıyor.
SBÜ araştırmacılarının katkısıyla geliştirilen ölçme araçları, gençlerde dijital oyun bağımlılığı riskinin daha ayrıntılı biçimde incelenmesine yönelik bilimsel bir yaklaşım sunuyor.
831 GENÇ OYUNCUNUN VERİLERİ İNCELENDİ
Çalışmaya, Türkiye'de yaşayan ve haftada en az üç saat video oyunu oynayan 15–25 yaş aralığındaki toplam 831 genç katıldı.
Araştırmacılar ölçeklerin bilimsel geçerliliğini incelemek için iki ayrı katılımcı grubundan yararlandı.
İlk gruptaki 502 kişinin verileriyle ölçeklerin hangi boyutlardan oluştuğu araştırıldı. İkinci gruptaki 329 kişinin verileri kullanılarak ortaya çıkan yapıların istatistiksel açıdan doğrulanması amaçlandı.
Böylece geliştirilen ölçme araçlarının birbirinden bağımsız iki örneklem üzerinde değerlendirilmesi sağlandı.
OYUN BAĞIMLILIĞI RİSKİ İÇİN İKİ YENİ ÖLÇEK
Araştırmada birbirini tamamlayan iki farklı ölçme aracı geliştirildi.
Bunlardan ilki olan Gaming Addiction Risk Scale (GARS), dijital oyun oynama davranışlarıyla ilişkili bağımlılık riski göstergelerini değerlendiriyor.
İkinci ölçek olan Predisposing Gaming Addiction Risk Factors Scale (PGARFS) ise bireylerin oyun bağımlılığı riskine yatkınlıklarıyla ilişkili psikolojik özelliklere odaklanıyor.
Böylece araştırmacılar yalnızca kişinin oyun oynama davranışını değil, problemli oyun kullanımına eşlik edebilecek psikolojik kırılganlıkları da değerlendirmeyi hedefliyor.
Yabancı bilim basınında yayımlanan değerlendirmede, iki ölçeğin farklı risk boyutlarını incelemek üzere geliştirilmesinin araştırmanın dikkat çekici yönlerinden biri olduğu belirtildi.
PSİKOLOJİK YATKINLIKLAR DA DEĞERLENDİRİLDİ
Araştırmanın ikinci ölçeği, oyun bağımlılığına yatkınlık oluşturabilecek psikolojik özellikleri üç temel boyutta ele alıyor.
Bunlar duygusal hassasiyet, öz kontrol ve sosyal izolasyon olarak sıralanıyor.
Duygusal hassasiyet, bireyin yaşadığı duygusal zorlanmalar ve psikolojik kırılganlıklarla ilişkili özellikleri kapsıyor.
Öz kontrol, kişinin dürtülerini ve davranışlarını düzenleme becerileriyle bağlantılı özellikleri değerlendiriyor.
Sosyal izolasyon ise yalnızlık ve sosyal ilişkilerle ilgili psikolojik özelliklere odaklanıyor.
Bu faktörlerin değerlendirilmesi, dijital oyun davranışlarının neden bazı bireylerde problemli hâle gelebildiğinin araştırılmasına katkı sağlayabilir.
Ancak bu özelliklerin varlığı, tek başına oyun bağımlılığı bulunduğu anlamına gelmiyor.
ÖLÇEKLERİN GÜVENİLİRLİĞİ İNCELENDİ
Araştırmacılar, geliştirdikleri ölçeklerin geçerlik ve güvenirliğini çeşitli istatistiksel yöntemlerle değerlendirdi.
Sonuçlara göre oyun bağımlılığına ilişkin davranışsal risk göstergelerini değerlendiren ilk ölçeğin toplam güvenirlik katsayısı 0,72 olarak hesaplandı.
Psikolojik yatkınlıkları inceleyen ikinci ölçeğin toplam güvenirlik katsayısı ise 0,90 bulundu.
Bununla birlikte ilk ölçeğin iki alt boyutundaki güvenirlik katsayılarının 0,66 düzeyinde kalması, bazı sonuçların ihtiyatla yorumlanması gerektiğine işaret etti.
Araştırmacılar, geliştirilen araçların Türk genç oyunculardan oluşan örneklemlerde kullanılabilirliğine ilişkin ön bilimsel kanıtlar elde edildiğini belirtti.
Ölçeklerin farklı yaş gruplarında ve kültürlerde ayrıca değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.
OYUN OYNAMAK BAĞIMLILIK ANLAMINA GELMİYOR
Araştırmanın dikkat çektiği önemli konulardan biri de yoğun oyun oynama ile oyun oynama bozukluğu arasındaki ayrım.
Bir kişinin uzun süre video oyunu oynaması, tek başına bağımlılık tanısı konulması için yeterli değil.
Oyun davranışı üzerindeki kontrolün azalması, oyunun günlük yaşamda giderek daha fazla öncelik kazanması ve olumsuz sonuçlara rağmen oyun oynamanın sürdürülmesi, klinik değerlendirmede dikkate alınan özellikler arasında bulunuyor.
SBÜ araştırmacılarının geliştirdiği ölçekler, bu davranışlarla ilişkili risk göstergelerini ve psikolojik yatkınlıkları bilimsel olarak incelemeyi amaçlıyor.
Ancak ölçekler tek başına klinik tanı koymak için kullanılabilecek kesin tanı araçları olarak değerlendirilmemeli.
I-PACE MODELİ TEMEL ALINDI
Çalışmanın bilimsel çerçevesini, davranışsal bağımlılıkların gelişimini açıklamak amacıyla kullanılan I-PACE modeli oluşturdu.
Bu model; kişisel özellikler, duygusal tepkiler, bilişsel süreçler ve davranışları kontrol etme mekanizmaları arasındaki etkileşimleri ele alıyor.
Araştırmacılar, oyun bağımlılığı riskinin yalnızca ekran süresi gibi tek bir ölçüt üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğine işaret ediyor.
Bireylerin psikolojik özellikleri ve oyun davranışlarının günlük yaşama etkileri, riskin anlaşılmasında birlikte incelenmesi gereken unsurlar arasında bulunuyor.
TÜRK ARAŞTIRMACILARIN ÇALIŞMASI ULUSLARARASI İLGİ GÖRDÜ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi araştırmacılarının çalışması, uluslararası hakemli dergide yayımlanmasının ardından İngilizce bilim basınında da gündeme taşındı.
Bioengineer.org'da Scienmag kaynak gösterilerek yayımlanan haberde, iki ölçme aracının geliştirilme süreci, istatistiksel sonuçları ve bilimsel sınırlılıkları ele alındı.
Yabancı yayında, geliştirilen ölçeklerin gelecekteki bilimsel araştırmalar için aday ölçme araçları sunduğu, ancak daha fazla doğrulama çalışmasına ihtiyaç bulunduğu belirtildi.
SBÜ ile Nottingham Trent Üniversitesi arasında gerçekleştirilen bu bilimsel çalışma, dijital oyun bağımlılığı alanında Türk ve İngiliz araştırmacıların ortak akademik üretimine örnek oluşturdu.
GENÇLERİN RUH SAĞLIĞINA YÖNELİK ARAŞTIRMALARA KATKI
Dijital oyunlar, özellikle gençler arasında yaygın eğlence ve sosyalleşme araçları arasında bulunuyor.
Bununla birlikte oyun davranışının bazı bireylerde günlük işlevselliği, sosyal ilişkileri ve ruhsal iyilik hâlini olumsuz etkileyebilecek düzeye ulaşması, bilimsel araştırmaların konuları arasında yer alıyor.
SBÜ araştırmacılarının geliştirdiği yeni ölçme araçları, bu risklerin davranışsal ve psikolojik yönleriyle birlikte incelenmesine katkı sağlayabilecek nitelikte.
Ancak çalışma, Türkiye'deki gençlerin ne kadarının oyun bağımlısı olduğunu ölçen bir yaygınlık araştırması değil.
Geliştirilen ölçeklerin bilimsel kullanım olanaklarının belirlenmesi için daha geniş katılımlı ve uzun süreli çalışmalara ihtiyaç bulunuyor.
Sağlık Bilimleri Üniversitesinin uluslararası bilim basınında yer alan araştırması, davranışsal bağımlılıkların anlaşılması ve gençlerin ruh sağlığına yönelik bilimsel değerlendirme yöntemlerinin geliştirilmesi açısından dikkat çekiyor.
BİLİMSEL VE TIBBİ UYARI
Bu araştırma, dijital oyun bağımlılığı riskini değerlendirmek amacıyla geliştirilen ölçme araçlarının geçerlik ve güvenirliğine odaklanmaktadır.
Araştırma kapsamında katılımcılara klinik bağımlılık tanısı konulduğu veya herhangi bir tedavinin etkinliğinin araştırıldığı sonucu çıkarılamaz.
Oyun oynama davranışının eğitim, iş, aile ilişkileri veya günlük yaşamı olumsuz etkilemesi durumunda ruh sağlığı uzmanından değerlendirme alınması uygun olabilir.
KAYNAKLAR
1. Kaşıkçı, Cengiz Han; Feyzioğlu, Aynur; Griffiths, Mark D. Development and Validation of the Gaming Addiction Risk Scale and Predisposing Gaming Addiction Risk Factors Scale within the I-PACE Framework. International Journal of Mental Health and Addiction, 4 Kasım 2026.
2. Bioengineer.org / Scienmag. New Scales Aim to Flag Gaming Addiction Risk in Young Gamers. 7 Kasım 2026.
