“Polip bulundu” cümlesi birçok kişide doğrudan kanser endişesi yaratıyor. Oysa polip, tek başına kanser anlamına gelmiyor. Polip; bağırsak, mide, rahim veya burun gibi organların iç yüzeyini kaplayan dokudan dışarı doğru gelişen küçük bir oluşuma verilen genel isim.
Özellikle kolon ve rektum polipleri önem taşıyor. Çünkü bunların çoğu zararsız olsa da bazı polip türleri zaman içinde kolorektal kansere dönüşebiliyor. Bu nedenle kolonoskopi sırasında saptanan poliplerin çıkarılması yalnızca mevcut oluşumu ortadan kaldırmakla kalmıyor, bazı bağırsak kanserlerinin gelişmesini önlemeye de yardımcı oluyor.
Polip vücutta nasıl oluşuyor?
Bağırsak yüzeyi sürekli yenilenen hücrelerden oluşur. Normalde eski hücreler yerini kontrollü biçimde yenilerine bırakır. Bu büyüme ve yenilenme düzeninin bozulması halinde fazla hücreler bir araya gelerek bağırsak yüzeyinde küçük bir çıkıntı oluşturabilir. Buna polip denir.
Polipler saplı bir mantarı andırabileceği gibi bağırsak yüzeyine daha yayvan biçimde de yerleşebilir. Görünüşü önemli olmakla birlikte, bir polibin gerçek niteliğini anlamada çıkarıldıktan sonra yapılan patolojik inceleme belirleyicidir.
Her polip kansere dönüşür mü?
Hayır. Poliplerin büyük bölümü kanser değildir ve her polip kansere dönüşmez.
Ancak bazı türlerin kanserleşme potansiyeli diğerlerinden daha yüksektir. Özellikle adenomlar ve bazı serrated, yani tırtıklı lezyonlar kanser öncüsü kabul edilebilir.
Adenomlarda da risk aynı değildir. Polibin büyüklüğü, hücresel özellikleri ve patolojik tipi değerlendirmeyi değiştirir. Genel olarak büyük ve ileri özellikler taşıyan kanser öncüsü poliplerde risk daha yüksektir.
İşte kolonoskopinin koruyucu değerinin önemli bir bölümü burada ortaya çıkar: Risk taşıyan polip, kansere dönüşmeden bulunup çıkarılabilir.
Polip belirtileri nelerdir?
Bağırsak poliplerinin en dikkat çekici özelliği, çoğunun hiçbir belirti vermemesidir. Kişi kendisini tamamen sağlıklı hissederken polip ancak tarama sırasında fark edilebilir.
Belirti ortaya çıktığında ise şunlar görülebilir:
- Dışkıda veya tuvalet kâğıdında kan
- Makattan kanama
- Dışkının koyu veya siyaha yakın görünmesi
- Kabızlık veya ishal gibi bağırsak alışkanlıklarında değişiklik
- Dışkıda normalden fazla mukus
- Demir eksikliği ve kansızlık
- Nedeni açıklanamayan yorgunluk
- Karında ağrı veya kramp
- İstemsiz kilo kaybı
Bu belirtilerin bulunması mutlaka polip veya kanser olduğu anlamına gelmez. Hemoroidden bağırsak enfeksiyonlarına kadar çok sayıda farklı durum benzer yakınmalara yol açabilir.
Kimlerde polip görülme riski daha yüksek?
Yaş ilerledikçe kolon polibi görülme ihtimali artıyor. Bunun yanında aile öyküsü de önemli.
Özellikle ailesinde bağırsak polibi veya kolorektal kanser bulunanların kişisel risklerinin hekim tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.
Riskle ilişkilendirilen diğer faktörler arasında sigara kullanımı, fazla kilo, fiziksel hareketsizlik ve Crohn hastalığı veya ülseratif kolit gibi uzun süreli iltihabi bağırsak hastalıkları bulunuyor. Daha önce polip saptanmış kişilerde de yeni polip gelişme ihtimali dikkate alınıyor.
Polip nasıl anlaşılır?
Belirti vermeyen kolon poliplerini yalnızca kişinin şikâyetlerine bakarak anlamak mümkün değildir.
En önemli yöntemlerden biri kolonoskopidir. İnce ve esnek bir kamera yardımıyla kalın bağırsağın iç yüzeyi incelenir. İşlemin önemli avantajlarından biri, uygun poliplerin görüldüğü anda çıkarılabilmesidir.
Çıkarılan doku patoloji laboratuvarına gönderilir. Böylece polibin hangi tür olduğu, kanser öncüsü değişiklik taşıyıp taşımadığı ve başka bir işlem gerekip gerekmediği değerlendirilebilir.
Polip çıkarıldıktan sonra konu kapanıyor mu?
Her zaman değil.
Takip planı; poliplerin sayısına, büyüklüğüne, türüne, patoloji sonucuna ve kolonoskopinin kalitesine göre kişiden kişiye değişebilir.
Bu nedenle “Polibim çıkarıldı, artık kolonoskopiye gerek yok” düşüncesi doğru değildir. Daha önce polip gelişmiş olması gelecekte yeni poliplerin ortaya çıkabileceğinin işaretlerinden biridir. Kontrol zamanını kişinin kendi kendine belirlemesi yerine gastroenteroloji hekiminin önerdiği takip programına uyması gerekir.
Günlük yaşamda polip riskini azaltmak mümkün mü?
Hiçbir yaşam tarzı değişikliği polip gelişimini tamamen engellemeyi garanti etmez. Bununla birlikte düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı vücut ağırlığının korunması, sigaranın bırakılması ve sebze, meyve ile lif içeren besinlerin ağırlıkta olduğu dengeli bir beslenme düzeni daha düşük riskle ilişkilendiriliyor.
Kırmızı ve özellikle işlenmiş et tüketiminin sınırlandırılması da öneriler arasında bulunuyor.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Dışkıda kan görülmesi, makattan tekrarlayan kanama, açıklanamayan demir eksikliği, uzun süren bağırsak alışkanlığı değişiklikleri, karın ağrısı veya istemsiz kilo kaybı değerlendirilmelidir.
Özellikle yoğun veya durmayan makattan kanama acil değerlendirme gerektirebilir.
Belirti olmasa bile tarama konusu önemlidir. Ortalama risk taşıyan kişiler için birçok güncel kılavuz kolorektal kanser taramasının 45 yaşından itibaren başlamasını öneriyor. Aile öyküsü veya başka yüksek risk faktörleri bulunanlarda ise taramaya daha erken başlanması gerekebilir.
Sonuç: Polip kanser değildir, ancak ihmal de edilmemelidir
Poliplerin çoğu iyi huyludur. Asıl önemli nokta, hangi polibin risk taşıdığını yalnızca görünüşüne veya kişinin şikâyetlerine bakarak anlamanın mümkün olmamasıdır.
Özellikle bağırsak poliplerinde erken tespit ve uygun poliplerin çıkarılması, kolorektal kanser gelişiminin önlenmesinde önemli bir fırsat sunar. Bu yüzden “şikâyetim yok” düşüncesi, taramayı ertelemek için tek başına güvenli bir gerekçe değildir.
4. Uzmanlar Ne Öneriyor?
- Dışkıda kanı yalnızca hemoroide bağlayıp geçmeyin.
- Ailenizde kolon polibi veya bağırsak kanseri varsa bunu hekiminize mutlaka bildirin.
- Çıkarılan polibin patoloji sonucunu takip edin.
- Kontrol kolonoskopisinin zamanını polibin özelliklerine göre hekiminizle belirleyin.
- Sigara kullanmayın, düzenli hareket edin ve sağlıklı kiloyu korumaya çalışın.
- Liften zengin sebze, meyve ve tam tahıllara beslenmede daha fazla yer verin.
- Her polibin kanser olmadığını, ancak bazı poliplerin kanser öncüsü olabileceğini unutmayın.
5. Kaynaklar
- Mayo Clinic, Colon Polyps: Symptoms and Causes
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), Colon Polyps
- NIDDK, Symptoms & Causes of Colon Polyps
- NIDDK, Diagnosis of Colon Polyps
- NIDDK, Treatment for Colon Polyps
- NHS, Bowel Polyps
