Plastik şişeden su içmek, günlük hayatın en yaygın alışkanlıklarından biri. Şişelenmiş sularda mikroplastik ve nanoplastik saptayan araştırmalar ise “Pet şişe su zararlı mı?” sorusunu gündemde tutuyor. Mevcut bulgular, bu parçacıkların varlığını ortaya koyuyor; ancak pet şişeden su içmenin insanlarda belirli bir hastalığa yol açtığını tek başına göstermiyor.
Almanya Federal Risk Değerlendirme Enstitüsü (BfR), amacına uygun kullanılan plastik su şişelerinin sağlık açısından risk oluşturduğuna ilişkin bilimsel kanıt bulunmadığını belirtiyor. Bununla birlikte parçacıklara uzun süreli maruziyetin etkileri, araştırmaların sürdüğü alanlar arasında yer alıyor.
PET ŞİŞEDEN SU İÇMEK KANSER YAPAR MI?
Pet şişeden su içmenin kanser yaptığı yönünde kesin bir sonuca varmak için yeterli insan verisi bulunmuyor. Bir maddede plastik parçacık saptanması, o ürünün kanser yaptığının gösterildiği anlamına gelmiyor.
Sağlık riskini değerlendirebilmek için parçacıkların miktarı, boyutu, yapısı ve vücutta nasıl davrandığı gibi soruların yanıtlanması gerekiyor. Mevcut belirsizlikler, “kesinlikle zararlı” ya da “her koşulda tamamen risksiz” şeklindeki genellemeleri desteklemiyor.
BİR LİTRE SUDA 240 BİN PARÇACIK NE ANLAMA GELİYOR?
2024 yılında PNAS dergisinde yayımlanan ve ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri tarafından aktarılan bir araştırmada, üç şişelenmiş su markasının örnekleri incelendi. Araştırmacılar, geliştirdikleri görüntüleme yöntemiyle litre başına ortalama yaklaşık 240 bin plastik parçacık saptadı. Parçacıkların yaklaşık yüzde 90’ı nanoplastikti.
Bu sayı, araştırmada incelenen örneklerin ortalamasıydı. Bütün markalara, Türkiye’de satılan sulara veya her pet şişeye uygulanabilecek ortak bir değer değil.
Çalışma ayrıca bu suyu içen kişilerde hastalık gelişip gelişmediğini araştırmadı. Dolayısıyla sonuç, maruziyetin daha ayrıntılı ölçülebildiğini gösteriyor; doğrudan bir hastalık riski oranı vermiyor.
PARÇACIKLARIN TAMAMI ŞİŞEDEN Mİ GELİYOR?
Araştırmada yalnızca şişe üretiminde kullanılan PET saptanmadı. Su arıtımında kullanılan filtrelerle ilişkili olabilecek poliamid gibi farklı plastik türleri de bulundu.
Bu bulgu, sudaki parçacıkların kaynağını yalnızca şişenin gövdesine bağlamanın doğru olmadığını gösteriyor. Üretim ve arıtma süreçlerinin de değerlendirilmesi gerekiyor.
PET ŞİŞELERDE BPA VAR MI?
Bütün plastik ambalajlar aynı malzemeden üretilmiyor. Su şişelerinde yaygın kullanılan PET’in üretiminde bisfenol A, yani BPA kullanılmıyor. PET üretiminde ortoftalat türü plastikleştiriciler de kullanılmıyor.
Ancak üretimde kullanılmaması, hiçbir örnekte iz düzeyinde bulaşma saptanamayacağı anlamına gelmiyor. BfR, özellikle geri dönüştürülmüş PET içeren bazı şişelerde çok düşük düzeylerde BPA bulaşması tespit edilebildiğini bildiriyor. Bu nedenle “Bütün plastik şişeler BPA içerir” ifadesi doğru değil.
ŞİŞEYİ TEKRAR KULLANIRKEN HİJYENİ UNUTMAYIN
Su şişeleriyle ilgili değerlendirmelerde yalnızca kimyasal maddelere odaklanmak, günlük kullanımda önemli olan hijyen konusunu gölgede bırakabiliyor.
Tekrar kullanılabilen şişeler düzenli temizlenmediğinde zararlı mikroorganizmalar çoğalabiliyor. Şişenin geniş ağızlı olması temizliği kolaylaştırıyor. Kapak ve ağızlık gibi bölümlerin de temizlenmesi gerekiyor.
Günlük kullanım için yeniden doldurulmaya uygun bir matara seçmek, üreticinin temizlik talimatına uymak ve iç yüzeyi belirgin şekilde hasar görmüş ürünleri değiştirmek pratik önlemler arasında yer alıyor.
CAM VE PASLANMAZ ÇELİK ALTERNATİF OLABİLİR
Cam ve gıda ile temasa uygun paslanmaz çelik, tekrar kullanılabilen su kapları için seçenekler arasında bulunuyor. Camın kırılma riski nedeniyle taşınırken korunması gerekiyor.
Hangi malzeme seçilirse seçilsin, ürünün kullanım amacına uygunluğu ve temizliği önem taşıyor. Plastik maruziyetini azaltmak isteyenler bu seçenekleri değerlendirebilir; ancak kap değiştirmek, suyun mikroplastik içermediğini tek başına garanti etmez.
TIBBİ UYARI
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tıbbi değerlendirme, tanı veya tedavi yerine geçmez.
KAYNAKLAR
1. Almanya Federal Risk Değerlendirme Enstitüsü (BfR). “PET bottles: no indication of health risk”, 28 Mayıs 2025; BfR2GO, “Full to the brim”, 2026/1.
2. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH). “Plastic particles in bottled water”, 23 Ocak 2024; ilgili PNAS araştırması: Qian ve arkadaşları, 2024.
3. Dünya Sağlık Örgütü (WHO). “Dietary and inhalation exposure to nano- and microplastic particles and potential implications for human health”, 2022.
