Yeni sistematik derleme; metformin kullanan diyabet hastalarında ölüm, kalp-damar hastalıkları ve demans riskinin daha düşük bulunduğunu gösterdi. Ancak araştırmalar ilacın yaşlanmayı doğrudan yavaşlattığını henüz kanıtlamıyor.
Metformin, kan şekerini düşürmek ve vücudun insülini daha etkili kullanmasını sağlamak amacıyla tip 2 diyabet tedavisinde yaygın biçimde kullanılan reçeteli bir ilaç. Son yıllarda ilacın yalnızca diyabet üzerindeki etkisi değil, sağlıklı yaşam süresi ve yaşlanmayla ilişkili hastalıklar üzerindeki olası rolü de araştırılıyor [1,2].
Yeni yayımlanan sistematik derlemede araştırmacılar, metformin kullanımının tip 2 diyabetli kişilerde ölüm riski ile kalp-damar hastalıkları, kanser ve demans gelişimi üzerindeki etkilerini değerlendirdi [1].
130 çalışma incelendi, 27 araştırma değerlendirmeye alındı
Araştırmacılar Medline, Embase ve Scopus veri tabanlarında yayımlanan çalışmaları taradı. İlk aşamada incelenen 130 makaleden 27’si belirlenen bilimsel ölçütleri karşıladı [1].
Değerlendirmeye alınan çalışmaların:
- 5’i tüm nedenlere bağlı ölüm riskini,
- 17’si kanser gelişimini,
- 3’ü kalp-damar hastalıklarını,
- 4’ü demans riskini inceledi [1].
Araştırmaların tamamı gözlemsel kohort çalışmalarından oluştu. Derlemeye uygun randomize kontrollü klinik çalışma bulunamadı. Çalışmalar arasındaki yöntem ve katılımcı farklılıkları nedeniyle ortak bir meta-analiz de yapılamadı [1].
Ölüm ve kalp-damar hastalığı riski daha düşük bulundu
Derlemenin sonuçlarına göre metformin kullanan tip 2 diyabet hastalarında, tüm nedenlere bağlı ölüm riskinin daha düşük olduğu görüldü. Metformin kullanımı ayrıca kalp-damar hastalıklarının görülme sıklığındaki azalmayla ilişkilendirildi [1].
Bu sonuçlar, daha önce yayımlanan bazı sistematik derleme ve meta-analizlerle de genel olarak uyum gösteriyor. Önceki araştırmalarda metformin kullanan diyabet hastalarında ölüm ve bazı yaşlanma bağlantılı hastalıkların daha düşük görülebildiği bildirilmişti [2,3].
Ancak bu bulgular, metforminin insan ömrünü uzattığını veya yaşlanmayı doğrudan yavaşlattığını göstermiyor. Metformin kullanan kişilerin diğer tedavileri, hastalıklarının şiddeti, yaşam tarzları ve sağlık hizmetine erişimleri gibi faktörler sonuçları etkilemiş olabilir.
Demans riskinde azalma bağlantısı
İncelenen çalışmalarda metformin kullanan tip 2 diyabet hastalarında demans gelişme riskinin daha düşük olduğu bildirildi [1].
Bazı araştırmalar metforminin bilişsel gerilemenin yavaşlamasıyla ilişkili olabileceğini de öne sürüyor. Bununla birlikte bu alandaki kanıtlar gözlemsel verilere dayanıyor. İlacın Alzheimer hastalığını veya diğer demans türlerini önlediğini söylemek için yeterli klinik kanıt bulunmuyor [1,4].
Kanser sonuçları her tür için aynı değil
Metforminin kanser üzerindeki olası etkileri daha karmaşık bir tablo ortaya koydu. Derlemede metformin kullanımı prostat kanseri riskinin azalmasıyla ilişkilendirildi [1].
Buna karşılık kolon, meme, rahim ve diğer kanser türlerinde sonuçlar birbiriyle tutarlı değildi. Bazı çalışmalarda risk azalması bildirilirken bazı araştırmalarda belirgin bir fark görülmedi [1].
Bu nedenle metforminin genel anlamda kanseri önlediğini söylemek mümkün değil. Kanser türü, kullanılan doz, tedavi süresi ve hastaların metabolik özellikleri sonuçları değiştirebilir.
Metformin yaşlanma ilacı olarak kabul edilmiyor
Metforminin hücresel enerji kullanımı, iltihaplanma, mitokondri işlevleri ve hücresel temizlik mekanizmaları üzerinde etkili olabileceği düşünülüyor. Bu mekanizmalar yaşlanma biyolojisiyle yakından ilişkili olduğu için ilaç, uzun yaşam araştırmalarının ilgi odağında bulunuyor [5].
Bununla birlikte bilimsel literatürde metforminin yaşlanma karşıtı etkisi konusunda önemli belirsizlikler bulunuyor. Eleştirel değerlendirmeler, olumlu sonuçların önemli bölümünün gözlemsel çalışmalardan geldiğini ve yaşam süresini uzattığına ilişkin kanıtların hâlâ tartışmalı olduğunu vurguluyor [6].
Dolayısıyla metformin günümüzde sağlıklı kişilere yaşlanmayı geciktirmek amacıyla önerilen veya bu amaçla onaylanmış bir ilaç değil.
Doktor önerisi olmadan kullanılmamalı
Metformin reçeteli bir ilaçtır. En sık görülen yan etkiler arasında bulantı, ishal, gaz, hazımsızlık ve karın rahatsızlığı yer alıyor [7].
İlaç nadir durumlarda laktik asidoz adı verilen ciddi bir tabloya yol açabilir. Özellikle böbrek, karaciğer veya kalp hastalığı bulunan kişilerde dikkatli değerlendirme gerekir. Tedavi sırasında böbrek fonksiyonlarının takip edilmesi önem taşır [7].
Yalnızca daha uzun yaşamak veya yaşlanmayı yavaşlatmak amacıyla doktor değerlendirmesi olmadan metformin kullanılmamalıdır. Halen metformin kullanan hastalar da tedavilerini kendi kararlarıyla kesmemeli veya dozlarını değiştirmemelidir.
Araştırmanın asıl sonucu ne?
Yeni derleme, tip 2 diyabetli kişilerde metformin kullanımının daha düşük ölüm, kalp-damar hastalığı ve demans riskiyle ilişkili olabileceğini gösteriyor [1].
Ancak mevcut bulgular ilişki ortaya koyuyor, neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor. Metforminin yaşlanmayı yavaşlatıp yavaşlatmadığını ve diyabeti olmayan sağlıklı kişilerde fayda sağlayıp sağlamadığını belirlemek için geniş kapsamlı, randomize kontrollü insan çalışmalarına ihtiyaç bulunuyor.
Kaynaklar
[1] Journal of Pharmacy Practice
Impact of Metformin on Healthspan-Related Outcomes and Incidence of Diseases of Aging in People with Type 2 Diabetes Mellitus: A Systematic Review
[2] Ageing Research Reviews
Metformin Reduces All-Cause Mortality and Diseases of Ageing Independent of Its Effect on Diabetes Control: A Systematic Review and Meta-Analysis
[3] Cardiovascular Diabetology
Effect of Metformin on All-Cause and Cardiovascular Mortality in Patients With Coronary Artery Diseases: A Systematic Review and Updated Meta-Analysis
[4] Diabetes Care
Metformin Use Is Associated With Slowed Cognitive Decline and Reduced Incident Dementia in Older Adults With Type 2 Diabetes
[5] Cell Metabolism
Metformin as a Tool to Target Aging
[6] GeroScience
A Critical Review of the Evidence That Metformin Is a Putative Anti-Aging Drug That Enhances Healthspan and Extends Lifespan
[7] MedlinePlus – U.S. National Library of Medicine
Metformin Drug Information
