Kan kanseri denildiğinde tek bir hastalıktan söz edilmiyor. Lösemi, lenfoma ve multipl miyelom başta olmak üzere farklı kanser türleri; kan hücrelerini, kemik iliğini veya bağışıklık sisteminin bir parçası olan lenf sistemini etkileyebiliyor.
Belirtiler de hastalığın türüne göre değişiyor. Açıklanamayan ve geçmeyen yorgunluk, ateş, gece terlemesi, istemsiz kilo kaybı, sık enfeksiyon, kolay morarma veya kanama, lenf bezlerinde şişlik ve bazı hastalarda kemik ağrısı değerlendirilmesi gereken bulgular arasında bulunuyor.
Bu belirtilerin tek başına kanser anlamına gelmediğini özellikle vurgulamak gerekiyor. Enfeksiyonlar, kansızlık ve çok sayıda başka sağlık sorunu benzer yakınmalara yol açabiliyor. Ancak belirtilerin devam etmesi, kötüleşmesi veya birden fazlasının birlikte görülmesi durumunda hekime başvurmak gerekiyor.
Kan kanseri nedir?
Kan kanserleri, kanı oluşturan dokularda veya bağışıklık sistemi hücrelerinde başlayan kanserlerin genel adı. Sağlıklı kan hücrelerinin üretimi ve işlevi hastalığın türüne bağlı olarak bozulabiliyor.
Başlıca gruplar lösemiler, lenfomalar ve multipl miyelom olarak sıralanıyor. Bunların kendi içinde de farklı alt türleri bulunuyor ve hastalıkların ilerleme hızları birbirinden oldukça farklı olabiliyor.
Lösemi nedir?
Lösemi, kan hücrelerinin üretildiği kemik iliğini ve kanı etkileyen kanserlerin genel adı. Akut lösemiler daha hızlı ilerleyebilirken bazı kronik lösemiler daha yavaş seyredebilir.
Normal kan hücrelerinin üretiminin azalması kansızlık, enfeksiyona yatkınlık veya kanama eğilimine yol açabilir. Bu nedenle halsizlik, nefes darlığı, sık enfeksiyon, ateş, kolay morarma, burun veya diş eti kanaması gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Lenfomada ağrısız şişliğe dikkat
Lenfoma, enfeksiyonlarla mücadelede görev alan lenfosit adı verilen beyaz kan hücrelerinden gelişen kanser grubudur. Hodgkin lenfoma ve Hodgkin dışı lenfomalar en bilinen ana gruplardır.
Boyun, koltuk altı veya kasık bölgesinde ortaya çıkan, özellikle açıklanamayan ve devam eden lenf bezi büyümesi lenfomada görülebilir. Lenf bezleri enfeksiyonlarda da çok sık büyüdüğü için her şişlik kanser anlamına gelmez.
Bazı lenfomalarda açıklanamayan ateş, yoğun gece terlemesi ve istemsiz kilo kaybı birlikte görülebilir. Halsizlik, kaşıntı, öksürük veya nefes darlığı da hastalığın yerleşimine göre tabloya eşlik edebilir.
Multipl miyelom kemikleri de etkileyebilir
Multipl miyelom, bağışıklık sisteminde görev yapan plazma hücrelerinden gelişen bir kanserdir. Anormal plazma hücreleri kemik iliğinde birikerek sağlıklı kan hücrelerinin üretimini bozabilir.
Miyelomda özellikle sırt, kalça veya kaburgalarda kemik ağrısı görülebilir. Kemiklerin zayıflaması ve kırık riskinin artmasının yanı sıra kansızlık, tekrarlayan enfeksiyonlar ve böbrek sorunları da ortaya çıkabilir.
Bazı hastalarda kandaki kalsiyum düzeyinin yükselmesi aşırı susama, sık idrara çıkma, kabızlık, güçsüzlük ve bilinç bulanıklığı gibi belirtilere neden olabilir.
Geçmeyen yorgunluk neden önemli?
Yorgunluk günlük yaşamda son derece yaygın bir yakınma. Ancak dinlenmeyle düzelmeyen, giderek artan ve kişinin günlük aktivitelerini belirgin biçimde etkileyen yorgunluğun altında kansızlık dahil farklı sağlık sorunları bulunabilir.
Kan kanserlerinde kemik iliğinin normal kırmızı kan hücrelerini yeterince üretememesi kansızlığa yol açabilir. Bunun sonucunda halsizlikle birlikte solukluk, baş dönmesi, çarpıntı veya nefes darlığı gelişebilir.
Kolay morarma ve kanamalar görülebilir
Trombositler kanamanın durdurulmasında görev yapan kan hücreleridir. Bazı lösemilerde sağlıklı trombosit üretiminin azalması nedeniyle normalden daha kolay morarma veya kanama görülebilir.
Sık burun kanaması, diş eti kanaması, açıklanamayan morluklar veya cilt üzerinde küçük kırmızı-mor noktalar bu tablonun parçalarından olabilir. Bununla birlikte ilaçlardan başka kan hastalıklarına kadar çok sayıda farklı neden de benzer belirtiler oluşturabilir.
Sık enfeksiyon da tabloya eşlik edebilir
Beyaz kan hücreleri bağışıklık sisteminin temel savunma elemanları arasında yer alır. Kan kanserlerinde beyaz kan hücresi sayısı yüksek görünse bile oluşan anormal hücreler normal savunma görevini yeterince yerine getiremeyebilir.
Bu durum bazı hastalarda sık tekrarlayan veya uzun süren enfeksiyonlarla kendini gösterebilir. Ateş de enfeksiyona bağlı gelişebileceği gibi bazı kan kanserlerinde hastalığın kendisiyle ilişkili olabilir.
Kan kanseri belirtileri nasıl anlaşılır?
Belirtilere bakılarak kan kanseri tanısı konulamaz. Hekim değerlendirmesinde kişinin yakınmaları, fizik muayene bulguları ve tıbbi öyküsü birlikte ele alınır.
Tam kan sayımı ve periferik yayma gibi kan testleri ilk değerlendirmede önemli bilgiler sağlayabilir. Şüphe edilen hastalığa göre kemik iliği incelemesi, lenf bezi biyopsisi, görüntüleme yöntemleri, akım sitometrisi, genetik ve moleküler testler gerekebilir.
Hangi belirtilerde doktora başvurulmalı?
Açıklanamayan belirtilerin birkaç hafta boyunca devam etmesi veya giderek kötüleşmesi tıbbi değerlendirmeyi gerektirir. Özellikle açıklanamayan kilo kaybı, tekrarlayan ateş, yoğun gece terlemesi, kalıcı lenf bezi büyümesi, sürekli halsizlik, kolay morarma veya tekrarlayan enfeksiyonlar birlikte görülüyorsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulması uygun olur.
Bu belirtilerin çoğunun kanser dışındaki hastalıklardan kaynaklanabileceği unutulmamalı. Amaç belirtilerden kanser sonucu çıkarmak değil, kalıcı veya olağandışı değişikliklerin nedenini doğru biçimde belirlemektir.
KAYNAKLAR
- WebMD, Kan Kanserleri ve Temel Türleri
- Amerikan Kanser Derneği, Kan Kanserleri
- Amerikan Kanser Derneği, Hodgkin Dışı Lenfoma Belirti ve Bulguları
- Amerikan Kanser Derneği, Akut Miyeloid Lösemi Belirti ve Bulguları
- Amerikan Kanser Derneği, Multipl Miyelom Belirti ve Bulguları
- ABD Ulusal Kanser Enstitüsü, Kan Kanseri Tanımı ve Kanser Belirtileri
