Lenfoma nedir?
Lenfoma, bağışıklık sisteminin önemli parçalarından olan lenfositlerden gelişen kanserlerin genel adıdır. Tek bir hastalık değildir; çok sayıda farklı alt tipi vardır. En temel sınıflandırmada Hodgkin lenfoma ve non-Hodgkin lenfoma olmak üzere iki büyük gruba ayrılır.
Lenfoma denildiğinde en sık akla gelen belirti büyümüş lenf bezleridir. Özellikle boyun, koltuk altı veya kasıkta fark edilen ağrısız şişlikler görülebilir. Ancak büyüyen her lenf bezi kanser anlamına gelmez. Enfeksiyonlar ve başka birçok hastalık da lenf bezlerinde büyümeye yol açabilir.
Lenfoma belirtileri nelerdir?
Lenfomanın belirtileri hastalığın türüne, yerleştiği bölgeye ve yaygınlığına göre değişebilir.
Görülebilecek belirtiler arasında şunlar bulunur:
• Boyun, koltuk altı veya kasıkta ağrısız lenf bezi büyümesi
• Açıklanamayan ateş
• Yoğun, kıyafet veya çarşaf değiştirmeyi gerektirebilen gece terlemeleri
• İstem dışı kilo kaybı
• Sürekli veya belirgin halsizlik
• Kaşıntı
• Karında şişkinlik veya ağrı
• Göğüste baskı veya ağrı
• Öksürük veya nefes darlığı
Bu yakınmaların hiçbiri tek başına lenfoma tanısı koydurmaz. Özellikle lenf bezi büyümelerinin çok büyük bölümü kanser dışı nedenlerle ortaya çıkabilir.
Lenf bezi şişliği nasıl olabilir?
Lenfomada büyüyen lenf bezleri sıklıkla ağrısız bir kitle şeklinde fark edilir. Boyun, koltuk altı ve kasık kolay fark edilen bölgeler arasındadır.
Bununla birlikte yalnızca kitlenin ağrısız olması, sertliği veya elle hissedilen başka bir özelliği üzerinden lenfoma tanısı koymak mümkün değildir.
Yeni ortaya çıkan, açıklanamayan, büyümeye devam eden veya geçmeyen lenf bezi şişlikleri hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Gece terlemesi lenfoma belirtisi midir?
Olabilir, ancak gece terlemesi tek başına lenfomaya özgü değildir.
Lenfomada özellikle yoğun gece terlemeleri görülebilir. Ateş ve açıklanamayan kilo kaybıyla birlikte bu bulgular klasik olarak “B semptomları” olarak adlandırılan klinik tablonun parçaları olabilir.
Gece terlemesinin enfeksiyonlardan hormonal değişikliklere ve kullanılan bazı ilaçlara kadar çok sayıda başka nedeni de vardır.
Lenfomada kilo kaybı görülür mü?
Açıklanamayan ve istemsiz kilo kaybı lenfomanın olası belirtilerinden biridir. Ancak kilo kaybının da tek başına lenfoma anlamına gelmediği unutulmamalıdır.
Beslenme veya egzersiz düzeninde belirgin bir değişiklik olmamasına rağmen devam eden kilo kaybı tıbbi değerlendirme gerektirir.
Hodgkin ve non-Hodgkin lenfoma arasındaki fark nedir?
Her ikisi de lenfositlerden gelişen kanserlerdir ancak aynı hastalık değildir.
Hodgkin lenfomada tanımlayıcı patolojik özelliklerden biri Reed-Sternberg hücrelerinin bulunmasıdır. Non-Hodgkin lenfoma ise çok sayıda farklı B hücreli ve T hücreli lenfomayı kapsayan geniş bir hastalık grubudur.
Non-Hodgkin lenfomaların davranışları da birbirinden oldukça farklı olabilir. Bazıları yavaş seyirliyken bazıları hızlı büyüyebilir. Bu nedenle yalnızca “lenfoma” tanısı tedavinin nasıl olacağını söylemeye yetmez; alt tipin doğru belirlenmesi kritik önem taşır.
Lenfoma neden olur?
Çoğu hastada lenfomanın neden geliştiğini tek bir nedene bağlamak mümkün değildir.
Hastalık, lenfositlerde ortaya çıkan genetik ve hücresel değişikliklerin hücrelerin kontrolsüz çoğalmasına ve yaşamaya devam etmesine yol açmasıyla gelişir.
Bazı lenfoma türlerinde ileri yaş, bağışıklık sisteminin baskılanması, belirli enfeksiyonlar, bazı otoimmün hastalıklar ve aile öyküsü gibi faktörler riskle ilişkili olabilir.
Risk faktörüne sahip olmak kişinin mutlaka lenfoma olacağı anlamına gelmez. Benzer şekilde hiçbir bilinen risk faktörü bulunmayan kişilerde de lenfoma gelişebilir.
Lenfoma kan tahlilinde belli olur mu?
Kan testleri değerlendirmede önemli bilgiler sağlayabilir ancak normal veya anormal bir kan sonucu tek başına lenfomayı kesin olarak göstermez ya da dışlamaz.
Tam kan sayımı ve çeşitli biyokimyasal testler hastanın genel durumunun değerlendirilmesinde kullanılabilir. LDH gibi bazı değerler de klinik değerlendirmeye katkıda bulunabilir ancak bunlar lenfomaya özgü testler değildir.
Lenfoma tanısı nasıl konur?
Şüpheli bir lenf bezinden veya başka bir dokudan biyopsi alınması, lenfomanın kesin tanısı ve alt tipinin belirlenmesinde temel yöntemdir.
Patolojik incelemede hücrelerin yapısı ve belirli yüzey proteinleri değerlendirilir; gerekli durumlarda moleküler ve genetik testler de yapılabilir.
Tanı konulduktan sonra hastalığın vücuttaki yaygınlığını değerlendirmek amacıyla hastalığın türüne göre PET/BT, bilgisayarlı tomografi veya başka görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir. Her hastada aynı testlerin yapılması gerekmez.
Lenfomanın evreleri nelerdir?
Birçok lenfomada hastalığın yaygınlığını tanımlamak için evreleme sistemleri kullanılır. Genel olarak evre I’den evre IV’e kadar sınıflandırma yapılabilir.
Ancak lenfomada “ileri evre” kavramı bazı solid tümörlerdekiyle aynı anlamı taşımayabilir. Tedavi başarısı yalnızca evreye bağlı değildir. Lenfomanın alt tipi, biyolojik özellikleri, hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve tedaviye verdiği yanıt da önemlidir.
Lenfoma tedavi edilebilir mi?
Evet. Lenfomanın birçok türünde etkili tedaviler bulunmaktadır ve bazı lenfoma türlerinde tam iyileşme mümkün olabilir.
Ancak “lenfoma” çok farklı hastalıkları kapsadığı için herkese uygulanabilecek tek bir tedavi bulunmaz.
Tedavi seçenekleri arasında hastalığın alt tipine göre:
• Kemoterapi
• İmmünoterapi
• Hedefe yönelik tedaviler
• Radyoterapi
• Kök hücre nakli
• CAR-T hücre tedavisi
yer alabilir.
Bazı yavaş seyirli lenfomalarda ise tanı konmasına rağmen hemen tedavi başlanmayabilir. Belirti oluşturmayan seçilmiş hastalarda düzenli takip altında “izle ve bekle” yaklaşımı uygulanabilir.
Bu durum hastalığın tedavisiz bırakıldığı anlamına gelmez; uygun hastalarda gereksiz tedavi ve yan etkilerden kaçınmayı amaçlayan kontrollü bir takip stratejisidir.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Özellikle açıklanamayan ve geçmeyen lenf bezi büyümesi varsa veya buna tekrarlayan/açıklanamayan ateş, yoğun gece terlemesi, istemsiz kilo kaybı ya da belirgin halsizlik eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme uygun olur.
Belirtilerin bulunması kişinin lenfoma olduğu anlamına gelmez. Benzer yakınmalar enfeksiyonlar dahil çok daha sık görülen hastalıklarda da ortaya çıkabilir. Tanı belirtilere bakılarak değil, gerekli klinik değerlendirme ve testlerle konur.
TIBBİ UYARI
Bu içerik genel sağlık bilgisi vermek amacıyla hazırlanmıştır ve tanı veya kişisel tedavi önerisi yerine geçmez. Açıklanamayan ya da devam eden lenf bezi büyümesi ve diğer belirtiler için hekime başvurulmalıdır.
KAYNAKLAR
National Cancer Institute (NCI) — Adult Non-Hodgkin Lymphoma Treatment (PDQ)
National Cancer Institute (NCI) — Adult Hodgkin Lymphoma Treatment (PDQ)
Mayo Clinic — Lymphoma
American Cancer Society — Non-Hodgkin Lymphoma
NHS — Non-Hodgkin Lymphoma
