Tip 2 diyabetin en ciddi komplikasyonlarından biri olan diyabetik retinopati konusunda dikkat çekici yeni veriler yayımlandı. Ophthalmology dergisinde 10 Eylül 2026’da çevrim içi yayımlanan araştırma, yaygın olarak kullanılan üç ilacın görmeyi tehdit eden diyabetik göz komplikasyonlarının daha düşük görülmesiyle ilişkili olabileceğini ortaya koydu.
Araştırmanın merkezindeki ilaçlar setirizin, ibuprofen ve prednizon. Setirizin yaygın kullanılan bir antihistaminik, ibuprofen nonsteroid antiinflamatuvar (NSAİİ), prednizon ise kortikosteroid sınıfında yer alıyor. Üç ilacın ortak noktalarından biri inflamatuvar süreçleri farklı mekanizmalarla etkileyebilmeleri.
115 milyon kişilik sağlık ağı incelendi
Araştırmacılar ABD’deki TriNetX Collaborative Network verilerini kullandı. Bu veri ağı 67 sağlık kuruluşundan yaklaşık 115 milyon kişinin kayıtlarını kapsıyordu.
Çalışmaya tip 2 diyabeti bulunan, göz sağlığı takibi yapılmış ve 1 Ocak 2005 ile 1 Mart 2025 arasında incelenen ilaçlardan en az iki belgelenmiş kullanımı bulunan yetişkinler dahil edildi.
Araştırmacılar ilaç kullananlarla kullanmayanları yaş, hastalıklar ve diğer özellikler dahil toplam 44 değişken açısından eşleştirdi. Eşleştirilmiş grupların büyüklüğü ilaca göre 18 bin 762 ile 86 bin 846 çift arasında değişti. Sonuçlar üç yıllık dönem için değerlendirildi.
İbuprofen kullananlarda risk daha düşük bulundu
En dikkat çekici sonuçlardan biri ibuprofen grubunda görüldü.
İbuprofen kullanımı, diyabetik makula ödemi gelişme oranının yüzde 37 daha düşük olmasıyla ilişkiliydi. Proliferatif diyabetik retinopati için ise göreli risk yaklaşık yüzde 52 daha düşüktü.
Setirizin kullanımında diyabetik makula ödemi için yüzde 38, proliferatif diyabetik retinopati için yaklaşık yüzde 41 daha düşük göreli risk saptandı.
Prednizon grubundaki ilişki daha da güçlüydü. Diyabetik makula ödemi yaklaşık yüzde 54, proliferatif diyabetik retinopati ise yüzde 64 daha düşük görüldü.
Sonuçlar şöyleydi:
Setirizin:
Diyabetik makula ödemi HR: 0,62
Proliferatif diyabetik retinopati HR: 0,59
İbuprofen:
Diyabetik makula ödemi HR: 0,63
Proliferatif diyabetik retinopati HR: 0,48
Prednizon:
Diyabetik makula ödemi HR: 0,46
Proliferatif diyabetik retinopati HR: 0,36
Araştırmacılar ayrıca sonuçların ne kadar sağlam olduğunu değerlendirmek amacıyla dokuz farklı duyarlılık analizi gerçekleştirdi. Genel bulgular bu analizlerde de korundu.
Neden inflamasyon üzerinde duruluyor?
Diyabetik retinopati yalnızca yüksek kan şekerinin küçük damarlar üzerindeki etkisiyle açıklanmıyor. Retinadaki kronik inflamasyonun da hastalığın başlaması ve ilerlemesinde önemli rol oynadığına ilişkin giderek büyüyen bilimsel kanıt bulunuyor.
Bu nedenle araştırmacılar, sistemik inflamasyonun baskılanmasının diyabetik göz hastalığının ilerlemesini etkileyip etkileyemeyeceğini araştırıyor. Nitekim 2026’da yayımlanan ayrı bir çalışma da sistemik IL-6 inhibitörü kullanımını diyabetik retinopati ve bazı ciddi retinal komplikasyonların daha düşük görülmesiyle ilişkilendirdi.
Fenofibrat önemli bir karşılaştırma sağladı
Yeni araştırmanın dikkat çekici yönlerinden biri de fenofibratın pozitif kontrol olarak kullanılmasıydı.
Fenofibrat grubunda diyabetik makula ödemi için HR 0,57, proliferatif diyabetik retinopati için HR 0,59 bulundu. Araştırmacılar, incelenen üç ilacın gözlenen ilişkilerinin fenofibratla benzer büyüklükte olduğuna dikkat çekti.
Bu karşılaştırma önemli. Amerikan Diyabet Derneği’nin 2026 bakım standartlarında da dislipidemisi bulunan kişilerde fenofibrat eklenmesinin, özellikle başlangıçta erken diyabetik retinopatisi bulunanlarda hastalığın ilerlemesini yavaşlatabileceği belirtiliyor.
Bu sonuçlar “ibuprofen gözleri koruyor” anlamına gelmiyor
Çalışmanın en önemli sınırlaması, geriye dönük gözlemsel araştırma olması. Araştırmacılar çok sayıda değişkeni eşleştirmiş ve sonuçları farklı analizlerle test etmiş olsa da gözlemsel veriler neden-sonuç ilişkisini kesin olarak gösteremez.
Başka bir ifadeyle, “ibuprofen kullananlarda risk daha düşük bulundu” ile “ibuprofen diyabetik retinopatiyi önler” aynı şey değil.
Özellikle prednizon gibi kortikosteroidlerin kan şekeri üzerinde önemli etkileri bulunabilir. İbuprofen gibi NSAİİ’lerin de gastrointestinal, böbrek ve kardiyovasküler yan etkileri olabilir. Bu nedenle söz konusu ilaçların diyabetik retinopatiden korunmak amacıyla doktor önerisi olmadan kullanılması doğru değildir.
Araştırmacılar da sonuçları yeni bir tedavi önerisi olarak değil, bu ilaçların ileriye dönük kontrollü çalışmalarda değerlendirilmesi gerektiğine işaret eden bir bulgu olarak yorumluyor.
Yeni hedef inflamasyon olabilir
Çalışmanın bilimsel açıdan en önemli mesajı tek tek ilaçlardan daha geniş olabilir. Bulgular, inflamasyonun diyabetik retinopatinin önlenmesinde gelecekte hedeflenebilecek mekanizmalardan biri olabileceği düşüncesini güçlendiriyor.
Ancak mevcut aşamada diyabet hastalarının gözlerini korumak için düzenli göz muayenelerini sürdürmeleri ve kan şekeri, kan basıncı ve diğer metabolik risk faktörlerinin kontrolüne yönelik mevcut tedavilerini uygulamaları önemini koruyor.
TIBBİ UYARI
Bu çalışma setirizin, ibuprofen veya prednizonun diyabetik retinopatiyi önlediğini kanıtlamamaktadır. Bu ilaçlar diyabetik göz hastalığından korunmak amacıyla hekim önerisi olmadan başlanmamalıdır. Özellikle uzun süreli NSAİİ ve kortikosteroid kullanımı ciddi yan etkilere yol açabilir.
KAYNAKLAR
Bison HS ve ark. Association of Common Anti-Inflammatory Medications with Reduced Risk of Vision-Threatening Diabetic Retinopathy in Type 2 Diabetes. Ophthalmology. 2026.
PubMed – Association of Common Anti-Inflammatory Medications with Reduced Risk of Vision-Threatening Diabetic Retinopathy in Type 2 Diabetes.
American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes—2026. Retinopathy, Neuropathy, and Foot Care.
Ophthalmology. Systemic Interleukin-6 Inhibition and Risk of Diabetic Retinopathy Development and Progression. 2026.
