Daha geniş analizler bu ilişkiyi desteklese de bütün araştırmalar aynı sonuca ulaşmadı. Açıklanamayan B12 eksikliğinde mide enfeksiyonunun da değerlendirilmesi önem taşıyor.
Helicobacter pylori ile B12 eksikliği arasındaki ilişkiyi inceleyen insan çalışması, mide atrofisi belirgin olmayan hastalarda dahi bakteri yoğunluğunun düşük B12 düzeyleriyle bağlantılı olabileceğini ortaya koydu. Daha yeni bilimsel analizler bu bağlantıyı genel olarak desteklerken, çalışmalar arasındaki farklılıklar nedeniyle kesin bir neden-sonuç ilişkisi henüz kurulmuş değil.[1][2][3]
145 Hastada Bakteri Yoğunluğu ile B12 Düzeyi Karşılaştırıldı
Araştırmaya hazımsızlık şikâyeti bulunan, Helicobacter pylori enfeksiyonu saptanan ve mide dokusunda hiç atrofi görülmeyen ya da yalnızca sınırlı atrofi bulunan 145 hasta dahil edildi.
Atrofi, mide iç yüzeyindeki salgı hücrelerinin azalması ve dokunun incelmesi anlamına geliyor. Bu durum ilerlediğinde B12 vitamininin emilmesi için gereken mide asidi ve intrinsik faktör üretimini etkileyebiliyor.
Hastalardan alınan mide biyopsileri; kronik inflamasyon, nötrofil aktivitesi, atrofi derecesi ve bakteri yoğunluğu bakımından incelendi. Aynı zamanda kandaki B12, hemoglobin ve ortalama alyuvar hacmi değerleri ölçüldü.[1]
İlk analizlerde mide dokusundaki inflamasyon ve bakteri yoğunluğu arttıkça B12 düzeylerinin düştüğü görüldü. Yaş ve diğer histolojik özellikler hesaba katıldığında ise B12 seviyesiyle bağımsız biçimde bağlantılı kalan temel değişkenin Helicobacter pylori yoğunluğu olduğu bildirildi.[1]
Mide Atrofisi Olmadan da B12 Düşebilir mi?
Çalışmanın dikkat çeken yönü, B12 düşüklüğünün yalnızca ileri mide atrofisi bulunan kişilerde görülmediğini göstermesiydi.
Helicobacter pylori, mide yüzeyinde kronik inflamasyona yol açabiliyor. Bu inflamasyonun mide asidini, besinlerin parçalanmasını ve gıdalardaki B12 vitamininin serbest bırakılmasını etkileyebileceği değerlendiriliyor.[1][2]
B12 vitamini önce mide asidi ve sindirim enzimlerinin yardımıyla besinlerden ayrılıyor. Ardından midede üretilen intrinsik faktör adlı proteine bağlanarak ince bağırsağın son bölümünden emiliyor. Bu zincirin herhangi bir halkasının bozulması, beslenmeyle yeterli B12 alınsa bile kandaki düzeylerin azalmasına neden olabiliyor.
Araştırma, bakteri yoğunluğunun bu süreçte mide dokusunun görünür biçimde incelmesinden önce de rol oynayabileceğini düşündürdü. Ancak çalışma doğrudan emilim ölçümü yapmadığı için bu mekanizma kesin olarak kanıtlanmış değil.[1]
Tedavi Sonrasında B12 ve Hemoglobin Değerleri Yükseldi
İlk araştırmadaki 145 hastanın 65’i, enfeksiyona yönelik tedaviden yaklaşık iki veya üç ay sonra yeniden değerlendirildi. Bu grupta B12 ve hemoglobin değerlerinin tedavi öncesine göre anlamlı biçimde yükseldiği bildirildi.[1][2]
Bununla birlikte yükselişin bakterinin tamamen temizlendiği hastalarla sınırlı kalmaması önemli bir belirsizlik oluşturdu. Bakterinin temizlenemediği bazı hastalarda da artış görülmesi, değişimin yalnızca eradikasyonla açıklanamayacağını gösteriyor.[1]
Eradikasyon, Helicobacter pylori bakterisinin uygun ilaç kombinasyonlarıyla mideden temizlenmesi anlamına geliyor. Tedavi sırasında beslenmenin değişmesi, kullanılan asit baskılayıcı ilaçlar veya başlangıç değerlerine dönüş gibi başka etkenlerin de ölçümlerde rol oynamış olması mümkün.
Geniş Analizde B12 Düzeyleri Daha Düşük Bulundu
Daha sonraki yıllarda yayımlanan kapsamlı bir sistematik incelemede toplam 48 araştırmanın sonuçları değerlendirildi. B12 vitaminiyle ilgili 12 karşılaştırmanın birleştirildiği analizde, Helicobacter pylori pozitif kişilerin serum B12 düzeylerinin negatif kişilere göre ortalama olarak daha düşük olduğu belirlendi.[2]
Başarılı eradikasyon öncesi ve sonrasını karşılaştıran beş veri setinde ise tedavinin ardından B12 düzeylerinde artış görüldü. Ancak araştırmalar arasındaki farklılığın oldukça yüksek olması, etkinin kişiden kişiye ve çalışma koşullarına göre değişebileceğine işaret etti.[2]
Analizde yayın yanlılığına ilişkin bir sinyal de saptandı. Bu durum, olumlu ilişki bulan çalışmaların yayımlanma ihtimalinin sonuç bulamayan çalışmalardan daha yüksek olabileceği anlamına geliyor. Bu nedenle elde edilen ortalama etkinin gerçekte olduğundan daha güçlü görünmesi ihtimali dışlanamıyor.[2]
Yeni Araştırma Aynı Sonuca Ulaşmadı
2023 yılında gerçekleştirilen başka bir çalışmada, atrofik olmayan gastriti bulunan 244 kişinin verileri geriye dönük olarak incelendi. Bu araştırmada Helicobacter pylori varlığı veya bakteri yoğunluğu ile B12 düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadı.[4]
Buna karşılık bakterinin bulunduğu kişilerde folat düzeylerinin daha düşük olduğu belirlendi. Araştırmacılar, B12 depolarının uzun süre yeterli kalabilmesi nedeniyle enfeksiyonun erken dönemlerinde kan değerlerinde belirgin bir düşüş görülmeyebileceğini değerlendirdi.[4]
Bu sonuçlar, Helicobacter pylori bulunan herkesin B12 eksikliği yaşayacağı anlamına gelmediğini gösteriyor. Beslenme biçimi, yaş, otoimmün gastrit, bağırsak hastalıkları, geçirilmiş mide ameliyatları ve bazı ilaçların uzun süre kullanılması da B12 düzeylerini etkileyebiliyor.
B12 Eksikliği Kansızlık Olmadan da Belirti Verebilir
B12 eksikliğinde yorgunluk, enerji kaybı, kas güçsüzlüğü, dilde kızarıklık, ağız yaraları ve nefes darlığı görülebiliyor. El ve ayaklarda karıncalanma, uyuşma, denge bozukluğu, unutkanlık ve bilişsel değişiklikler de sinir sisteminin etkilenmesiyle ortaya çıkabiliyor.[5]
Normal hemoglobin veya normal alyuvar büyüklüğü, B12 eksikliğini tek başına dışlamıyor. Nörolojik ve zihinsel belirtiler, kansızlık ya da makrositoz adı verilen alyuvar büyümesi gelişmeden önce de başlayabiliyor.[5]
Bu nedenle nedeni açıklanamayan B12 düşüklüğü bulunan kişilerde yalnızca beslenmenin değerlendirilmesi yeterli olmayabilir. Sindirim sistemi hastalıkları, emilim bozuklukları, kullanılan ilaçlar ve mide kaynaklı nedenler birlikte ele alınmalıdır.
Açıklanamayan B12 Eksikliğinde Helicobacter pylori Araştırılabilir
Güncel uluslararası uzlaşı metinleri, nedeni açıklanamayan B12 eksikliği bulunan ve Helicobacter pylori enfeksiyonu saptanan hastalarda bakterinin tedavi edilmesini öneriyor. Bununla birlikte uzmanlar, B12 eksikliği konusunda eradikasyon tedavisini destekleyen verilerin demir eksikliği gibi bazı diğer durumlara kıyasla daha sınırlı olduğunu belirtiyor.[3]
Mevcut kanıtlar, Helicobacter pylori enfeksiyonunun bazı kişilerde B12 emilimini bozabilecek etkenlerden biri olabileceğini gösteriyor. Ancak tek bir düşük B12 ölçümü enfeksiyonun varlığını kanıtlamadığı gibi, bakteri saptanması da mutlaka vitamin eksikliği gelişeceği anlamına gelmiyor.
Bulgular özellikle hazımsızlık veya kronik gastrit belirtileriyle birlikte nedeni açıklanamayan B12 eksikliği bulunan kişiler açısından önem taşıyor. Yine de ilişkinin kimlerde klinik olarak belirgin hâle geldiğini ve tedavinin B12 düzeylerine gerçek katkısını göstermek için daha büyük, kontrollü ve uzun süreli araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.
Kaynaklar
[1] Serin E, Gümürdülü Y, Özer B, Kayaselçuk F, Yılmaz U, Koçak R. Impact of Helicobacter pylori on the Development of Vitamin B12 Deficiency in the Absence of Gastric Atrophy. Helicobacter. 2002;7(6):337-341. DOI: 10.1046/j.1523-5378.2002.00106.x.
[2] Cai X, Li X, Jin Y, Zhang M, Xu Y, Liang C, Weng Y, Yu W, Li X. Vitamins and Helicobacter pylori: An Updated Comprehensive Meta-Analysis and Systematic Review. Frontiers in Nutrition. 2022;8:781333. DOI: 10.3389/fnut.2021.781333.
[3] Malfertheiner P, Megraud F, Rokkas T ve ark. Management of Helicobacter pylori Infection: Maastricht VI/Florence Consensus Report. Gut. 2022;71:1724-1762. DOI: 10.1136/gutjnl-2022-327745.
[4] Pinar IE, Mavis O. The Effect of Helicobacter pylori Density on Serum Vitamin B12 and Folate Levels in Patients With Non-atrophic Gastritis. Cureus. 2023;15(9):e45252. DOI: 10.7759/cureus.45252.
[5] National Institute for Health and Care Excellence. Vitamin B12 Deficiency in Over 16s: Diagnosis and Management. 2024.
