Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) Gülhane Sağlık Bilimleri Fakültesi akademisyenlerinin gerçekleştirdiği yeni araştırma, kadınların beslenme alışkanlıkları ile adet öncesi dönemde yaşadıkları fiziksel ve psikolojik şikâyetler arasındaki ilişkiye ışık tuttu.
Uluslararası bilimsel yayıncılık kuruluşu Nature Portfolio bünyesindeki Scientific Reports dergisinde 9 Kasım 2026 tarihinde yayımlanan çalışma, İngilizce yayın yapan News-Medical tarafından da haberleştirilerek uluslararası bilim gündemine taşındı.
Araştırmada ultra işlenmiş gıda tüketiminin artmasıyla premenstrüel sendrom (PMS) belirtilerinin şiddeti arasında istatistiksel olarak anlamlı ancak zayıf bir ilişki bulundu.
SBÜ Gülhane’den Dört Araştırmacının Ortak Çalışması
Araştırma, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümünden Ziya Erokay Metin, Yaprak Sarıteke, Sena Yücel ve Neslihan Arslan tarafından gerçekleştirildi.
Çalışmaya 18–30 yaşları arasında toplam 607 kadın katıldı. Katılımcıların yaş ortalaması 21,5 olarak kaydedildi.
Araştırmacılar, kadınların ultra işlenmiş gıda tüketimini, Akdeniz diyetine uyumunu, bilinçli yeme davranışlarını ve adet öncesi sendrom belirtilerini geçerliliği değerlendirilmiş ölçeklerle inceledi.
Ultra İşlenmiş Gıdalarla PMS Şiddeti Arasında İlişki
Araştırmanın dikkat çeken sonucu, ultra işlenmiş gıda tüketim puanları yükseldikçe adet öncesi belirtilerin şiddetini gösteren puanların da artması oldu.
İstatistiksel analizlerde iki değişken arasında pozitif yönlü ancak zayıf bir ilişki belirlendi (r=0,152). Yaş, vücut kitle indeksi, adet düzeni ve çeşitli sosyodemografik faktörler hesaba katıldıktan sonra da bu ilişki istatistiksel olarak anlamlı kaldı.
Ultra işlenmiş gıdalar arasında bazı paketli atıştırmalıklar, şekerli içecekler, hazır tatlılar ve çeşitli endüstriyel hazır yiyecekler bulunuyor. Ancak her paketli veya işlenmiş gıdanın aynı beslenme kategorisinde değerlendirilmediği belirtiliyor.
Bulgular, bu gıdaların PMS belirtilerine doğrudan neden olduğunu kanıtlamıyor. Araştırmanın kesitsel niteliği, beslenme alışkanlıkları ile belirtiler arasındaki ilişkinin hangi yönde geliştiğinin belirlenmesine izin vermiyor.
Bilinçli Yeme Davranışlarında Dikkat Çeken Sonuç
Çalışmada yalnızca tüketilen yiyeceklerin türü değil, kadınların yemek yeme davranışları da değerlendirildi.
Araştırmacılar, bilinçli yemenin dört farklı boyutunu inceledi.
Bunlardan özellikle iki davranışın daha düşük PMS belirti puanlarıyla ilişkili olduğu görüldü:
- Yargılamadan yeme: Kişinin yemek tercihleri nedeniyle kendisini suçlamaması veya sert biçimde eleştirmemesi.
- Dürtülere otomatik tepki vermeme: Yeme isteği, duygu veya düşüncelerin farkına varırken bunlara hemen davranışla karşılık vermemesi.
Bu iki davranışın PMS belirtileriyle ters yönlü ilişkisi, diğer değişkenler hesaba katıldıktan sonra da devam etti.
Araştırma, kadın sağlığında yalnızca besin seçimlerinin değil, yemekle kurulan psikolojik ilişkinin de incelenmesi gerektiğine işaret ediyor.
Akdeniz Diyeti İçin Beklenen Bağımsız İlişki Bulunamadı
Araştırmada Akdeniz tipi beslenmeye uyum ile PMS belirtileri arasında başlangıçta zayıf bir ters yönlü ilişki belirlendi.
Ancak yaş, beden ölçümleri ve diğer değişkenler dikkate alındığında bu ilişki istatistiksel anlamlılığını kaybetti.
Bu sonuç, Akdeniz diyetinin genel sağlık yararlarını geçersiz kılmıyor. Yalnızca incelenen kadın grubunda, diğer faktörlerden bağımsız olarak PMS belirtilerinin şiddetiyle anlamlı bir ilişki gösterilemediğini ortaya koyuyor.
Adet Öncesi Sendrom Nedir?
Premenstrüel sendrom (PMS), adet kanamasından önceki günlerde ortaya çıkan ve adet döneminin başlamasıyla genellikle hafifleyen fiziksel ve duygusal belirtilerin bütününü ifade ediyor.
Karında şişkinlik, meme hassasiyeti, baş ağrısı, yorgunluk, sinirlilik, duygu durum değişiklikleri ve iştah farklılıkları sık görülen şikâyetler arasında yer alıyor.
Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değişebiliyor. Günlük yaşamı, çalışma hayatını veya sosyal ilişkileri belirgin ölçüde etkileyen durumlarda kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından değerlendirme yapılması önem taşıyor.
Araştırmanın Sınırları Neler?
Araştırmacılar, elde edilen bulguların dikkatle yorumlanması gerektiğini vurguluyor.
Çalışma, katılımcıların anketlerle bildirdiği beslenme alışkanlıklarına ve geçmiş adet döngülerine ilişkin hatırladıkları belirtilere dayanıyor. Katılımcılar toplum genelini temsil edecek şekilde rastgele seçilmedi.
Ayrıca stres, uyku düzeni ve fiziksel aktivite gibi unsurların sonuçları etkilemiş olabileceği belirtiliyor.
Araştırmada kullanılan istatistiksel model, PMS belirti puanlarındaki değişkenliğin yaklaşık yüzde 19’unu açıklayabildi. Bu durum, adet öncesi şikâyetlerin çok sayıda biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörle ilişkili olduğunu gösteriyor.
Beslenme Değişikliği PMS Belirtilerini Azaltabilir mi?
Araştırmanın ortaya koyduğu ilişki, ultra işlenmiş gıda tüketiminin azaltılmasının PMS belirtilerini kesin olarak hafifleteceği anlamına gelmiyor.
Bu soruya yanıt verilebilmesi için kadınların beslenme alışkanlıklarının zaman içinde izlendiği ve belirli beslenme müdahalelerinin etkilerinin karşılaştırıldığı klinik araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.
Bununla birlikte dengeli beslenme, yeterli uyku, düzenli fiziksel aktivite ve kişiye uygun stres yönetimi, genel sağlığın desteklenmesinde önemini koruyor.
SBÜ Gülhane Araştırması Uluslararası Basında
Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Sağlık Bilimleri Fakültesinden dört araştırmacının imzasını taşıyan çalışma, Scientific Reports dergisinde yayımlanmasının ardından 10 Kasım 2026 tarihinde uluslararası sağlık haberciliği platformu News-Medical tarafından ele alındı.
Yabancı yayında, araştırmanın özellikle ultra işlenmiş gıda tüketimiyle adet öncesi belirtiler arasındaki ilişkiyi ve bilinçli yemenin farklı boyutlarına ilişkin sonuçları bir arada değerlendirmesi öne çıkarıldı.
Çalışma, kadın sağlığı ve beslenme bilimlerinin kesiştiği alanda Türkiye’den üretilen bilimsel verilerin uluslararası literatüre katkısını ortaya koyuyor.
