Bulantı, kişinin kusacakmış gibi hissetmesi; kusma ise mide içeriğinin ağız yoluyla dışarı çıkmasıdır. İkisi her zaman birlikte görülmez ve tek başına bir hastalık değil, çok farklı sağlık sorunlarının belirtisi olabilir.
En sık nedenler arasında mide-bağırsak enfeksiyonları, gıda zehirlenmesi, gebelik, migren, hareket hastalığı ve bazı ilaçların yan etkileri bulunur. Ancak şiddetli veya uzun süren kusma özellikle sıvı kaybına yol açabileceği için dikkatle izlenmelidir.
Bulantı ve kusma neden olur?
Bulantı denildiğinde ilk akla gelen yer mide olsa da bu his yalnızca sindirim sisteminden kaynaklanmaz. Beyin, iç kulaktaki denge sistemi, hormonlar, kullanılan ilaçlar ve çeşitli hastalıklar da bulantı-kusma mekanizmasını etkileyebilir.
Viral mide-bağırsak enfeksiyonları sık karşılaşılan nedenlerden biridir. İshal, karın krampları ve zaman zaman ateş de tabloya eşlik edebilir.
Bozulmuş veya mikroorganizmalarla kirlenmiş yiyecek ve içeceklerin tüketilmesinden sonra gelişen gıda zehirlenmeleri de ani başlayan bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishale neden olabilir.
Sadece mide hastalıklarından kaynaklanmıyor
Migren atakları bazı kişilerde şiddetli bulantı ve kusmayla seyredebilir. Araç, uçak veya deniz yolculuğunda ortaya çıkan hareket hastalığında ise gözlerden gelen bilgiler ile iç kulağın denge sistemi arasındaki uyumsuzluk bulantıyı tetikleyebilir.
Gebeliğin özellikle ilk aylarında görülen bulantı ve kusma da oldukça yaygındır. Bununla birlikte sıvı ve besin alımını ciddi biçimde engelleyen yoğun gebelik kusmaları doktor değerlendirmesi gerektirir.
Reflü, mide boşalmasının yavaşlaması, bazı ülserler ve bağırsak tıkanıklığı gibi sindirim sistemi sorunlarında da bulantı veya kusma görülebilir.
Kullandığınız ilaçlar da bulantıya neden olabilir
Bazı ilaçlar ve tıbbi tedaviler bulantı-kusmaya yol açabilir. Özellikle yeni bir ilaca başladıktan sonra ortaya çıkan veya belirgin biçimde artan şikâyetlerde kullanılan ilaçların hekim tarafından değerlendirilmesi gerekebilir.
İlacın bulantıya neden olduğundan şüphelenilmesi, tedavinin kişinin kendi kararıyla bırakılması gerektiği anlamına gelmez. Reçeteli bir ilacın kesilmesi veya dozunun değiştirilmesi konusunda sağlık profesyoneline danışılmalıdır.
Kusmada en önemli risklerden biri sıvı kaybı
Tekrarlayan kusmada vücut yalnızca su değil, normal işleyiş için gerekli bazı mineralleri de kaybedebilir. Bu nedenle kusmanın önemli komplikasyonlarından biri dehidrasyon, yani vücudun ihtiyaç duyduğundan daha fazla sıvı kaybetmesidir.
Ağız kuruluğu, yoğun susama, normalden daha az idrara çıkma, koyu renkli idrar, halsizlik ve ayağa kalkınca baş dönmesi sıvı kaybını düşündürebilecek belirtiler arasındadır.
Özellikle bebeklar, küçük çocuklar, ileri yaştaki kişiler ve bazı kronik hastalıkları bulunanlarda sıvı kaybı daha hızlı ciddi hale gelebilir.
Bulantı ve kusma sırasında ne yapılabilir?
Sıvı alınabiliyorsa bir anda büyük miktarda içmek yerine küçük miktarların sık aralıklarla tüketilmesi daha kolay tolere edilebilir. Kusma nedeniyle belirgin sıvı kaybı gelişmişse uygun sıvı ve elektrolit desteğinin nasıl sağlanacağı konusunda sağlık profesyonelinden yardım alınmalıdır.
Bulantı azaldığında kişinin tolere edebildiği sade ve kolay sindirilen yiyeceklere küçük porsiyonlarla dönmesi tercih edilebilir. Yağlı, çok baharatlı veya yoğun kokulu yiyecekler bazı kişilerde bulantıyı artırabilir.
Güçlü yemek kokuları, parfüm, sigara dumanı ve bazı çevresel kokular da bulantıyı tetikleyebilir. Kişinin kendi tetikleyicilerini fark etmesi şikâyetlerin yönetilmesine yardımcı olabilir.
Kusma ne zaman tehlikeli olabilir?
Kusmanın görünümü ve beraberindeki belirtiler önemlidir. Kusmukta kan bulunması veya kahve telvesini andıran koyu bir görünüm olması acil değerlendirme gerektirebilir.
Şiddetli karın ağrısı, göğüs ağrısı, nefes darlığı, bilinç bulanıklığı, şiddetli veya alışılmadık baş ağrısı, yüksek ateşle birlikte ense sertliği gibi belirtilerin kusmaya eşlik etmesi de beklenmemesi gereken durumlar arasındadır.
Yeşil renkli kusma, ciddi sıvı kaybı belirtileri veya sıvıların dahi tutulamaması da tıbbi değerlendirme gerektirebilir.
Zehirlenme veya aşırı doz ilaç alınmasından şüpheleniliyorsa evde kusmayı tetiklemeye çalışmak yerine acil sağlık desteğine başvurulmalıdır.
Uzun süren bulantı başka bir sorunun işareti olabilir
Bir kez kusmak ile günlerce devam eden veya belirli aralıklarla sürekli tekrarlayan bulantı-kusma aynı şekilde değerlendirilmez. Şikâyetin ne zaman başladığı, yemeklerle ilişkisi, eşlik eden ağrı, ateş, ishal, baş ağrısı, kullanılan ilaçlar ve gebelik olasılığı nedenin belirlenmesinde önem taşır.
Uzun süren veya tekrarlayan bulantı-kusmaya açıklanamayan kilo kaybı eşlik ediyorsa doktor değerlendirmesi gerekir.
Hekim gerekli gördüğünde kan ve idrar testleri, gebelik testi veya görüntüleme yöntemleri gibi incelemeler isteyebilir. Tedavi ise bulantıyı yalnızca baskılamaya değil, mümkün olduğunda altta yatan nedeni belirlemeye göre planlanır.
Çocuklarda ve ileri yaşta daha dikkatli olunmalı
Kusma özellikle küçük çocuklarda sıvı kaybının daha hızlı gelişmesine neden olabilir. Çocuğun sıvı alamaması, idrar miktarının belirgin azalması, aşırı halsizlik veya olağandışı davranış değişiklikleri tıbbi değerlendirme gerektirir.
İleri yaştaki kişilerde de susama hissinin azalması ve eşlik eden hastalıklar nedeniyle sıvı kaybının sonuçları daha ciddi olabilir.
Bulantının süresinden çok eşlik eden belirtiler de önemli
Bulantı ve kusmanın büyük bölümü ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Ancak şikâyetin şiddeti, süresi ve beraberinde ortaya çıkan belirtiler hangi durumda tıbbi yardım alınması gerektiğini belirler.
Özellikle kanlı kusma, ciddi sıvı kaybı, şiddetli karın veya göğüs ağrısı, bilinç değişikliği ve olağandışı şiddette baş ağrısı gibi bulgular varsa nedenin kendiliğinden geçmesini beklemek doğru olmayabilir.
Bu içerik genel sağlık bilgilendirmesi amacı taşır; kişisel tanı veya tedavinin yerine geçmez.
KAYNAKLAR
WebMD — Nausea and Vomiting
MedlinePlus Medical Encyclopedia — Nausea and Vomiting, Adults
MedlinePlus — Nausea and Vomiting
Mayo Clinic — Nausea and Vomiting, Causes and Medical Evaluation
Mayo Clinic — Nausea or Vomiting in Adults
