Gerilim tipi baş ağrısı, başın çevresine sıkı bir bant geçirilmiş gibi hissedilebilen, genellikle baskı veya sıkışma karakterindeki bir baş ağrısıdır. Çoğu kişide ağrı başın iki tarafını etkiler, hafif ya da orta şiddettedir ve merdiven çıkmak veya yürümek gibi günlük fiziksel hareketlerle belirgin biçimde kötüleşmez. (ICHD-3)
Migrenin aksine klasik gerilim tipi baş ağrısında bulantı ve kusma beklenmez. Işık veya sese karşı hassasiyet görülebilir ancak tipik olarak ikisi birden belirgin değildir. Ağrının özellikleri kişiden kişiye değişebildiği için özellikle ilk kez ortaya çıkan veya alışılmış düzeninden farklılaşan baş ağrılarının yalnızca bu belirtilere bakılarak teşhis edilmesi doğru değildir.
Gerilim tipi baş ağrısı nasıl hissedilir?
Uluslararası Baş Ağrısı Bozuklukları Sınıflandırması’na göre tipik özellikler arasında başın iki tarafında ağrı, zonklamadan çok baskı veya sıkışma hissi, hafif-orta şiddet ve günlük fiziksel aktiviteyle belirgin kötüleşmeme bulunur.
Episodik ataklar yaklaşık 30 dakika ile 7 gün arasında sürebilir. Bazı kişilerde alın, şakaklar, ense, kafa derisi veya boyun çevresinde hassasiyet de eşlik edebilir. (ICHD-3)
Gerilim tipi baş ağrısı neden olur?
Gerilim tipi baş ağrısının tek ve kesin bir nedeni gösterilmiş değildir. Güncel sınıflandırmada özellikle baş, boyun ve çevresindeki dokuların ağrı hassasiyeti ile sinir sisteminin ağrıyı işleme biçiminin rol oynayabileceği belirtiliyor. Kronikleşen vakalarda merkezi ağrı mekanizmalarının daha belirgin hale gelebileceği düşünülüyor. (ICHD-3)
Stres, yetersiz veya düzensiz uyku, uzun süre aynı pozisyonda çalışma, çene sıkma ve baş-boyun kaslarındaki gerginlik bazı kişilerde baş ağrısının ortaya çıkmasıyla ilişkilendirilebilir. Ancak her gerilim tipi baş ağrısını yalnızca “stresten” kaynaklanıyor şeklinde açıklamak doğru değildir.
Gerilim tipi baş ağrısı ile migren arasındaki fark nedir?
Gerilim tipi baş ağrısında ağrı daha çok sıkıştırıcı veya baskı şeklindedir ve sıklıkla iki taraflıdır. Günlük hareketlerle belirgin kötüleşmemesi de ayırt edici özelliklerden biridir.
Migrende ise ağrı daha sık zonklayıcı olabilir, orta veya şiddetli seyredebilir ve fiziksel hareketle artabilir. Bulantı, kusma, belirgin ışık ve ses hassasiyeti de migreni düşündürebilir.
Aynı kişide hem migren hem de gerilim tipi baş ağrısı bulunabileceğinden tekrarlayan baş ağrılarında baş ağrısı günlüğü tutulması tanıyı kolaylaştırabilir. (ICHD-3)
Ne kadar sık görülürse kronik kabul edilir?
Gerilim tipi baş ağrısı görülme sıklığına göre alt gruplara ayrılır.
Ayda 1 günden az ortaya çıkan ataklar seyrek episodik, ayda 1–14 gün görülenler sık episodik gerilim tipi baş ağrısı olarak sınıflandırılabilir.
Baş ağrısının üç aydan uzun süre boyunca ayda 15 gün veya daha fazla görülmesi ise kronik gerilim tipi baş ağrısı kriterlerinden biridir. Kronik formda ağrı saatler veya günler sürebilir, hatta devamlı hale gelebilir. (ICHD-3)
Gerilim tipi baş ağrısına ne iyi gelebilir?
Hafif ve seyrek ataklarda dinlenme, uyku düzeninin korunması, düzenli öğünler, yeterli sıvı alınması ve uzun süre sabit pozisyonda kalmaktan kaçınılması bazı kişilerde yararlı olabilir.
Boyun ve omuz bölgesine ılık uygulama, hafif esneme hareketleri ve gevşeme yöntemleri de kas gerginliği eşlik eden kişilerde rahatlama sağlayabilir.
Akut gerilim tipi baş ağrısında parasetamol, aspirin veya nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar bazı yetişkinlerde kullanılabilen seçenekler arasındadır. Hangi ilacın uygun olduğu kişinin diğer hastalıklarına, kullandığı ilaçlara ve yan etki risklerine göre değişir. NICE, gerilim tipi baş ağrısında opioid ağrı kesicilerin kullanılmasını önermiyor. (Nice)
Ağrı kesicilerin sık kullanılması neden sorun olabilir?
Baş ağrısı sıklaştıkça ağrı kesici kullanımını artırmak ters etki yaratabilir. Uzun süre çok sık kullanılan akut baş ağrısı ilaçları, “ilaç aşırı kullanım baş ağrısı” olarak adlandırılan ayrı bir soruna yol açabilir.
NICE, parasetamol, aspirin veya nonsteroid antiinflamatuvarların üç ay veya daha uzun süre ayda 15 gün ya da daha fazla kullanılması halinde ilaç aşırı kullanım baş ağrısı olasılığına dikkat edilmesini öneriyor. Triptanlar, opioidler ve bazı kombine ağrı kesiciler için eşik ayda 10 gündür. (Nice)
Bu sınırlar kişiye özel ilaç kullanım talimatı değildir. Sık ağrı kesici ihtiyacı oluşuyorsa baş ağrısının nedeni ve koruyucu tedavi gereksinimi hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Baş ağrısı günlüğü işe yarar mı?
Tekrarlayan baş ağrılarında gün, saat, ağrının süresi, şiddeti, eşlik eden belirtiler ve kullanılan ilaçların kaydedilmesi yararlı olabilir.
Bu kayıtlar migren ile gerilim tipi baş ağrısının ayrılmasına, tetikleyicilerin fark edilmesine ve ilaç kullanım sıklığının görülmesine yardımcı olabilir.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Baş ağrısı giderek sıklaşıyor, günlük yaşamı etkiliyor, karakter değiştiriyor veya düzenli olarak ağrı kesici kullanma ihtiyacı doğuruyorsa tıbbi değerlendirme uygun olur.
Özellikle ani başlayan ve saniyeler-dakikalar içinde çok şiddetlenen baş ağrısı; konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güçsüzlük ya da uyuşma, bilinç değişikliği, yeni görme problemi veya ciddi nörolojik belirtilerle birlikteyse acil değerlendirme gerekir.
Baş travması sonrasında başlayan, ateş ve belirgin genel durum bozukluğuyla seyreden veya kişinin daha önce yaşadığı baş ağrılarından belirgin biçimde farklı olan ağrılar da değerlendirilmelidir.
TIBBİ UYARI
Bu içerik genel sağlık bilgisi verir ve kişisel tanı ya da tedavinin yerini tutmaz. Tekrarlayan, giderek artan veya alışılmışın dışında seyreden baş ağrılarında sağlık profesyoneline başvurun. İlaçları hekime danışmadan sıklaştırmayın veya tedavinizi değiştirmeyin.
KAYNAKLAR
International Headache Society — International Classification of Headache Disorders, 3rd Edition, 2018
National Institute for Health and Care Excellence — Headaches in over 12s: diagnosis and management
WebMD — Tension Headaches: Causes and Relief, tıbbi değerlendirme güncellemesi 2024
Xie R ve ark. — Episodik gerilim tipi baş ağrısında basit analjeziklerin etkinliği ve güvenliği üzerine ağ meta-analizi, 2024. DOI: 10.1080/07853890.2024.2357235
Qin L ve ark. — Gerilim tipi baş ağrısında tamamlayıcı tedaviler üzerine sistematik derleme ve ağ meta-analizi, 2024. DOI: 10.1007/s40122-024-00600-x
