Antik Çin’de 44 Beden Hareketi: Mawangdui’de Bulunan 2.200 Yıllık İpek Resim
Çin’in Changsha kentinde 1973 yılında gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan bir ipek resim, Antik Çin’in sağlık ve beden kültürüne ilişkin dikkat çekici bir belgeyi günümüze taşıdı. Yaklaşık 2.200 yıllık eserde, farklı hareketler yapan 44 insan figürü yer alıyordu.
Daoyin Tu (導引圖) adı verilen resim, Batı Han Hanedanlığı dönemine ait Mawangdui mezarlarından üçüncüsünde bulundu. Figürler dört sıra hâlinde düzenlenmişti. Bazıları ayakta duruyor, bazıları oturuyor, bazıları kollarını yukarı kaldırıyor, bazıları ise hayvanların duruşlarını andıran hareketler yapıyordu.
Resmin yanında yer alan kısa açıklamalar, hareketlerin yalnızca beden alıştırması olarak değil, dönemin sağlık anlayışı içinde de değerlendirildiğini gösteriyordu.
1973 YILINDA BİR MEZARDAN ÇIKARILDI
Mawangdui, Çin’in Hunan eyaletindeki Changsha kentinde bulunan önemli bir Han dönemi mezarlık alanı.
1970’li yıllarda yapılan kazılarda ipek üzerine yazılmış metinler, resimler, lake eşyalar ve gündelik yaşamla ilgili çok sayıda eser ortaya çıkarıldı.
Daoyin Tu, 1973 yılında açılan 3 numaralı mezarda bulundu. Mezarın MÖ 168 yılında kapatıldığı kabul ediliyor.
Bu tarih, resmin en geç o dönemde mevcut olduğunu gösteriyor. Ancak eserin tam olarak hangi yıl hazırlandığı bilinmiyor.
Bugün Hunan Müzesi koleksiyonunda korunan ipek resim, Antik Çin’de beden hareketlerinin nasıl tasvir edildiğini gösteren en önemli arkeolojik belgelerden biri.
İPEK ÜZERİNE ÇİZİLMİŞ 44 İNSAN FİGÜRÜ
Eserin en dikkat çekici özelliği, hareketleri tek bir sahnede değil, ayrı insan figürleri üzerinden anlatması.
Hunan Müzesi’nin açıklamasına göre resimde dört sıra ve her sırada 11 figür bulunuyor.
Toplam 44 insan tasvirinin boyları yaklaşık 9 ile 12 santimetre arasında değişiyor.
Kadınlar, erkekler, gençler ve yaşlılar farklı hareketleri gerçekleştirirken gösterilmiş.
Figürlerin bir kısmı kollarını iki yana açıyor.
Bazıları gövdelerini öne doğru eğiyor.
Bazıları dizlerini büküyor veya uzuvlarını geriyor.
Diğerleri ise belirli araçlar kullanarak hareket yapıyor.
Bütün bu tasvirler, beden hareketlerinin birbirinden farklı biçimlerde sınıflandırıldığını gösteriyor.
DAOYIN NE ANLAMA GELİYORDU?
Daoyin, eski Çin’de bedeni yönlendirme, çekme ve germe hareketleriyle ilişkilendirilen bir uygulama geleneğinin adı.
Çince dao ve yin karakterlerinden oluşan ifade, tarihsel metinlerde bedeni yönlendirme ve uzuvları hareket ettirme düşüncesiyle bağlantılı olarak kullanılıyor.
Bu gelenekte hareketler yalnızca kol ve bacakların belirli biçimlerde hareket ettirilmesinden ibaret değildi.
Nefesin düzenlenmesi, bedenin farklı duruşlara getirilmesi ve hareketlerin belirli amaçlarla uygulanması da dönemin anlayışı içinde yer alıyordu.
Ancak Daoyin Tu’daki 44 figürü bugünkü herhangi bir egzersiz sisteminin değişmeden korunmuş hareket listesi olarak değerlendirmek doğru değil.
Eser, Batı Han döneminin kendine özgü beden ve sağlık anlayışına ait bir belge.
HAYVANLARIN HAREKETLERİ TAKLİT EDİLİYORDU
İpek resimdeki figürlerin bir bölümü, hayvanların duruşlarını andıran hareketler yaparken gösteriliyor.
Hunan Müzesi’nin değerlendirmesinde şahin, kurt, ejderha, maymun, ayı ve turna gibi hayvanlarla ilişkilendirilen duruşlardan söz ediliyor.
Bu hareketler, hayvanların beden özelliklerinin insan hareketlerine örnek alındığı bir uygulama anlayışını yansıtıyor.
Örneğin ayının hareketini andıran bir duruş, bedenin belirli biçimde eğilmesi veya ağırlığın farklı noktalara aktarılmasıyla ilişkilendiriliyor.
Bununla birlikte resimdeki bütün figürlerin hangi hayvanı veya hareketi temsil ettiği kesin olarak belirlenebilmiş değil.
Bazı açıklamaların zarar görmüş olması, hareketlerin yorumlanmasını güçleştiriyor.
BAZI HAREKETLER BELİRLİ RAHATSIZLIKLARLA İLİŞKİLENDİRİLMİŞTİ
Daoyin Tu’nun tıp tarihi açısından en önemli yönlerinden biri, figürlerin yanındaki açıklamalar.
Resimdeki yazıların bir bölümü günümüze okunabilir durumda ulaştı.
Hunan Müzesi, 31 bölümdeki yazıların ayırt edilebildiğini belirtiyor.
Bu açıklamalar arasında bedeni korumaya yönelik hareketlerin yanı sıra belirli rahatsızlıklarla ilişkilendirilen uygulamalar da bulunuyor.
Dolayısıyla resim, yalnızca bedenin nasıl hareket ettirildiğini göstermiyor.
Aynı zamanda dönemin insanlarının bazı beden hareketlerini sağlık ve rahatsızlıklarla nasıl ilişkilendirdiğine dair bilgiler de sunuyor.
Burada önemli olan, hareketlerin tarihsel olarak hangi amaçlarla önerildiğini anlamak.
İpek resimdeki açıklamalar, uygulamaların dönemin sağlık düşüncesindeki yerini belgeliyor.
BAZI FİGÜRLER ARAÇ KULLANIYORDU
Daoyin Tu’da yalnızca boş elle gerçekleştirilen hareketler bulunmuyor.
Bazı figürler çubuk ve benzeri araçlarla hareket yaparken tasvir edilmiş.
Bu ayrıntı, beden alıştırmalarının farklı nesnelerle desteklenebildiğini gösteriyor.
Hunan Müzesi’nin sınıflandırmasında uzuvların gerilmesi, bedenin eğilmesi, hayvan duruşlarının taklit edilmesi ve araçlarla yapılan hareketler ayrı uygulama grupları olarak ele alınıyor.
Ancak bu grupların hepsinin aynı sırayla uygulanan tek bir egzersiz programını oluşturduğu kesin değil.
Resim, hareketlerin bir arada gösterildiği bir derleme niteliği taşıyor.
SAĞLIK VE BEDEN ARASINDA NASIL BİR İLİŞKİ KURULUYORDU?
Batı Han dönemi Çin düşüncesinde beden, yaşamın sürdürülmesi ve korunmasıyla ilgili geniş bir anlayış içinde değerlendiriliyordu.
Beslenme, nefes, bedensel hareketler ve gündelik yaşam alışkanlıkları, yaşamı besleme ve koruma düşüncesinin farklı parçalarıydı.
Daoyin uygulamaları da bu tarihsel çerçevede yer alıyordu.
İpek resimdeki figürler, hareketin belirli beden durumlarıyla ilişkilendirildiğini gösteriyor.
Bununla birlikte eserin üzerinde bütün hareketleri açıklayan ayrıntılı bir kuramsal metin bulunmuyor.
Bu nedenle resimdeki her duruşa belirli bir felsefi anlam yüklemek veya hareketlerin tamamını tek bir öğretiye bağlamak mümkün değil.
NEDEN İPEK ÜZERİNE ÇİZİLMİŞTİ?
Antik Çin’de ipek yalnızca giyim amacıyla kullanılan bir malzeme değildi.
Yazılı metinlerin ve resimlerin hazırlanmasında da kullanılabiliyordu.
Mawangdui mezarlarında bulunan ipek belgeler, dönemin düşünce dünyası ve yazılı kültürü hakkında önemli bilgiler sunuyor.
Daoyin Tu’nun da bu mezar belgeleri arasında yer alması dikkat çekici.
Ancak eserin mezara neden konulduğu ve sahibi tarafından günlük yaşamda nasıl kullanıldığı kesin olarak bilinmiyor.
Bu nedenle resmi doğrudan bir eğitim okulunun ders materyali veya herkesin kullandığı bir sağlık el kitabı olarak tanımlamak doğru değil.
ORİJİNAL RESİM İLE BUGÜNKÜ GÖRSELLER AYNI MI?
Daoyin Tu, bulunduğunda zarar görmüş ve parçalanmış durumdaydı.
Bazı figürler ve yanlarındaki açıklamalar eksik veya güçlükle okunabilir hâlde günümüze ulaştı.
Araştırmacılar, korunmuş parçaları inceleyerek resmin genel düzenini yeniden oluşturdu.
Bugün kitaplarda, müze yayınlarında ve dijital koleksiyonlarda görülen düzgün sıralanmış 44 figürlü renkli görsellerin bir bölümü bu yeniden oluşturma çalışmalarına dayanıyor.
Bu ayrım önemli.
Orijinal arkeolojik eser ile onun üzerinden hazırlanmış modern rekonstrüksiyon aynı nesne değil.
Wellcome Collection’da yayımlanan renkli Daoyin Tu görseli de orijinal resme dayanan bir rekonstrüksiyon olarak tanımlanıyor.
ANTİK ÇİN’DEN KALAN BİR BEDEN KÜLTÜRÜ BELGESİ
Daoyin Tu, yaklaşık 2.200 yıl önce beden hareketlerinin belirli bir düzen içinde tasvir edildiğini gösteriyor.
44 figür, farklı yaş ve cinsiyetten insanları çeşitli duruşlarda betimliyor.
Hareketlerin bir kısmı uzuvların gerilmesine, bir kısmı hayvan duruşlarına, bir kısmı ise dönemin sağlık anlayışı içinde belirli rahatsızlıklarla ilişkilendirilen uygulamalara dayanıyor.
Resim, bütün Çin toplumunun bu hareketleri yaptığına veya uygulamaların her yerde aynı biçimde kullanıldığına ilişkin bir kanıt sunmuyor.
Buna karşılık, Batı Han döneminde beden hareketlerinin sağlık düşüncesi içinde nasıl ele alındığını gösteren doğrudan bir arkeolojik kaynak niteliği taşıyor.
Bugün Hunan Müzesi’nde korunan bu ipek eser, Antik Çin’in tıp ve beden kültürünü anlamak için günümüze ulaşan en dikkat çekici belgeler arasında yer alıyor.
KAYNAKLAR
Hunan Museum — Physical Exercise Chart on Silk (Daoyin Tu). Batı Han Hanedanlığı dönemine ait ipek resmin resmî müze kaydı. Mawangdui 3 numaralı mezar, Changsha, 1973.
Wellcome Collection — Daoyin Tu: Chart for Leading and Guiding People in Exercise. Mawangdui’de bulunan eserin yeniden oluşturulmuş görseli ve koleksiyon açıklaması.
Dolly Yang — Prescribing ‘Guiding and Pulling’: The Institutionalisation of Therapeutic Exercise in Sui China (581–618 CE). University College London, doktora tezi, 2018. Mawangdui Daoyin Tu belgesinin tarihsel değerlendirmesi ve erken dönem beden uygulamaları.
