Josep Dalmau, Erdem Tüzün ve çalışma arkadaşları, 2007’de yayımladıkları 12 vakalık seride ağır beyin iltihabı geçiren hastaların örneklerinde ortak bir bulgu saptadı. Hastaların antikorları, sinir hücreleri arasındaki iletişimde görev alan NMDA reseptörüne bağlanıyordu. Bu bulgu, bugün anti-NMDA reseptör ensefaliti olarak bilinen hastalığın tanımlanmasını sağladı.

Dokuz hastada ilk belirtiler psikiyatrikti

Annals of Neurology’de yayımlanan seride dokuz hasta davranış veya kişilik değişikliği, aşırı huzursuzluk ya da paranoid düşünceler gibi belirtilerle başvurdu. Diğer üç hastada ilk bulgu, yakın geçmişteki olayları hatırlamakta güçlük çekmeleriydi. Altı hastayı başlangıçta psikiyatri uzmanları değerlendirdi. Beş hasta psikiyatri servisine yatırıldı. Hastalığın seyri sırasında 11 hastada nöbet görüldü. Bazı hastalarda istemsiz hareketler ve bilinç düzeyinde azalma da gelişti.

Tümör dokusu laboratuvarda bir ipucu verdi

2005’te yayımlanan daha küçük vaka bildirimlerinde benzer belirtiler ve sinir hücrelerinin yüzeyine bağlanan antikorlar tarif edilmişti. 2007’deki çalışmada araştırmacılar, hasta örneklerinin laboratuvarda sinir hücrelerinin yüzeyinde belirgin bir bağlanma örüntüsü oluşturduğunu gördü. Kontrol örneklerinde aynı örüntüye rastlanmadı. Hücre deneyleri, antikorların bağlandığı yapının NMDA reseptörü olduğunu gösterdi.

Prematüre bebeklerde diyafram aktivitesi senkronize solunum desteği sırasında en düşük düzeyde ölçüldü
Prematüre bebeklerde diyafram aktivitesi senkronize solunum desteği sırasında en düşük düzeyde ölçüldü
İçeriği Görüntüle

Serideki 12 hastanın 11’inde yumurtalıkta, birinde göğüs boşluğunda teratom vardı. Sinir dokusu da içerebilen bu tümörlerden beşi laboratuvarda incelendi. Araştırmacılar beşinin de içerdiği sinir dokusunda hasta antikorlarının bağlandığını gördü. Bu gözlem, tümör ile beyni etkileyen bağışıklık yanıtı arasındaki olası bağlantıya işaret ediyordu.

2008’de antikorun hedefi GluN1 olarak belirlendi

2007’deki deneylerde hasta antikorlarının NR2A veya NR2B adlı alt birimleri içeren NMDA reseptörlerine bağlandığı görüldü. Ekip, 2008’de yayımladığı 100 hastalık seriye eşlik eden deneylerde antikorların asıl bağlanma noktasını belirledi. Bu nokta, NR1 adıyla da bilinen GluN1 alt biriminin hücre dışında kalan bölümündeydi. Hasta antikorları, laboratuvarda yetiştirilen sinir hücrelerinin yüzeyindeki NMDA reseptörlerinin sayısını azalttı. Antikorlar deney ortamından uzaklaştırıldığında bu etki tersine döndü.

Daha geniş seride erkekler ve çocuklar da yer aldı. Tümör açısından değerlendirme sonucu bulunan 98 hastanın 40’ında tümör saptanmadı. 2007’deki seri, teratomu olan hastalardan oluştuğu için tümörün hastalık genelinde ne sıklıkta görüldüğünü hesaplamaya elverişli değildi.

Beyin-omurilik sıvısı tanıda neden önemli?

Yeni başlayan davranış değişikliği ve psikiyatrik belirtiler farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Bunlara nöbet, istemsiz hareketler, konuşma bozukluğu veya bilinç düzeyinde azalma eşlik ettiğinde hekimler otoimmün ensefalit olasılığını da değerlendirir. Anti-NMDA reseptör ensefaliti tanısında, klinik bulgular ve diğer olası nedenler değerlendirilirken beyin-omurilik sıvısında GluN1’e karşı gelişen IgG tipi antikorlar araştırılır. Bazı hastalarda bu antikorlar yalnızca beyin-omurilik sıvısında saptanabilir.

TIBBİ UYARI

Yeni başlayan davranış değişikliğine nöbet veya bilinç düzeyinde belirgin azalma eşlik ediyorsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.

KAYNAKLAR

1. Dalmau J, Tüzün E, Wu HY ve ark. Paraneoplastic anti-N-methyl-D-aspartate receptor encephalitis associated with ovarian teratoma. Annals of Neurology. Ocak 2007, 61(1), 25–36. DOI 10.1002/ana.21050.
2. Dalmau J, Gleichman AJ, Hughes EG ve ark. Anti-NMDA-receptor encephalitis: case series and analysis of the effects of antibodies. The Lancet Neurology. Aralık 2008, 7(12), 1091–1098. DOI 10.1016/S1474-4422(08)70224-2.
3. Graus F, Titulaer MJ, Balu R ve ark. A clinical approach to diagnosis of autoimmune encephalitis. The Lancet Neurology. Nisan 2016, 15(4), 391–404. DOI 10.1016/S1474-4422(15)00401-9.