25 Eylül Dünya Akciğer Günü, bu yıl “Bir Ömür Sağlıklı Nefes” temasıyla kutlanıyor. Türkiye Ulusal Solunum Koalisyonu, akciğer sağlığının yalnızca hastalık ortaya çıktığında değil; gebelikten ileri yaşa uzanan yaşamın her döneminde korunması gerektiğini vurguladı.
Koalisyonun 2026 basın bildirisinde, sağlıklı bir yaşam için temiz hava, dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite, enfeksiyonlardan korunma, erken tanı ve sağlık hizmetlerine eşit erişimin önemine işaret edildi. Bildiride, akciğer sağlığını tehdit eden risklerin yalnızca sigara içenlerle sınırlı olmadığı da hatırlatıldı.
Erken dönemdeki riskler yıllar sonra ortaya çıkabiliyor
Akciğerler, çocukluk ve ergenlik boyunca gelişimini sürdürüyor. Bu yıllarda ulaşılan akciğer kapasitesi, yetişkinlikteki solunum rezervini doğrudan etkiliyor. Gebelikte annenin sigara içmesi, hava kirliliğine maruz kalması, yetersiz beslenme, prematüre doğum ve çocukluk çağındaki ağır solunum yolu enfeksiyonları; daha düşük akciğer fonksiyonu ve ileriki yaşamda kronik solunum hastalıkları riskiyle ilişkilendiriliyor.
Çocukluk çağındaki enfeksiyonların akciğer gelişimini etkileyebileceği, okul çağında daha düşük akciğer fonksiyonu ve astım riskiyle ilişkili olabileceği biliniyor. Bu nedenle korunma yaklaşımının, doğumdan itibaren ele alınması gerekiyor.
Türkiye’de dikkat çeken tablo
2023 Hanehalkı Sağlık Araştırması verilerine göre, tütün ürünlerinin sağlık üzerindeki zararlarını bilenlerin oranı yüzde 84 olmasına rağmen 15 yaş ve üzerindeki nüfusun yüzde 34,8’i tütün ürünü kullanıyor.
Yetersiz fiziksel aktivitenin zararlı olduğunu bilenlerin oranı yüzde 59,3. Buna karşılık erkeklerin yüzde 25,9’u, kadınların ise yüzde 38,4’ü yeterli fiziksel aktivite yapmıyor. Nüfusun yüzde 90’ı da Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği miktarın altında sebze ve meyve tüketiyor.
Hava kirliliği ise doğrudan solunan en büyük çevresel tehditlerden biri. Bildiride yer verilen Kara Rapor 2024 verilerine göre, Türkiye’de zararlı partikül yoğunluğu güvenli kabul edilen düzeyin beş katını aşabiliyor ve nüfusun en az yüzde 92’si kirli hava soluyor.
Korunma, tedavi kadar önemli
Tütün dumanından uzak durmak, ev ve iş yerlerinde temiz hava koşullarını iyileştirmek, düzenli hareket etmek, dengeli beslenmek ve önerilen aşıları yaptırmak; akciğer sağlığını korumada temel adımlar arasında bulunuyor.
Grip, zatürre, RSV ve COVID-19 gibi solunum yolu enfeksiyonlarından korunma; özellikle ileri yaşta olanlar ve kronik hastalığı bulunanlar için ayrı önem taşıyor. Uzun süren öksürük, balgam, hırıltı, eforla nefes darlığı veya sık tekrarlayan enfeksiyonlarda gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılması gerekiyor.
Türkiye Ulusal Solunum Koalisyonu ile Ankara Büyükşehir Belediyesi iş birliğinde, 25 Eylül Cuma günü Ankara Gençlik Parkı’nda halka açık bir etkinlik de düzenlenecek. Programda akciğer sağlığına ilişkin sunumlar, solunum fonksiyon testleri ve egzersiz etkinlikleri yer alacak.
Koalisyonun mesajı net: Sağlıklı bir nefes, hastalık ortaya çıktığında değil; yaşamın en erken döneminden itibaren korunmalı.
