Utah, Yapay Zekâ ile Reçete Yazımında Yeni Bir Dönemi Test Ediyor
Yapay zekânın sağlık hizmetlerindeki rolü, tıbbi not hazırlamaktan ve tanısal destek sağlamaktan doğrudan tedavi kararına doğru ilerliyor. ABD’nin Utah eyaletinde başlatılan yeni pilot uygulamada yapay zekâ sistemi, uygun hastalarda akneyi değerlendirerek ilk kez kullanılacak bir ilacın reçetesini oluşturabilecek.
Ancak bazı haberlerde kullanılan “doktor olmadan yapay zekâ reçete yazacak” ifadesinin önemli bir ayrıntısı var: Sistem tamamen denetimsiz başlamıyor. Hekim kontrolü ilk aşamada zorunlu olacak ve ancak belirlenen güvenlik kriterlerinin karşılanması durumunda aşamalı biçimde azaltılabilecek.
Bir yıl sürecek
Utah Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Yapay Zekâ Politikası Ofisi tarafından onaylanan pilot, Nolla Health tarafından geliştirilen Nolla Derm uygulamasıyla yürütülüyor.
5 Ekim 2026’da başlayan uygulamanın 5 Ekim 2027’ye kadar sürmesi planlanıyor. Program yalnızca Utah’ta yaşayan yetişkinleri ve hafif-orta şiddette akne vakalarını kapsıyor.
Hasta uygulamaya yüz fotoğraflarını yüklüyor ve sağlık geçmişine ilişkin soruları yanıtlıyor. Sistem görüntüler ile klinik bilgileri birlikte değerlendirerek uygun tedavi seçeneğini belirliyor.
Yetki son derece sınırlı tutulmuş durumda. Yapay zekâ yalnızca önceden belirlenmiş topikal krem ve jeller arasından reçete düzenleyebiliyor. Ağızdan kullanılan ilaçlar ve izotretinoin sistemin kapsamı dışında. Şiddetli akne de yapay zekâ tarafından tedavi edilmeyecek.
İlk 100 hastada iki doktor kontrol edecek
Pilotun en dikkat çekici kısmı, hekim denetiminin üç aşamada değiştirilmesi.
İlk aşamada yapay zekânın oluşturduğu her reçete, hastaya ulaşmadan önce Utah lisansına sahip iki hekim tarafından incelenecek.
Sonraki aşamada sistemin reçeteyi doğrudan düzenlemesine izin verilebilecek ve hekim kontrolü reçete gönderildikten sonra yapılacak. Daha ileri aşamada ise tüm reçeteler yerine belirli bir örneklem incelenecek. Şirketin açıkladığı plana göre son aşamadaki hekim denetimi, aylık reçetelerin en az yüzde 10’unu kapsayacak.
Daha da önemlisi, sistem bu aşamalara otomatik geçemiyor. Her geçiş için Utah Yapay Zekâ Politikası Ofisi’nin yazılı izni gerekiyor.
Her hasta yapay zekâ sistemine kabul edilmeyecek
Utah’ın belirlediği güvenlik kuralları bazı hastaları sistemin dışında bırakıyor.
Şiddetli aknesi bulunanlar, hamile olan veya hamilelik planlayanlar, emzirenler, bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler ve kullanılabilecek ilaçlardan birine daha önce reaksiyon göstermiş hastalar otomatik reçete sürecinden çıkarılacak.
Kimlik ve yaş doğrulaması resmi fotoğraflı belgeyle yapılacak. Eczacıya da reçetenin yapay zekâ sistemi tarafından oluşturulduğu bildirilecek ve gerektiğinde ulaşabileceği bir hekim bulunacak. Ciddi olumsuz olayların eyalet makamlarına 24 saat içinde bildirilmesi gerekiyor.
Asıl kırılma noktası “ilk reçete”
Sağlık alanında yapay zekânın reçete sürecine girmesi tamamen yeni değil. Utah daha önce Doctronic adlı sistemin, hekim tarafından başlanmış bazı ilaçların reçete yenilemelerinde kullanılmasını test etmeye başlamıştı.
Yeni pilotu farklılaştıran nokta ise yalnızca mevcut bir reçeteyi yenilemek yerine, belirlenen sınırlar içinde ilk reçeteyi oluşturabilmesi.
Bu nedenle Utah deneyi, klinik yapay zekâ açısından önemli bir eşik olarak görülüyor. Bugüne kadar birçok yapay zekâ sistemi hekime karar desteği sağlarken, burada algoritma doğrudan tedavi karar zincirinin içine giriyor.
Doktorlardan daha önce ciddi itiraz gelmişti
Utah’taki yapay zekâ reçete deneyleri tıp dünyasında tartışmasız ilerlemiyor.
Utah Medical Licensing Board, Nisan 2026’da daha önce başlatılan Doctronic reçete yenileme pilotuna ilişkin yayımladığı resmi yazıda hasta güvenliği konusunda kaygılarını dile getirmiş ve programın askıya alınmasını istemişti.
Kurul, reçete yenilemenin bile yalnızca idari bir işlem olmadığını; yan etkilerin, yeni ilaç etkileşimlerinin, doz gereksinimlerinin ve tedavinin hâlâ uygun olup olmadığının değerlendirilmesini gerektirdiğini vurgulamıştı.
Yeni akne pilotunda ise Utah yönetimi daha sıkı aşamalı denetim, mesleki sorumluluk sigortası, advers olay bildirimi ve bağımsız değerlendirme mekanizmalarının bulunduğunu belirtiyor. Eyalet ayrıca klinik yapay zekâ pilotlarını değerlendirmek üzere Stanford Clinical Excellence Research Center ve Coalition for Health AI dahil altı bağımsız kuruluşla çalışacağını açıkladı.
Bugün akne, yarın başka hastalıklar mı?
Pilotun en önemli sonucu yalnızca akne tedavisinde ortaya çıkmayabilir.
Eğer yapay zekâ tarafından verilen tedavi kararları ile hekim kararları arasında yüksek uyum sağlanır ve ciddi güvenlik sorunları görülmezse, benzer düzenleyici modellerin başka düşük riskli klinik alanlara taşınması gündeme gelebilir.
Tam tersine yanlış tanı, kontrendikasyonların gözden kaçması, ilaç etkileşimleri veya beklenmeyen yan etkiler gibi sorunlar ortaya çıkarsa Utah deneyi, klinik yapay zekânın sınırlarının nerede çizilmesi gerektiğine ilişkin önemli veriler sağlayacak.
Bu nedenle Utah’ta başlayan süreç, “yapay zekâ doktorun yerini aldı” şeklinde okumaktan çok, bir algoritmanın hangi koşullarda bağımsız klinik karar verebileceğinin gerçek hastalar üzerinde düzenleyici gözetim altında sınanması olarak değerlendirilmeli.
TIBBİ UYARI: Utah’taki uygulama, yalnızca belirlenmiş hasta grubunu ve sınırlı sayıdaki topikal akne tedavisini kapsayan deneysel bir düzenleyici pilottur. Yapay zekâ sistemleri hekim değerlendirmesinin genel bir alternatifi olarak kabul edilmemelidir.
KAYNAKLAR
Utah Department of Commerce – Office of Artificial Intelligence Policy, Authorized AI Pilots, 2026.
Utah Medical Licensing Board, 20 Nisan 2026 tarihli resmi değerlendirme yazısı.
Utah Department of Commerce, Pro-Human AI Healthcare Initiative, 5 Ekim 2026.
