Sağlık Bakanlığı’nın yayımladığı 2025 sağlık istatistikleri, Türkiye ilaç pazarının dikkat çekici yapısını ortaya koydu.
Türkiye’de 2025 yılında satılan ilaçların kutu bazında yüzde 62,1’ini eşdeğer ilaçlar oluşturdu. Referans ilaçların payı yüzde 34,6, diğer kategorisindeki ilaçların payı ise yüzde 3,3 olarak kaydedildi.
Başka bir ifadeyle piyasada satılan her 10 ilaç kutusunun yaklaşık 6’sı eşdeğer ilaçlardan oluştu.
SATIŞ DEĞERİNDE TABLO TERSİNE DÖNDÜ
Kutu sayısı yerine ilaçların satış değerine bakıldığında ise farklı bir tablo ortaya çıktı.
Eşdeğer ilaçlar satılan kutuların yüzde 62,1’ini oluşturmasına rağmen toplam ilaç satış değerindeki payları yüzde 34,3 oldu.
Referans ilaçların kutu bazındaki payı yüzde 34,6 iken toplam satış değerindeki payları yüzde 59,4’e ulaştı.
Diğer kategorisindeki ilaçların satış değerindeki payı ise yüzde 6,3 olarak hesaplandı.
Bu veriler, referans ve eşdeğer ilaçların pazar içindeki ağırlığının yalnızca satılan kutu sayısına bakılarak değerlendirilemeyeceğini gösteriyor.
EŞDEĞER İLAÇ NEDİR?
Eşdeğer ilaç, halk arasında sıklıkla “muadil ilaç” olarak adlandırılıyor.
Sağlık Bakanlığının bilgilendirmesine göre eşdeğer ilaçlar, referans ilaçla aynı etkin maddeyi aynı miktarda içeren ve aynı farmasötik özelliklere sahip ürünlerdir.
Bu ilaçların referans ürünle biyoeşdeğer olduğunun bilimsel çalışmalarla gösterilmesi gerekiyor.
Türkiye’de ruhsatlandırma sürecinde eşdeğer ilaçların kalite, etkililik ve güvenlilik kriterlerini karşılaması şart.
Bu nedenle bir ilacın eşdeğer olması, “etkisiz” veya “kalitesiz” ilaç olduğu anlamına gelmiyor.
İLAÇ KUTULARININ YÜZDE 92’Sİ İMAL ÜRÜNLERDEN
2025 istatistiklerinin dikkat çeken bir başka bölümü ise imal ve ithal ilaçların dağılımı oldu.
Türkiye’de satılan ilaçların kutu bazında yüzde 92’sini imal ilaçlar oluşturdu.
İthal ilaçların kutu bazındaki payı yalnızca yüzde 8 olarak kaydedildi.
Ancak satış değerine geçildiğinde fark önemli ölçüde daraldı.
İmal ilaçların toplam satış değerindeki payı yüzde 55,8, ithal ilaçların payı ise yüzde 44,2 oldu.
Böylece ithal ilaçlar kutu sayısında küçük bir paya sahip olmasına rağmen toplam satış değerinin yaklaşık yüzde 44’ünü oluşturdu.
HER 100 İLAÇ KUTUSUNUN YAKLAŞIK 95’İ GERİ ÖDEME KAPSAMINDA
Bülten, ilaçların geri ödeme durumuna ilişkin verileri de ortaya koydu.
Satılan ilaçların kutu bazında yüzde 94,7’si geri ödeme kapsamında yer aldı.
Geri ödeme kapsamında olmayan ilaçların payı yüzde 5,3 oldu.
Satış değeri açısından değerlendirildiğinde geri ödeme kapsamındaki ilaçların payı yüzde 87,3, kapsam dışındaki ilaçların payı ise yüzde 12,7 olarak hesaplandı.
EŞDEĞER İLAÇ İLE REFERANS İLAÇ ARASINDAKİ FARK NE?
Referans ilaç, etkin madde için gerekli araştırma ve klinik çalışmaların ardından ilk kez ruhsatlandırılan ürünü ifade ediyor.
Eşdeğer ilaçlar ise referans ürünün koruma süresi sona erdikten sonra aynı etkin madde temelinde geliştiriliyor.
Eşdeğer ürünlerin ruhsatlandırılabilmesi için belirlenen kalite koşullarını karşılaması ve gerektiğinde biyoeşdeğerliğinin gösterilmesi gerekiyor.
Eczanede hastaya eşdeğer bir ürün verilmesi bu nedenle farklı bir etkin maddeyle tedaviye geçildiği anlamına gelmiyor.
Bununla birlikte ilaç değişimi konusunda hastanın kullandığı ürünler, tedavinin özellikleri ve hekim tarafından belirtilen özel durumlar dikkate alınmalı. İlaçların hekime veya eczacıya danışılmadan değiştirilmesi ya da bırakılması uygun değil.
2025 VERİLERİ İLAÇ PAZARININ İKİ FARKLI YÜZÜNÜ GÖSTERİYOR
Sağlık Bakanlığı’nın yeni istatistiklerinde en belirgin ayrımlardan biri kutu sayısı ile satış değeri arasındaki fark oldu.
Eşdeğer ilaçlar tüketilen kutuların büyük bölümünü oluştururken, satış değerinde referans ilaçlar öne çıktı.
Benzer biçimde imal ilaçlar kutu bazında yüzde 92’lik paya ulaşmasına rağmen toplam satış değerindeki payları yüzde 55,8’de kaldı.
Bu nedenle Türkiye’de ilaç kullanımını değerlendirirken yalnızca kaç kutu ilaç satıldığına değil, ilaçların referans-eşdeğer yapısına, üretim durumuna ve ekonomik değerine birlikte bakmak gerekiyor.
KAYNAKLAR
• T.C. Sağlık Bakanlığı – Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2025 Haber Bülteni
• Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu – İlaç İstatistikleri
• T.C. Sağlık Bakanlığı – Eşdeğer (Muadil) İlaçlar Hakkında Bilgilendirme
