Gebelik ve doğum sonrası dönemde risk taşıyan kadınların sağlık sistemi tarafından daha yakından izlenmesini amaçlayan yeni takip modeli Türkiye genelinde uygulanmaya başladı.
Sağlık Bakanı Prof. Dr. Kemal Memişoğlu, Riskli Takip Sistemi'nin (RİTAS) 81 ilde devreye alındığını açıkladı.
Yeni sistem özellikle riskli olduğu belirlenen gebe ve lohusaların takibinin kesintiye uğramamasına odaklanıyor.
Modelin önemli unsurlarından birini ise koordinatör ebeler oluşturuyor.
RİTAS NEDİR?
RİTAS, Riskli Takip Sistemi'nin kısaltması.
Sistem, gebelik ve doğum sonrası dönemde belirli riskleri bulunan kadınların sağlık hizmetleri içerisindeki takip sürecinin daha düzenli yürütülmesini amaçlıyor.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu'nun açıklamasına göre uygulama artık 81 ilde aktif durumda.
Sistemin temel yaklaşımı yalnızca riskli gebeyi belirlemek değil, belirlenen kişinin sonraki sağlık kontrollerinin de izlenmesini sağlamak.
Bu nedenle RİTAS'ın merkezinde takip sürekliliği bulunuyor.
KOORDİNATÖR EBELER TAKİP EDECEK
Yeni modelde koordinatör ebelere önemli görev veriliyor.
Koordinatör ebeler, sisteme dahil edilen gebe ve lohusalarla iletişim kurarak sağlık kontrollerinin sürdürülmesine destek olacak.
Bakanlığın açıklamasına göre kadınlara 0312 577 78 78 numaralı telefon üzerinden ulaşılabilecek.
Bu nedenle bu numaradan gelen aramalar RİTAS kapsamında görev yapan koordinatör ebeler tarafından gerçekleştirilebilir.
Telefon görüşmesinin amacı uzaktan tanı koymak veya muayenenin yerini almak değil.
Sistem; kişinin sağlık hizmetine erişiminin, gerekli kontrollerinin ve takip sürecinin devamlılığının desteklenmesi üzerine kurulu.
NEDEN GEBELİK SONRASI DÖNEM DE TAKİP EDİLİYOR?
Anne sağlığı yalnızca doğuma kadar geçen dönemden ibaret değil.
Doğumdan sonraki lohusalık döneminde de kanama, hipertansiyon, enfeksiyon ve tromboembolik komplikasyonlar gibi ciddi sağlık sorunları ortaya çıkabilir.
Bu nedenle anne ölümlerinin önlenmesine yönelik sağlık politikalarında gebelik kadar doğum sonrası takip de önem taşıyor.
RİTAS'ın hem gebeleri hem de lohusaları kapsaması bu açıdan dikkat çekiyor.
RİSKLİ GEBELİK NE DEMEK?
Her gebelik aynı risk düzeyinde ilerlemez.
Anne adayının mevcut hastalıkları, gebelik sırasında ortaya çıkan sağlık sorunları, önceki gebelik öyküsü veya mevcut gebeliğe ilişkin bazı özellikler daha yakın izlem gerektirebilir.
Hipertansiyon, diyabet, kalp ve böbrek hastalıkları gibi kronik durumların yanı sıra gebeliğe özgü bazı komplikasyonlar da takip planını değiştirebilir.
Ancak bir gebenin “riskli” olarak değerlendirilmesi mutlaka ciddi bir sorun yaşanacağı anlamına gelmez.
Risk değerlendirmesinin amacı olası komplikasyonları mümkün olduğunca erken fark etmek ve uygun sağlık hizmetine zamanında erişimi sağlamaktır.
RİTAS MUAYENENİN YERİNE GEÇECEK Mİ?
Hayır.
RİTAS'ın amacı aile hekimi, ebe veya kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından yapılan yüz yüze gebelik kontrollerinin yerine geçmek değil.
Telefonla yapılan takip de fizik muayene, laboratuvar incelemesi, ultrasonografi veya gerekli diğer tıbbi değerlendirmelerin alternatifi olarak görülmemeli.
Yeni sistem esas olarak mevcut sağlık hizmetleri arasındaki takip zincirinin güçlendirilmesini hedefliyor.
RİTAS'TAN ARANDIĞINIZDA NE OLACAK?
Sağlık Bakanlığının açıkladığı sisteme göre koordinatör ebeler riskli gebe ve lohusalarla telefon üzerinden iletişim kurabilecek.
Bu görüşmelerde kişinin takip süreci değerlendirilebilecek ve gerekli sağlık kontrollerinin devamlılığı desteklenebilecek.
Ancak vatandaşların telefon görüşmelerinde kişisel ve sağlık bilgileri konusunda her zaman dikkatli olması gerekiyor.
Aramanın kaynağı konusunda tereddüt yaşanması halinde resmî sağlık kanalları üzerinden doğrulama yapılması uygun olur.
ACİL BELİRTİLERDE TELEFON ARAMASI BEKLENMEMELİ
RİTAS bir takip sistemi.
Acil sağlık hizmetinin yerine geçmiyor.
Gebelikte veya doğum sonrası dönemde şiddetli ya da geçmeyen baş ağrısı, görme bozukluğu, nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma, nöbet, şiddetli karın ağrısı veya yoğun kanama gibi ciddi belirtilerde rutin takip görüşmesinin beklenmemesi gerekiyor.
Benzer şekilde bebeğin hareketlerinde belirgin azalma veya gebelikle ilgili acil olduğu düşünülen başka bir durumda sağlık kuruluşuna başvurulmalı veya gerekli olduğunda 112 aranmalı.
ANNE SAĞLIĞINDA HEDEF TAKİP ZİNCİRİNİN KOPMAMASI
Riskli gebeliklerin yönetiminde yalnızca hastalığın veya risk faktörünün saptanması yeterli olmayabilir.
Kontrollerin zamanında yapılması, gerekli uzmanlık alanlarına yönlendirme ve doğum sonrası izlemin sürdürülmesi de önem taşıyor.
RİTAS'ın hedeflediği temel noktalardan biri bu takip zincirindeki kopmaların azaltılması.
Sistemin 81 ile yaygınlaştırılmasıyla birlikte riskli gebe ve lohusaların bulunduğu yerden bağımsız olarak daha sistematik biçimde takip edilmesi amaçlanıyor.
Uygulamanın gerçek etkisi ise ilerleyen dönemde açıklanacak sonuçlarla daha net görülebilecek.
RİTAS'ın kaç gebe ve lohusaya ulaştığı, takip kaybını ne ölçüde azalttığı, sağlık hizmetine zamanında başvuruyu nasıl etkilediği ve anne-bebek sağlık sonuçlarına katkısı sistemin başarısını değerlendirmek açısından önemli göstergeler olacak.
