Ahmet Balcı
Araştırmacı/Yazar
Semerkand Devlet Tıp Üniversitesi, 1930’a uzanan geçmişi, klinik eğitim altyapısı ve uluslararası akademik ilişkileriyle Özbekistan’ın sağlık alanındaki köklü yükseköğretim kurumlarından biri olarak öne çıkıyor. Tarih boyunca bilim ve kültürün önemli merkezlerinden olan Semerkand’da faaliyet gösteren üniversite, bugün bu birikimi sağlık çalışanlarının yetiştirilmesine, araştırmaya ve toplum sağlığına yönelik hizmetlere taşıyor.
Kurumun gelişiminde simülasyon eğitimi, uzmanlaşmış araştırma merkezleri ve dış değerlendirmeye dayalı kalite çalışmaları dikkat çekiyor. Türkiye ile kurulan akademik ilişkinin merkezinde ise Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) bulunuyor. İki üniversitenin ortaklığıyla faaliyet gösteren SBÜ Semerkant Tıp Fakültesi, tarihî ve kültürel yakınlığın eğitim alanındaki somut karşılıklarından birini oluşturuyor.
1930’DA BAŞLAYAN EĞİTİM YOLCULUĞU
Özbekçe resmî adı “Samarqand davlat tibbiyot universiteti” olan kurum, 7 Mayıs 1930’da Özbekistan Devlet Tıp Enstitüsü olarak kuruldu. Yıllar içinde farklı sağlık disiplinlerini kapsayan bir yapıya ulaşan enstitü, 1 Nisan 2022 tarihli Özbekistan Cumhurbaşkanlığı kararıyla üniversite statüsü kazandı.
Bu nedenle üniversitenin bugünkü adının yakın dönemde alınmış olması, kurumun yeni kurulduğu anlamına gelmiyor. Semerkand’daki tıp eğitimi geleneği, doksan yılı aşan bir akademik geçmişe dayanıyor.
Üniversitenin tarihçesi, uluslararası bilimsel dayanışmanın izlerini de taşıyor. Birinci Pavlov St. Petersburg Devlet Tıp Üniversitesinin yayımladığı görüşme kaydında, İkinci Dünya Savaşı sırasında tahliye edilen Leningrad Askerî Tıp Akademisinin 1942–1944 yıllarında Semerkand’daki tıp kurumunda bulunduğu hatırlatılıyor. Bu dönem, farklı akademik çevrelerin bilgi ve deneyimlerinin şehirde buluştuğu tarihî kesitlerden birini oluşturuyor.
Bugünkü üniversite yapılanması, bu geçmişin üzerine araştırma kapasitesini, klinik uygulama olanaklarını ve uluslararası eğitim ilişkilerini geliştirme hedefini ekliyor.
EĞİTİM KALİTESİNİ DESTEKLEYEN UYGULAMA ALTYAPISI
Tıp eğitiminde bilginin mesleki beceriye dönüşmesi, öğrencinin uygulama yapabildiği ortamlarla yakından ilişkili. Semerkand Devlet Tıp Üniversitesinde 2023’te faaliyete geçen simülasyon merkezi, bu ihtiyaca yönelik yatırımlar arasında yer alıyor.
Üç katlı binada 20 eğitim ve simülasyon sınıfı bulunan merkez; cerrahi, anesteziyoloji ve resüsitasyon, kadın hastalıkları ve doğum, pediatri, yenidoğan bakımı ve diş hekimliği gibi alanlarda uygulama imkânı sunuyor. Sanal gerçeklik ve genişletilmiş gerçeklik teknolojileri de eğitim süreçlerinde kullanılıyor.
Öğrenciler, klinik durumların canlandırıldığı ortamlarda işlem basamaklarını çalışabiliyor ve becerilerini tekrar edebiliyor. Merkezden lisans öğrencilerinin yanı sıra uzmanlık eğitimi alanlar ve sağlık çalışanları da yararlanıyor. Böylece uygulama altyapısı, mesleğe hazırlıkla birlikte mesleki gelişimi de destekliyor.
Üniversitenin araştırma ve klinik birimleri bu yapıyı tamamlıyor. Enfeksiyon ve paraziter hastalıklar, rehabilitasyon, spor hekimliği, nöroşirürji ve nörorehabilitasyon alanlarındaki çalışmalar, eğitim ile sağlık hizmetlerinin ihtiyaçları arasında bağ kurulmasına katkı sağlıyor.
KURUMSAL AKREDİTASYONLA DIŞ DEĞERLENDİRME
Semerkand Devlet Tıp Üniversitesinin kalite güvencesi çalışmalarında uluslararası kurumsal akreditasyon önemli bir yer tutuyor. Avrasya Eğitim ve Sağlıkta Akreditasyon ve Kalite Güvencesi Merkezi ECAQA’nın kararına göre üniversite, 20 Şubat 2025–19 Şubat 2030 dönemi için kurumsal akreditasyon aldı.
Bu karar, kurumun ilgili eğitim standartları çerçevesinde dış değerlendirmeden geçtiğini gösteriyor. Akreditasyon, eğitim kalitesine ilişkin kurumsal süreçlerin değerlendirilmesi bakımından anlam taşıyor; farklı ülkelerde diploma denkliği veya mesleği icra etme hakkı ise ilgili ülkelerin kurallarına göre ayrıca belirleniyor.
Üniversitenin Times Higher Education’ın 2026 sürdürülebilirlik etki değerlendirmesinde genel tabloda 301–400 bandında, “Sağlık ve İyi Oluş” alanında 82. sırada, “Nitelikli Eğitim” alanında 101–200 bandında bulunması da toplumsal katkısının uluslararası görünürlüğünü destekliyor. Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarını esas alan bu değerlendirme, araştırmanın yanında eğitim faaliyetlerini ve topluma yönelik çalışmaları da ele alıyor.
SBÜ İLE ORTAK EĞİTİM: ATAYURT SEVGİSİNDEN KALICI AKADEMİK BAĞLARA
Sağlık Bilimleri Üniversitesi ile Semerkand Devlet Tıp Üniversitesi arasındaki ortaklık, iki ülkenin akademik birikimini hekim yetiştirme hedefinde buluşturuyor. SBÜ Semerkant Tıp Fakültesi, bu ilişkinin öğrenci kabulü ve eğitim programıyla sürdürülen kurumsal zeminini oluşturuyor.
SBÜ Rektörü Prof. Dr. Kemalettin Aydın’ın atayurt Özbekistan’a duyduğu sevgi ve buradaki yükseköğretim kurumlarıyla iş birliğine verdiği önem, ortaklığın insani ve kültürel boyutunu güçlendiriyor. Semerkand’ın ilim mirasına duyulan saygı, gençlerin eğitimine yönelik sorumlulukla birleşiyor. Böylece tarihî yakınlık, öğrencilerin mesleki geleceğine dokunan bir dayanışmada karşılık buluyor.
Aydın’ın Semerkant Tıp Fakültesinin beyaz önlük törenindeki mesajları da bu yaklaşımı yansıtıyor. SBÜ’nün yayımladığı habere göre Aydın, Semerkand’ın ilim ve tıp geleneğine dikkat çekerek burada yetişecek hekimlerin iki ülkenin ortak geleceğine hizmet edeceğini vurguladı.
Törene Prof. Dr. Kemalettin Aydın ile Semerkand Devlet Tıp Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Jasur Alimjanovich Rizayev birlikte ev sahipliği yaptı. İki ülkeden akademisyenlerin katıldığı törende 86 öğrenci beyaz önlük giydi.
Rizayev, ortaklığın anlamını şu sözlerle dile getirdi:
“Aynı kökten, aynı medeniyetten gelen iki millet bugün yeniden bilimde, eğitimde ve insani değerlerde yan yana durmaktadır.”
Ortak programın devamlılığı, öğrenci kabul duyurularına da yansıyor. Semerkand Devlet Tıp Üniversitesinin 26 Haziran 2026 tarihli ilanında, SBÜ ile yürütülen tıp eğitimi için 2026–2027 akademik yılında 100 kontenjan açıklandı. Bu sayı, yeni dönem için ilan edilen öğrenci kabul kapasitesini ifade ediyor.
İki rektörün desteklediği ortak eğitim çalışmaları, Türkiye ile Özbekistan arasındaki akademik ilişkilerin sürekliliğine katkı sunarken öğrenciler için de iki ülkenin bilim çevreleriyle temas kurabilecekleri bir ortam oluşturuyor.
ULUSLARARASI AKADEMİK HAREKETLİLİK
Üniversitenin uluslararası ilişkileri, bilimsel toplantılar ve akademisyenlerin katıldığı eğitim faaliyetleriyle de gelişiyor. Özbekçe kurumsal duyuruların yanında Rus üniversitelerinin yayımladığı değerlendirmeler, bu hareketliliğin farklı boyutlarını ortaya koyuyor.
15–16 Mayıs 2026’da düzenlenen 80. Uluslararası Öğrenci ve Genç Bilim İnsanları Konferansı, temel ve uygulamalı tıp ile eczacılık alanlarında çalışan katılımcıları Semerkand’da buluşturdu.
Kabardino-Balkarya Devlet Üniversitesinin Rusça açıklamasına göre konferansa 47 yükseköğretim ve araştırma kurumundan 1.200’ü aşkın kişi katıldı. Çalışmalar 25 tematik bölümde ele alındı; genç araştırmacılar projelerini ve bilimsel bulgularını paylaşma fırsatı buldu.
Voronej Devlet Tıp Üniversitesinin değerlendirmesinde de bilimsel organizasyona ve kurumlar arasındaki iş birliğine yer verildi. Ziyaret kapsamında Voronejli akademisyenlerin Semerkand’daki öğrencilere dersler vermesi ve uygulamalı eğitimler gerçekleştirmesi, bu ilişkilerin sınıf içindeki karşılığını gösterdi.
Özbekistan Millî Haber Ajansı UzA’nın Kasım 2025 tarihli haberinde ise Zhejiang Üniversitesi Tıp Fakültesinden gelen heyetle onkoloji araştırmaları, yenilikçi teknolojiler ve değişim programlarının görüşüldüğü bildirildi. Moskova’daki MISIS Üniversitesiyle imzalanan mutabakat kapsamında da biyomedikal mühendislik ve ortak bilimsel çalışmalar gündeme geldi.
JASUR RİZAYEV’İN MESLEKİ BİRİKİMİ VE YÖNETİM DENEYİMİ
2020’den bu yana rektörlük görevini yürüten Prof. Dr. Jasur Alimjanovich Rizayev, diş hekimi ve akademisyen kimliğinin yanında sağlık ve yükseköğretim kurumlarındaki yöneticilik deneyimiyle tanınıyor.
Üniversitenin Özbekçe ve Rusça özgeçmiş kayıtlarına göre 1996’da Birinci Taşkent Devlet Tıp Enstitüsünden mezun olan Rizayev, diş hekimliği alanında klinik uzmanlık eğitimi aldı. Bilimsel çalışmalarını periodontal hastalıkların klinik özellikleri, tedavisi ve önlenmesi üzerinde yoğunlaştırdı. Klinik yöneticiliğinin ardından 2016’da Taşkent Devlet Diş Hekimliği Enstitüsü Rektörlüğüne getirildi.
Semerkand’daki görevi sırasında kurumun uluslararası eğitim ilişkilerinin ve ortak çalışmalarının geliştirilmesinde rol üstlendi. Buhara Devlet Tıp Enstitüsünün Eylül 2025 tarihli açıklamasında, Özbekistan’daki tıp yükseköğretim kurumları rektörlerinin toplantısını konsey başkanı sıfatıyla yönettiği belirtildi. Toplantının gündeminde klinik eğitim kalitesi, öğrencilerin uygulama becerileri ve ortak programlar yer aldı.
Rizayev’in yönetim deneyimi, akademik kadronun emeği ve uluslararası ortakların katkılarıyla birlikte üniversitenin kurumsal gelişimini destekleyen unsurlar arasında bulunuyor.
KAMPÜSTEN TOPLUMA UZANAN HİZMET
Semerkand Devlet Tıp Üniversitesinin faaliyetleri derslikler ve araştırma merkezleriyle sınırlı kalmıyor. Şubat 2025 tarihli Özbekçe kurumsal duyuruda, üniversitenin genel cerrahi uzmanlarının Semerkand bölgesindeki Bulung‘ur ilçesinde endoskopik ve laparoskopik ameliyatlar gerçekleştirdiği bildirildi. Bu çalışmalar, uzmanlık birikiminin ilçe düzeyindeki sağlık hizmetlerine aktarılmasına örnek oluşturuyor.
Öğrenci yaşamına yönelik yatırımlar da akademik gelişimi tamamlıyor. Ağustos 2026’da hizmete açılan 500 kişilik yurt, barınma kapasitesine katkı sağladı. Aynı ay düzenlenen uluslararası yaz okulunda ise beş ülkeden yaklaşık 20 tıp yükseköğretim kurumunu temsilen 50’ye yakın öğrenci bir araya geldi. Bilimsel sunumlar, ilk yardım yarışmaları ve uygulamalı eğitimler, gençlerin akranlarıyla deneyim paylaşmasına imkân verdi.
1930’da başlayan bu eğitim yolculuğu, bugün klinik beceri eğitiminden uluslararası araştırmalara uzanan geniş bir faaliyet alanıyla sürüyor. Semerkand Devlet Tıp Üniversitesi, geçmişten devraldığı birikimi yeni kuşaklara aktarırken SBÜ ile yürüttüğü ortaklık sayesinde Türkiye ile Özbekistan arasındaki dostluğa kalıcı bir eğitim zemini kazandırıyor.
KAYNAKLAR
1. Semerkand Devlet Tıp Üniversitesi: Özbekçe, Rusça ve İngilizce tarihçe, rektör özgeçmişi, eğitim merkezleri ve kurumsal faaliyet duyuruları.
2. Sağlık Bilimleri Üniversitesi: Semerkant Tıp Fakültesi ve beyaz önlük törenine ilişkin kurumsal açıklamalar.
3. ECAQA akreditasyon kararı; Times Higher Education değerlendirmesi; Kabardino-Balkarya ve Voronej üniversitelerinin Rusça açıklamaları; Özbekistan Millî Haber Ajansı UzA’nın iş birliği haberi.
