PROTROMBİN ZAMANI (PT) NEDİR?
Protrombin zamanı, kısaca PT, kanın laboratuvar ortamında pıhtı oluşturmasının ne kadar sürdüğünü ölçen bir testtir. Özellikle ekstrinsik ve ortak pıhtılaşma yollarındaki faktörler hakkında bilgi verir.
PT'nin uzaması kanın test tüpünde daha geç pıhtılaştığını gösterir ancak tek başına kanama hastalığı tanısı koydurmaz. Warfarin kullanımı, K vitamini eksikliği, karaciğer hastalıkları ve bazı pıhtılaşma faktörü bozuklukları sonucu uzatabilir.
PT KAÇ OLMALI?
Tek bir evrensel PT aralığı yoktur.
MedlinePlus, kan sulandırıcı kullanmayan kişiler için tipik PT aralığını 11–13,5 saniye olarak verir. Ancak kullanılan reaktif ve laboratuvar sistemine göre referans aralığı değişebilir.
Bu nedenle kişinin kendi laboratuvar raporundaki referans aralığı esas alınmalıdır.
PT 12 SANİYE NE DEMEK?
11–13,5 saniye referans aralığı kullanılan bir laboratuvarda PT 12 saniye normal kabul edilir.
Ancak normal PT bütün pıhtılaşma bozukluklarını dışlamaz. Örneğin bazı intrinsik yol bozukluklarında PT normal kalırken aPTT uzayabilir.
PT 15 SANİYE NE DEMEK?
PT 15 saniye, üst sınırı 13,5 saniye olan bir laboratuvarda hafif uzamış bir sonuçtur.
Tek başına ciddi kanama riski anlamına gelmez. Kullanılan ilaçlar, INR, karaciğer testleri ve vitamin K durumu birlikte değerlendirilir.
PT 20 SANİYE NE DEMEK?
PT 20 saniye çoğu laboratuvarda belirgin uzamış kabul edilir.
Warfarin kullanımı bunun sık nedenlerinden biridir. Ancak warfarin kullanmayan bir kişide K vitamini eksikliği, karaciğer hastalığı veya pıhtılaşma faktörü bozukluğu gibi nedenlerin araştırılması gerekebilir.
PT 30 SANİYE NE DEMEK?
PT 30 saniye çoğu referans aralığının belirgin üzerindedir.
Ancak 30 saniye tek başına kanama olacağı anlamına gelmez. Özellikle INR sonucu, kanama belirtileri, kullanılan ilaçlar ve aPTT değeri birlikte değerlendirilmelidir.
PT YÜKSEKLİĞİ VEYA UZAMASI NEDEN OLUR?
Başlıca nedenler arasında:
Warfarin kullanımı
K vitamini eksikliği
Karaciğer hastalıkları
Faktör VII eksikliği
Yaygın pıhtılaşma bozuklukları
Bazı doğrudan etkili antikoagülanlar
DIC gibi ciddi pıhtılaşma bozuklukları
yer alabilir.
PT'nin hangi nedenle uzadığını yalnızca saniye değerinden anlamak mümkün değildir.
PT NORMAL AMA aPTT YÜKSEK NE DEMEK?
Bu durumda sorun daha çok intrinsik pıhtılaşma yolunda olabilir.
Faktör VIII, IX, XI veya XII eksiklikleri ile lupus antikoagülanı gibi durumlarda PT normal kalırken aPTT uzayabilir.
PT UZUN AMA aPTT NORMAL NE DEMEK?
Bu kombinasyon özellikle faktör VII eksikliği, erken K vitamini eksikliği veya warfarin tedavisinin erken döneminde görülebilir.
Faktör VII'nin kandaki yarı ömrü kısa olduğu için bazı durumlarda ilk bozulan test PT olabilir.
Bu nedenle “yalnızca PT uzun” paterni klinik olarak değerlidir.
PT İLE INR AYNI ŞEY Mİ?
Hayır, ancak birbirleriyle yakından ilişkilidir.
PT sonucu saniye olarak ölçülür. INR ise PT sonucunun laboratuvarlar arasında karşılaştırılabilir hale getirilmiş standardize biçimidir.
Özellikle warfarin tedavisinin takibinde saniye olarak PT yerine INR daha kullanışlıdır.
Warfarin kullanmayan kişilerde INR çoğunlukla yaklaşık 0,8–1,1 aralığındadır.
WARFARİN PT'Yİ UZATIR MI?
Evet.
Warfarin K vitaminine bağımlı pıhtılaşma faktörlerinin etkisini azaltır ve bunun sonucunda PT uzar, INR yükselir.
Warfarin kullanan hastaların çoğunda tedavi takibi PT saniyesinden çok INR üzerinden yapılır.
PT YÜKSEKLİĞİ KARACİĞERDEN OLUR MU?
Evet.
Karaciğer pıhtılaşma faktörlerinin büyük bölümünü üretir. İleri karaciğer fonksiyon bozukluklarında faktör üretimi azalabilir ve PT/INR uzayabilir.
Ancak hafif karaciğer hastalıklarında PT normal kalabilir. Bu nedenle PT tek başına karaciğer hastalığının varlığını veya şiddetini belirlemez.
PT YÜKSEKLİĞİ K VİTAMİNİ EKSİKLİĞİNDEN OLUR MU?
Evet.
K vitamini; faktör II, VII, IX ve X gibi önemli pıhtılaşma faktörlerinin işlevi için gereklidir.
Eksiklik geliştiğinde PT uzayabilir ve INR yükselebilir. Özellikle yağ emilim bozuklukları, safra yolu sorunları veya bazı ilaçlar K vitamini eksikliğine katkıda bulunabilir.
PT DÜŞÜKLÜĞÜ NE DEMEK?
Referans altındaki kısa PT genellikle uzamış PT kadar klinik bilgi taşımaz.
Tek bir düşük PT sonucu çoğu zaman belirli bir hastalık tanısı koydurmaz. Numune ve laboratuvar koşulları da sonucu etkileyebilir.
PT NASIL NORMALE GELİR?
Tedavi PT saniyesini doğrudan değiştirmeye değil, nedenini düzeltmeye yöneliktir.
Warfarin dozu fazlaysa yaklaşım ilaç yönetimine, K vitamini eksikliği varsa eksikliğin nedenine, karaciğer hastalığında ise altta yatan karaciğer problemine göre değişir.
PT yüksek diye kişinin kendi kendine K vitamini veya başka bir ürün kullanması doğru değildir.
PT NE ZAMAN ACİL OLABİLİR?
Tek bir PT saniyesi herkeste acil durum anlamına gelmez.
Kontrol edilemeyen kanama, kanlı kusma, siyah dışkı, idrarda yoğun kan, büyük ve hızla artan morluklar, ciddi baş ağrısı veya kafa travması sonrası nörolojik belirti varsa PT sonucundan bağımsız olarak acil değerlendirme gerekir.
Warfarin veya başka bir antikoagülan kullananlarda yeni kanama belirtileri ayrıca önemlidir.
SIK SORULAN SORULAR
PT 15 yüksek mi?
Üst sınırı 13,5 saniye olan bir laboratuvarda hafif uzamış kabul edilir. Tek başına ciddi kanama riski anlamına gelmez.
PT 20 tehlikeli mi?
Çoğu laboratuvarda belirgin uzamıştır ancak tehlike yalnızca saniye değerine göre belirlenmez. INR, kanama belirtileri ve ilaç kullanımı önemlidir.
PT 30 çok mu yüksek?
Çoğu normal aralığın belirgin üzerindedir ve nedeni açıklanmalıdır. Ancak tek başına kanama olacağını göstermez.
PT yüksek ama INR normal olabilir mi?
PT ve INR matematiksel olarak bağlantılıdır. INR PT sonucundan hesaplandığı için belirgin PT uzaması genellikle INR'ye de yansır; ancak laboratuvar yöntemleri ve raporlama biçimleri dikkate alınmalıdır.
PT uzun ama aPTT normalse ne düşünülür?
Faktör VII eksikliği, erken K vitamini eksikliği veya warfarin etkisi gibi nedenler düşünülebilir. Kesin neden ek testlerle belirlenir.
TIBBİ UYARI
Uzamış PT tek başına kanama riskini belirlemez. Aktif kanama, kanlı kusma, siyah dışkı, idrarda belirgin kan veya kafa travması sonrası ciddi belirti varsa acil değerlendirme gerekir. Warfarin veya başka bir antikoagülan yalnızca PT sonucuna bakılarak kendi kendine değiştirilmemelidir.
KAYNAKLAR
MedlinePlus — Prothrombin Time (PT)
Merck Manual Professional Edition — Overview of Coagulation Disorders
