Nohutun yemek sonrası kan şekeri üzerindeki etkisini değerlendiren 28 insan çalışmasının sistematik derlemesi, bu yaygın baklagilin kan şekeri yanıtını azaltmaya yardımcı olabileceğini gösterdi. Ancak sonuçlar, kan şekerinin bütün ölçümlerinde aynı etkiyi ortaya koymadı. İki saatlik toplam kan şekeri yanıtında anlamlı azalma görülürken kan şekerinin ulaştığı en yüksek değerde istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı.
14 Temmuz 2025'te Nutrition Journal dergisinde yayımlanan araştırma, nohudun özellikle ekmek, pirinç ve patates gibi karbonhidrat kaynaklarıyla karşılaştırıldığında nasıl bir kan şekeri yanıtı oluşturduğunu inceledi.
28 Klinik Çalışma Nohut Hakkında Ne Gösterdi?
Araştırmacılar, nohut tüketiminin yemek sonrası kan şekeri ve insülin düzeylerine etkisini inceleyen 27 bilimsel yayında yer alan 28 kontrollü çalışmayı değerlendirdi.
Bu çalışmaların 25'i randomize kontrollü araştırmalardan oluşuyordu. Araştırmalarda toplam 40 karşılaştırma bulunuyordu.
Çalışmaların büyük bölümü sağlıklı yetişkinlerde yapılmıştı. Katılımcı sayıları araştırma başına 10 ile 38 arasında değişiyordu.
Araştırmacılar, değerlendirmeye alınan çalışmaların tamamını tek bir sayısal sonuca dönüştürmedi. Yemek sonrası iki saatlik toplam kan şekeri yanıtına ilişkin ana meta-analize, karşılaştırma koşullarını karşılayan 15 çalışma dahil edildi.
Bu ayrım önemli. Haberdeki 28 sayısı incelenen çalışmaların tamamını, temel sayısal sonuç ise 15 çalışmanın birleştirilmiş analizini ifade ediyor.
Yemek Sonrası Kan Şekeri Yanıtında Ne Kadar Azalma Oldu?
Araştırmanın temel sonucu, yemek sonrası kan şekerinin iki saat boyunca gösterdiği değişimin toplamını ölçen iAUC değerinde ortaya çıktı.
iAUC, kan şekerinin yemek öncesindeki düzeyine göre zaman içinde ne kadar yükseldiğini değerlendiren bir ölçüm.
Nohut tüketilen öğünlerle benzer miktarda sindirilebilir karbonhidrat içeren kontrol öğünleri karşılaştırıldığında, iAUC ölçümündeki ortalama fark eksi 47,89 olarak hesaplandı.
Sonucun yüzde 95 güven aralığı eksi 64,20 ile eksi 31,58 arasındaydı. Bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu.
Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Eksi 47,89 değeri, kan şekerinin doğrudan 47,89 mg/dL düştüğü anlamına gelmiyor. Bu sayı, kan şekeri düzeyi ile zamanın birlikte değerlendirildiği bir ölçümdeki ortalama farkı ifade ediyor.
Dolayısıyla bu bulguyu günlük kan şekeri ölçüm cihazında görülecek belirli bir düşüş gibi yorumlamak doğru değil.
Kan Şekerinin En Yüksek Değerinde Aynı Sonuç Çıkmadı
Araştırmanın dikkat çeken ikinci sonucu, kan şekerinin yemek sonrasında ulaştığı en yüksek düzeyle ilgiliydi.
Bu göstergenin değerlendirildiği üç çalışmanın birleştirilmiş analizinde, nohut tüketimi ile kontrol öğünleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı.
Dört çalışmanın değerlendirildiği insülin yanıtı analizinde de anlamlı bir değişiklik saptanmadı.
Bu sonuçlar, nohutun kan şekeri üzerinde hiçbir etkisi olmadığı anlamına gelmiyor. Ancak bir öğünün iki saat boyunca oluşturduğu toplam kan şekeri yanıtıyla ulaştığı en yüksek kan şekeri değerinin farklı göstergeler olduğunu ortaya koyuyor.
Araştırma, bu göstergelerin tamamında aynı yönde ve aynı güçte bir etki bulunduğunu desteklemiyor.
Ekmek, Pirinç ve Patates Yerine Nohut Tüketildiğinde Ne Oluyor?
Çalışmaların önemli bölümünde nohut, ekmek ve diğer karbonhidrat kaynaklarıyla karşılaştırıldı.
Kontrol öğünleri arasında beyaz ekmek, tam buğday ekmeği, pirinç, patates ve farklı tahıl ürünleri bulunuyordu.
Araştırmanın güçlü yönlerinden biri, ana meta-analize alınan karşılaştırmalarda sindirilebilir karbonhidrat miktarlarının birbirine yakın olmasına dikkat edilmesiydi.
Böylece gözlenen farkın yalnızca bir öğünde diğerinden daha az sindirilebilir karbonhidrat bulunmasından kaynaklanması ihtimali azaltılmaya çalışıldı.
Bununla birlikte araştırmanın bütün karşılaştırmalarının aynı yiyeceklerle veya aynı miktarda nohutla yapılmadığını belirtmek gerekiyor.
Nohutun haşlanmış hâli, nohut unu içeren ekmekler, nohut tozundan hazırlanan içecekler ve humus gibi farklı ürünler incelendi.
Bu nedenle sonuçlar, nohudun her hazırlanış biçiminin aynı kan şekeri yanıtını oluşturacağını göstermiyor.
Nohut Kan Şekerini Neden Daha Az Yükseltebilir?
Nohutun kan şekeri yanıtı üzerindeki olası etkisinde lif, nişastanın yapısı ve bazı bitkisel bileşiklerin rol oynayabileceği düşünülüyor.
Nohut, sindirimi ve karbonhidrat emilimini etkileyebilen çözünür ve çözünmez lifler içeriyor.
Lifli besinler, bazı koşullarda karbonhidratların sindirilme ve emilme hızını etkileyebiliyor. Nohuttaki dirençli nişasta ve bitkisel bileşikler de araştırılan diğer unsurlar arasında bulunuyor.
Ancak bu mekanizmaların her birinin klinik araştırmalarda gözlenen toplam etkiye ne kadar katkıda bulunduğu kesinleşmiş değil.
Ayrıca bir besinin kan şekeri üzerindeki etkisi yalnızca lif içeriğine bağlı değil. Hazırlanma biçimi, porsiyon miktarı ve aynı öğünde tüketilen diğer yiyecekler de önem taşıyor.
100 Gram Haşlanmış Nohutta Ne Kadar Protein ve Lif Var?
ABD Tarım Bakanlığının FoodData Central besin verilerine göre, tuz eklenmeden haşlanmış 100 gram nohut yaklaşık olarak şu besin değerlerini içeriyor:
164 kalori
8,9 gram protein
7,6 gram lif
27,4 gram toplam karbonhidrat
2,6 gram yağ
Bu değerler, nohudun hem bitkisel protein hem de lif açısından dikkat çekici bir besin olduğunu gösteriyor.
Ancak nohut karbonhidrat içermeyen bir yiyecek değil. Bu nedenle kan şekeri takibi yapan kişiler açısından yalnızca besinin türü değil, tüketilen miktar ve öğünün toplam karbonhidrat içeriği de önem taşıyor.
Verilen besin değerleri sade haşlanmış nohut içindir. Yağ, sos veya başka malzemeler eklenerek hazırlanan yemeklerin besin içeriği değişebilir.
Araştırmanın Sonuçları Diyabet Hastaları İçin Geçerli mi?
Araştırmanın önemli sınırlılıklarından biri, çalışmaların büyük bölümünün sağlıklı yetişkinlerde yürütülmüş olması.
Değerlendirilen araştırmalardan yalnızca biri tamamen tip 2 diyabetli bireylerden oluşuyordu. Bir başka çalışmada ise diyabetli ve diyabetli olmayan katılımcılar birlikte yer alıyordu.
Bu nedenle bulguların diyabet hastalarının tamamına aynı biçimde uygulanabileceği söylenemez.
Üstelik araştırmalar uzun dönemli beslenme alışkanlıklarından çok tek öğün sonrası kısa süreli kan şekeri yanıtını değerlendiriyordu.
Çalışmanın sonuçları, düzenli nohut tüketiminin HbA1c olarak bilinen ve yaklaşık son iki ila üç aylık kan şekeri düzeyini yansıtan göstergede ne kadar değişiklik oluşturacağını belirlemiyor.
Nohut tüketiminin diyabet gelişimini önlediği veya diyabet tedavisinde ilaçların yerine geçebileceği de bu araştırmayla gösterilmiş değil.
Araştırmanın Güvenilirliği ve Sınırlılıkları
Meta-analizde kan şekeri yanıtı açısından anlamlı sonuç bulunmasına rağmen çalışmalar arasında belirgin farklılıklar vardı.
Bu farklılıkları gösteren I² değeri yüzde 87 olarak hesaplandı. Araştırmacılar, sonuçlar üzerinde etkili olabilecek uç değerleri çıkardıkları ek analizde de aynı yönde bulgu elde etti. Ancak çalışmalar arasındaki farklılık yüksek kalmaya devam etti.
Kanıt kesinliği değerlendirmesinde, yemek sonrası toplam kan şekeri yanıtına ilişkin kanıt düşük düzeyde sınıflandırıldı. Kan şekerinin en yüksek değerine ilişkin kanıt ise çok düşük kesinlikteydi.
Araştırmacılar ayrıca çalışma sayılarının ve katılımcı gruplarının sınırlı olması nedeniyle daha büyük ve uzun süreli araştırmalara ihtiyaç duyulduğunu belirtti.
Çalışmanın PepsiCo tarafından finanse edildiği ve bazı araştırmacıların şirket çalışanı olduğu da bilimsel yayında açıklandı. Finansman kaynağı tek başına sonuçları geçersiz kılmasa da araştırmanın bağımsız biçimde değerlendirilmesi açısından dikkate alınması gereken bir bilgi.
Nohut Tüketirken Nelere Dikkat Edilmeli?
Nohut, dengeli beslenmenin bir parçası olarak tüketilebilen lif ve protein kaynağı bir baklagil.
Bununla birlikte yüksek miktarda veya alışılmışın üzerinde tüketilmesi bazı kişilerde gaz, şişkinlik ve karın rahatsızlığına yol açabilir.
Diyabet hastalarının yalnızca bu araştırmanın sonuçlarına dayanarak ilaçlarını, tedavi planlarını veya karbonhidrat hesaplarını değiştirmeleri doğru olmaz.
Nohutun ekmek, pirinç ve diğer karbonhidrat kaynaklarıyla karşılaştırıldığı klinik araştırmalarda elde edilen bulgular, besin seçiminin yemek sonrası kan şekeri yanıtında rol oynayabileceğini destekliyor.
Ancak hangi miktarın, hangi hazırlanış biçiminin ve hangi hasta grubunun uzun vadede daha fazla yarar görebileceği konusunda ek araştırmalara ihtiyaç devam ediyor.
KAYNAKLAR
1. Mah E, Uffelman CN, Blonquist TM ve arkadaşları. Chickpea attenuates postprandial blood glucose responses: a systematic review and meta-analysis. Nutrition Journal. 2025;24:111. Yayın tarihi: 14 Temmuz 2025. DOI: 10.1186/s12937-025-01176-8.
2. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. FoodData Central. Chickpeas (garbanzo beans), mature seeds, cooked, boiled, without salt. SR Legacy, FDC ID: 173757.
