KAN GAZINDA pO₂ NEDİR?
pO₂, kandaki oksijenin parsiyel basıncını gösterir. Arter kan gazında “PaO₂” olarak da raporlanabilir ve akciğerlerden kana ne kadar oksijen geçtiğini değerlendirmede kullanılır.
Düşük arteriyel pO₂ hipoksemi anlamına gelir. Ancak tek başına rakam yeterli değildir; kişinin yaşı, rakım, oksijen desteği alıp almadığı, SaO₂/SpO₂ ve klinik durumu birlikte değerlendirilir.
pO₂ KAÇ OLMALI?
Deniz seviyesinde arteriyel PaO₂ için yaklaşık 75–100 mmHg sık kullanılan normal aralıktır.
Yaş ilerledikçe PaO₂ doğal olarak azalabilir. Yüksek rakımda atmosfer basıncı düştüğü için sağlıklı kişilerde bile PaO₂ deniz seviyesine göre daha düşük olabilir.
Oksijen tedavisi alan kişide ise verilen oksijen miktarı bilinmeden PaO₂ doğru yorumlanamaz.
pO₂ 50 NE DEMEK?
Arteriyel PaO₂ 50 mmHg belirgin hipoksemidir.
Akciğerlerden kana yeterli oksijen geçmediğini düşündürür ve özellikle nefes darlığı, morarma, bilinç değişikliği veya dolaşım bozukluğu varsa hızlı değerlendirme gerekir.
Ancak bu yorum yalnızca arteriyel örnek için geçerlidir. Venöz pO₂ 50 mmHg farklı anlam taşır.
pO₂ 60 NE DEMEK?
Arteriyel PaO₂ yaklaşık 60 mmHg önemli bir klinik eşiktir.
Oksihemoglobin ayrışma eğrisinin bu bölgesinden sonra PaO₂ daha fazla düştüğünde oksijen satürasyonu da daha hızlı düşmeye başlayabilir.
PaO₂'nin 60 mmHg'nin altında olması birçok klinik kaynakta belirgin hipoksemi olarak değerlendirilir.
pO₂ 70 NE DEMEK?
70 mmHg genç bir yetişkinde deniz seviyesinde düşük kabul edilebilir.
Ancak ileri yaşta veya farklı fizyolojik koşullarda daha az dikkat çekici olabilir. Tek başına 70 sonucu solunum yetmezliği tanısı koydurmaz.
SpO₂/SaO₂, yaş, belirtiler ve kişinin oda havasında mı yoksa oksijen desteğinde mi olduğu bilinmelidir.
pO₂ 80 NE DEMEK?
80 mmHg deniz seviyesinde birçok yetişkin için normal aralık içerisindedir.
Ancak kişi yüksek miktarda oksijen desteği alıyorsa 80 mmHg beklenenden düşük olabilir.
Bu nedenle PaO₂ yalnızca sayıya değil, solunan oksijen oranına yani FiO₂'ye göre de değerlendirilir.
pO₂ DÜŞÜKLÜĞÜ NEDEN OLUR?
Başlıca nedenler arasında:
Zatürre
KOAH veya astım alevlenmesi
Akciğer ödemi
Pulmoner emboli
ARDS
Akciğerlerin bir bölümünün sönmesi yani atelektazi
Ventilasyon-perfüzyon uyumsuzluğu
Sağdan sola şant
Ciddi hipoventilasyon
Yüksek rakım
yer alabilir.
Aynı PaO₂ değeri farklı hastalarda farklı mekanizmalarla oluşabilir.
pO₂ 60'IN ALTINDA SOLUNUM YETMEZLİĞİ Mİ?
PaO₂'nin 60 mmHg'nin altında olması akut hipoksemik solunum yetmezliğinin kullanılan ölçütlerinden biridir.
Ancak solunum yetmezliği yalnızca bu rakama bakılarak değerlendirilmez. SpO₂, PaO₂/FiO₂ oranı, solunum sıkıntısı ve altta yatan hastalık da önemlidir.
Özellikle oksijen desteği alan hastalarda PaO₂'nin hangi FiO₂ altında ölçüldüğü kritik öneme sahiptir.
pO₂ İLE OKSİJEN SATÜRASYONU AYNI ŞEY Mİ?
Hayır.
PaO₂, arter kanında çözünmüş oksijenin basıncını mmHg olarak gösterir.
SaO₂ ise hemoglobinin yüzde kaçının oksijenle bağlı olduğunu gösterir. Parmaktan ölçülen SpO₂ de oksijen satürasyonunun noninvaziv tahminidir.
Bu değerler birbirleriyle ilişkilidir ancak aynı şeyi ölçmez.
pO₂ DÜŞÜK AMA SpO₂ NORMAL OLABİLİR Mİ?
Özellikle sınırdaki değerlerde mümkündür.
Oksihemoglobin ayrışma eğrisi nedeniyle PaO₂ belirli ölçüde düşerken satürasyon uzun süre yüksek kalabilir.
Ayrıca ölçüm zamanı, cihaz doğruluğu, oksijen tedavisi ve kan örneğinin özellikleri sonuçlar arasında farklılık oluşturabilir.
ARTER pO₂ İLE VENÖZ pO₂ AYNI MI?
Hayır ve bu ayrım çok önemlidir.
Venöz kan dokulara oksijen bırakmış olduğu için venöz pO₂ arteriyel pO₂'den doğal olarak çok daha düşüktür.
Bu nedenle venöz kan gazında görülen 40–50 mmHg gibi bir pO₂ değeri arteriyel referansla karşılaştırılmamalıdır.
Oksijenlenmenin doğru değerlendirilmesinde arteriyel PaO₂ tercih edilir.
YAŞ pO₂ DEĞERİNİ ETKİLER Mİ?
Evet.
Yaşla birlikte normal PaO₂ düzeyi bir miktar azalabilir. Bunun nedenlerinden biri yaşla artan ventilasyon-perfüzyon uyumsuzluğudur.
Bu nedenle 80 yaşındaki bir kişiyle 20 yaşındaki bir kişinin PaO₂ sonucu aynı şekilde yorumlanmayabilir.
RAKIM pO₂'Yİ DÜŞÜRÜR MÜ?
Evet.
Rakım yükseldikçe atmosfer basıncı ve solunan oksijenin parsiyel basıncı azalır.
Bu nedenle yüksek rakımda yaşayan sağlıklı kişilerde PaO₂ deniz seviyesindeki referanslardan daha düşük olabilir.
pO₂/FiO₂ ORANI NEDİR?
PaO₂/FiO₂ oranı, arteriyel oksijen basıncının kişinin soluduğu oksijen oranına bölünmesiyle hesaplanır.
Özellikle akut hipoksemik solunum yetmezliği ve ARDS değerlendirmesinde kullanılır.
Örneğin PaO₂ 80 mmHg olması oda havasında farklı, yüksek konsantrasyonda oksijen alan bir hastada çok farklı klinik anlam taşır.
pO₂ NASIL YÜKSELTİLİR?
Amaç yalnızca rakamı yükseltmek değil, hipokseminin nedenini düzeltmektir.
Gerektiğinde oksijen tedavisi uygulanabilir. Zatürre, akciğer ödemi, bronş tıkanıklığı, pulmoner emboli veya ventilasyon bozukluğu gibi temel neden ayrıca tedavi edilir.
Ciddi olgularda yüksek akımlı oksijen, noninvaziv ventilasyon veya mekanik ventilasyon gerekebilir.
pO₂ NE ZAMAN HIZLI DEĞERLENDİRİLMELİ?
Arteriyel PaO₂'nin 60 mmHg'nin altında olması özellikle yeni gelişmişse ve solunum sıkıntısı eşlik ediyorsa önemlidir.
PaO₂ yaklaşık 55 mmHg veya altındaysa ciddi hipoksemi söz konusu olabilir.
Şiddetli nefes darlığı, morarma, bilinç değişikliği, göğüs ağrısı veya dolaşım bozukluğu varsa yalnızca laboratuvar sonucunu takip ederek beklenmemelidir.
SIK SORULAN SORULAR
pO₂ 50 tehlikeli mi?
Arter kanında belirgin düşüktür. Klinik durum ve oksijen satürasyonuyla birlikte hızlı değerlendirme gerekebilir.
pO₂ 60 düşük mü?
Evet. Arteriyel PaO₂ için önemli hipoksemi sınırlarından biridir.
pO₂ 70 normal mi?
Yaşa ve koşullara göre değişir. Genç bir yetişkinde düşük olabilirken ileri yaşta daha farklı yorumlanabilir.
pO₂ 80 normal mi?
Oda havasında birçok yetişkin için normal aralıkta olabilir. Oksijen desteği alan bir kişide ise verilen FiO₂ bilinmeden yorumlanmamalıdır.
Venöz kan gazında pO₂ 40 düşük mü?
Arteriyel referansla değerlendirilmemelidir. Venöz kanın pO₂ değeri doğal olarak arteriyel kandan çok daha düşüktür.
TIBBİ UYARI
PaO₂ yalnızca örneğin arteriyel mi venöz mü olduğu bilinerek yorumlanmalıdır. Arteriyel PaO₂ düşüklüğüne ciddi nefes darlığı, morarma, göğüs ağrısı veya bilinç değişikliği eşlik ediyorsa hızlı tıbbi değerlendirme gerekir. Oksijen desteği alan hastalarda FiO₂ bilinmeden PaO₂ tek başına yorumlanmamalıdır.
KAYNAKLAR
MedlinePlus Medical Encyclopedia — Blood Gases
Merck Manual Professional Edition — Measurement of Gas Exchange
