KAN GAZINDA pH NEDİR?
Kan gazındaki pH, kanın ne kadar asidik veya alkali olduğunu gösterir. Vücut pH değerini çok dar sınırlar içinde tutmaya çalışır; çünkü belirgin değişiklikler hücrelerin, kalbin, beynin ve diğer organların çalışmasını etkileyebilir.
Arteriyel kan pH'sı 7,35'in altındaysa asidemi, 7,45'in üzerindeyse alkalemi olarak adlandırılır. Ancak pH tek başına bozukluğun nedenini göstermez. pCO₂ ve bikarbonat (HCO₃⁻) birlikte değerlendirilerek sorunun solunumsal mı metabolik mi olduğu anlaşılmaya çalışılır.
KAN GAZINDA pH KAÇ OLMALI?
Arteriyel kan gazında yaygın kullanılan normal pH aralığı yaklaşık 7,35–7,45'tir.
Bazı laboratuvar ve kaynaklarda daha dar referans aralıkları kullanılabilir. Bu nedenle kişinin kendi laboratuvar raporundaki aralık esas alınmalıdır.
Venöz kan gazındaki pH ise arteriyel pH ile bire bir aynı değildir. Bu nedenle arteriyel ve venöz örneklerin referansları birbirine karıştırılmamalıdır.
pH 7.20 NE DEMEK?
pH 7,20 belirgin asidemidir.
Metabolik asidoz veya solunumsal asidoz gibi ciddi asit-baz bozukluklarında görülebilir. Şiddetli enfeksiyon ve şok, laktik asidoz, diyabetik ketoasidoz, böbrek yetmezliği veya ciddi solunum yetersizliği olası nedenler arasındadır.
7,20 gibi bir sonuç yalnızca rakam üzerinden yorumlanmamalıdır; pCO₂, HCO₃⁻, laktat, elektrolitler ve hastanın genel durumu önemlidir.
pH 7.30 NE DEMEK?
pH 7,30 normal aralığın altındadır ve asidemi anlamına gelir.
Hafif veya orta dereceli metabolik ya da solunumsal asidozda görülebilir. Asıl nedenin belirlenmesi için pCO₂ ve HCO₃⁻ sonuçlarına bakılır.
Örneğin pH düşük, HCO₃⁻ düşükse metabolik asidoz; pH düşük, pCO₂ yüksekse solunumsal asidoz daha olasıdır.
pH 7.35 NE DEMEK?
pH 7,35 yaygın kullanılan arteriyel referans aralığının alt sınırıdır.
Tek başına asidoz anlamına gelmeyebilir. Ancak pCO₂ veya HCO₃⁻ belirgin anormalse vücudun bir asit-baz bozukluğunu kompanse ederek pH'yı sınıra getirdiği düşünülebilir.
Bu nedenle “pH normal sınıra geldi, sorun yok” denmemelidir.
pH 7.45 NE DEMEK?
pH 7,45 yaygın kullanılan normal arteriyel aralığın üst sınırıdır.
Tek başına alkalemi anlamına gelmez. Ancak pCO₂ veya HCO₃⁻ değerlerinde bozukluk varsa kompanse edilmiş bir asit-baz bozukluğu bulunabilir.
pH 7.50 NE DEMEK?
pH 7,50 alkalemidir.
Hiperventilasyon nedeniyle pCO₂ düşmesi solunumsal alkaloza; uzun süren kusma, bazı diüretikler veya aşırı bikarbonat birikimi ise metabolik alkaloza yol açabilir.
Belirgin alkalemide kas krampları, uyuşma, ritim bozuklukları ve nörolojik belirtiler görülebilir.
KAN GAZINDA pH DÜŞÜKLÜĞÜ NEDEN OLUR?
pH düşüklüğü iki ana mekanizmayla gelişir.
Metabolik asidozda temel sorun HCO₃⁻ azalması veya vücutta asit birikmesidir. Diyabetik ketoasidoz, laktik asidoz, böbrek yetmezliği ve ağır ishal örnek nedenlerdir.
Solunumsal asidozda ise temel sorun karbondioksitin vücuttan yeterince atılamamasıdır. Ağır KOAH alevlenmesi, solunum baskılanması veya ciddi solunum yetmezliği buna yol açabilir.
pH YÜKSEKLİĞİ NEDEN OLUR?
Metabolik alkalozda HCO₃⁻ artar veya vücut fazla asit kaybeder. Uzun süren kusma ve bazı diüretikler önemli nedenler arasındadır.
Solunumsal alkalozda ise kişi fazla karbondioksit atar. Ağrı, anksiyete, ateş, sepsis, gebelik ve bazı akciğer hastalıklarında hiperventilasyon sonucu pCO₂ düşebilir.
pH DÜŞÜK, pCO₂ YÜKSEK NE DEMEK?
Bu kombinasyon solunumsal asidozu düşündürür.
Akciğerler karbondioksiti yeterince uzaklaştıramadığında pCO₂ yükselir ve kanın pH'sı düşer.
Kronik solunum hastalıklarında böbrekler HCO₃⁻ düzeyini artırarak kısmen telafi sağlayabilir.
pH DÜŞÜK, HCO₃⁻ DÜŞÜK NE DEMEK?
Bu tablo metabolik asidozla uyumludur.
Diyabetik ketoasidoz, laktik asidoz, böbrek yetmezliği veya bağırsaktan bikarbonat kaybı gibi nedenler düşünülebilir.
Solunum sistemi bunu telafi etmek için daha hızlı nefes alarak pCO₂'yi düşürmeye çalışabilir.
pH YÜKSEK, pCO₂ DÜŞÜK NE DEMEK?
Bu kombinasyon solunumsal alkalozu düşündürür.
Hiperventilasyon sırasında fazla CO₂ atılması sonucu pCO₂ azalır ve pH yükselir.
Anksiyete buna yol açabilir ancak sepsis, akciğer embolisi ve başka ciddi hastalıklar da hiperventilasyona neden olabileceğinden yalnızca “stresten” denmemelidir.
pH YÜKSEK, HCO₃⁻ YÜKSEK NE DEMEK?
Bu tablo metabolik alkalozla uyumludur.
Uzun süreli kusma, mide asidinin kaybı ve bazı diüretikler sık nedenler arasındadır.
Vücut dengelemek için solunumu yavaşlatarak pCO₂'yi artırmaya çalışabilir.
pH NORMAL AMA KAN GAZI BOZUK OLABİLİR Mİ?
Evet.
Vücut akciğerler veya böbrekler aracılığıyla bozulan pH'yı normale yaklaştırmaya çalışır. Buna kompansasyon denir.
Örneğin pH 7,40 olduğu halde pCO₂ ve HCO₃⁻ birlikte belirgin yüksek veya düşük olabilir. Bu durumda kompanse edilmiş bir asit-baz bozukluğu veya birden fazla bozukluğun aynı anda bulunması mümkündür.
Bu nedenle yalnızca pH'ya bakmak yeterli değildir.
ASİDOZ İLE ASİDEMİ AYNI ŞEY Mİ?
Tam olarak değil.
Asidemi kan pH'sının 7,35'in altında olmasıdır.
Asidoz ise pH'yı düşürmeye çalışan fizyolojik süreçtir. Vücut bunu yeterince kompanse ederse pH normal aralıkta kalabilir ancak altta asidoz süreci devam edebilir.
Benzer şekilde alkalemi pH'nın 7,45'in üzerinde olması, alkaloz ise pH'yı yükselten süreçtir.
ARTER KAN GAZI İLE VENÖZ KAN GAZI AYNI MI?
Hayır.
Arter kan gazı özellikle oksijenlenmenin değerlendirilmesi için daha uygundur. Venöz kan gazı ise bazı hastalarda asit-baz durumu hakkında yararlı bilgi sağlayabilir.
Ancak pO₂ başta olmak üzere bütün değerler birbirinin yerine doğrudan kullanılamaz.
Bu nedenle sonuç yorumlanırken örneğin arterden mı yoksa venden mi alındığı bilinmelidir.
KAN GAZINDA pH NASIL DÜZELİR?
Tedavinin amacı doğrudan pH rakamını değiştirmek değil, bozukluğun nedenini düzeltmektir.
Diyabetik ketoasidozda insülin ve sıvı tedavisi, ciddi solunum yetmezliğinde ventilasyon desteği, laktik asidozda dolaşım ve oksijenlenmenin düzeltilmesi gerekebilir.
Bikarbonat tedavisi yalnızca belirli klinik durumlarda kullanılır ve her düşük pH sonucunda otomatik olarak verilmez.
KAN GAZINDA pH NE ZAMAN ACİLDİR?
pH'nın normalden belirgin sapması özellikle bilinç değişikliği, ciddi nefes darlığı, dolaşım bozukluğu, ritim problemi veya şok bulgularıyla birlikteyse hızlı değerlendirme gerekir.
Özellikle pH'nın yaklaşık 7,20 ve altına düşmesi veya 7,50 ve üzerine çıkması klinik açıdan daha ciddi kabul edilir; ancak aciliyet yalnızca tek rakamla belirlenmez.
pCO₂, HCO₃⁻, laktat, elektrolitler, oksijenlenme ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilir.
SIK SORULAN SORULAR
Kan gazında pH 7.30 tehlikeli mi?
7,30 asidemidir ve nedeni araştırılmalıdır. Tehlikenin derecesi pCO₂, HCO₃⁻, hastanın belirtileri ve pH değişiminin hızına bağlıdır.
pH 7.20 çok mu düşük?
Evet. Belirgin asidemidir ve özellikle ciddi hastalık belirtileri eşlik ediyorsa hızlı değerlendirme gerekir.
pH 7.35 normal mi?
Yaygın kullanılan arteriyel aralığın alt sınırıdır. Ancak pCO₂ ve HCO₃⁻ anormalse kompanse edilmiş bir bozukluk bulunabilir.
pH 7.50 yüksek mi?
Evet. Alkalemi anlamına gelir. Solunumsal veya metabolik nedenler pCO₂ ve HCO₃⁻ ile ayrılır.
pH normal olduğu halde asidoz olabilir mi?
Evet. Kompansasyon veya birden fazla asit-baz bozukluğunun birlikte bulunması pH'yı normal aralıkta tutabilir.
TIBBİ UYARI
Kan gazındaki pH tek başına yorumlanmamalıdır. Belirgin pH bozukluğuna nefes darlığı, bilinç değişikliği, göğüs ağrısı, şok veya ciddi genel durum bozukluğu eşlik ediyorsa hızlı tıbbi değerlendirme gerekir. pCO₂ ve HCO₃⁻ görülmeden asit-baz bozukluğunun tipi kesinleştirilmemelidir.
KAYNAKLAR
Merck Manual Professional Edition — Acid-Base Disorders
MedlinePlus Medical Encyclopedia — Blood Gases
