Başkalarının duymadığı konuşmaları işitmek, kişinin kendisi hakkında yorum yapıldığını veya kendisine talimat verildiğini duyması, işitsel halüsinasyon olarak adlandırılan bir algı deneyimi olabilir. Ses duymak tek başına şizofreni anlamına gelmez. Tedavisi vardır; ancak uygulanacak yöntem, seslerin hangi nedenle ortaya çıktığına göre belirlenir.
Sesler neden duyuluyor?
Şizofreni ve bipolar bozukluk gibi ruhsal hastalıkların yanı sıra ağır depresyon, bazı ilaçların yan etkileri, alkol veya madde kullanımı ve belirgin uykusuzluk halüsinasyonlarla ilişkili olabilir. Bu nedenle yalnızca seslerin söylediklerinden yola çıkarak tanı konulamaz.
Uykuya dalarken veya uyanırken kısa süreli ses duyma deneyimleri de yaşanabilir. Bunların değerlendirilmesinde ortaya çıktığı zaman, tekrarlayıp tekrarlamadığı ve günlük yaşamı etkileyip etkilemediği önemlidir.
Psikiyatri değerlendirmesinde ne araştırılıyor?
Seslerin başlangıcı, sıklığı ve kişide oluşturduğu sıkıntı değerlendirilir. Kullanılan ilaçlar, uyku düzeni, madde kullanımı ve eşlik eden sağlık sorunları araştırılır. Tanının gözden geçirilmesi, özellikle tedaviye rağmen belirtileri süren kişilerde önem taşır.
Psikoz, gerçek olanla olmayanı ayırt etmenin zorlaşabildiği bir belirtiler bütünüdür. Şizofreni bunun olası nedenlerinden biridir; bütün ses duyma deneyimleri aynı hastalığa bağlanamaz.
Sesler ilaçla azalabilir mi?
Psikotik bir bozuklukla ilişkili seslerde antipsikotik ilaçlar temel tedavi seçenekleri arasındadır. Amaç, halüsinasyonları ve diğer psikotik belirtileri azaltmaktır. Tedavi yanıtı kişiden kişiye değişir; seslerin tamamen kaybolması herkes için garanti edilemez.
İlaç seçimi, beklenen yararla olası yan etkiler birlikte değerlendirilerek yapılır. Kilo, kan şekeri, kan yağları ve hareketle ilişkili yan etkiler gibi alanlarda takip gerekebilir. Etkinlik değerlendirilirken ilacın uygun dozda ve yeterli süre kullanılmış olması dikkate alınır.
Terapi yalnızca konuşup rahatlamak değil
Psikoza yönelik bilişsel davranışçı terapi, kişinin yaşadığı deneyimleri nasıl yorumladığını ve bunlarla nasıl baş ettiğini ele alır. Seslerin oluşturduğu sıkıntıyı azaltmak ve günlük yaşamı sürdürmeyi kolaylaştırmak hedeflenir.
İlk psikoz döneminde ilaç tedavisiyle birlikte bireysel bilişsel davranışçı terapi ve aile müdahaleleri önerilir. Yakınların bilgilendirilmesi, tedavi sürecinin önemli bir parçasıdır.
İlk ilaç yeterli gelmezse seçenekler bitmiyor
Yanıt yetersizse tanı, düzenli kullanım, tedavinin süresi ve eşlik eden sorunlar yeniden değerlendirilir. Gerekirse farklı bir tedavi planlanır. Uygun kişilerde, tercih ve düzenli kullanım ihtiyacı dikkate alınarak uzun etkili enjeksiyonlar da düşünülebilir.
Şizofreni tanısı bulunan ve yeterli dozlarda kullanılan en az iki farklı antipsikotiğe yeterli yanıt vermeyen kişilerde klozapin önerilen seçeneklerden biridir. Bu yaklaşım, her ses duyan kişinin klozapin kullanması gerektiği anlamına gelmez.
Klozapin neden özel takip gerektiriyor?
Klozapin, diğer antipsikotiklerin yeterli yarar sağlamadığı bazı kişilerde etkili olabilir. Ancak beyaz kan hücrelerinde ciddi azalma gibi yan etkiler açısından düzenli kan sayımı ve yakın takip gerektirir. Tedavinin uygunluğu psikiyatrist tarafından belirlenir.
Seslerin sürmesi, kişinin kendi kendine ilaç eklemesi veya doz artırması için gerekçe değildir. Tedaviye direnç değerlendirmesi, önceki uygulamaların ayrıntılı incelenmesini gerektirir.
Ne zaman acil değerlendirme gerekiyor?
Seslerin kendine ya da başkasına zarar vermeyi söylemesi, ani kafa karışıklığı, belirgin ajitasyon veya belirtilerin hızla ağırlaşması durumunda acil servise başvurulmalıdır. Acil durum bulunmasa da yeni başlayan ya da tekrarlayan ses duyma deneyimleri sağlık değerlendirmesini gerektirir.
Tedavinin hedefi yalnızca sesleri azaltmak değildir. Kişinin ilişkilerini, eğitimini ve çalışma hayatını sürdürebilmesi de iyileşmenin önemli bir parçasıdır.
TIBBİ UYARI
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için hekime başvurun; ilaçlarınızı kendi kendinize başlatmayın, bırakmayın veya değiştirmeyin.
KAYNAKLAR
1. NHS. Hallucinations and hearing voices.
2. National Institute for Health and Care Excellence. Psychosis and schizophrenia in adults: prevention and management. Klinik rehber CG178.
3. Royal College of Psychiatrists. Psychosis.
