İklim değişikliği, sıcak hava dalgalarının sıklığını ve şiddetini artırarak insan sağlığını etkiliyor. Aşırı sıcaklar mevcut hastalıkları ağırlaştırabiliyor; sonuçları hastaneye yatışlardan yaşam kaybına kadar uzanabiliyor.
Ancak “sıcaklıkla ilişkili ölüm”, yalnızca sıcak çarpması tanısıyla kaydedilmiş ölümleri anlatmıyor. Araştırmalar, sıcaklık verileriyle ölüm kayıtlarını birlikte değerlendirerek toplumdaki ek ölüm yükünü tahmin ediyor. Bu nedenle açıklanan rakamlar, tek tek ölüm belgelerinin sayıldığı kesin toplamlar olarak okunmamalı.
Sıcak çarpması ile sıcaklıkla ilişkili ölüm arasındaki fark
Sıcak çarpması, vücudun ısı düzenlemesinin bozulduğu, acil müdahale gerektiren ağır bir tablodur. Sıcaklıkla ilişkili ölüm ise daha geniş bir kavramdır.
Aşırı sıcağın oluşturduğu yük kalp hastalığını ağırlaştırabilir veya akut böbrek hasarına katkıda bulunabilir. Dolayısıyla sıcaklığın sağlık üzerindeki etkisini yalnızca sıcak çarpması kayıtlarında aramak, toplam yükü anlamaya yetmez.
Dünyada her yıl kaç ölüm sıcaklıkla ilişkilendiriliyor?
Dünya Sağlık Örgütünün aktardığı araştırmalarda, 2000–2019 döneminde dünya genelinde yılda yaklaşık 489 bin ölümün sıcaklıkla ilişkili olduğu tahmin ediliyor. Bu sayı, 2026 yılında gerçekleşen ölümlerin toplamı değil; geçmiş bir dönemin yıllık ortalaması.
Lancet Countdown’ın 2025 verilerinde ise 2012–2021 için yıllık ortalama yaklaşık 546 bin ölüm hesaplanıyor. Aynı analizde 1990–1999 ortalaması yaklaşık 335 bin. Tahmini ölüm sayısındaki artış yüzde 63,2.
Bu iki küresel tahmin farklı dönemlere ve yöntemlere dayanıyor. Aralarındaki farkı doğrudan ölüm sayısındaki artış olarak yorumlamak doğru değil.
Lancet Countdown ayrıca modelin zaman içinde gelişen uyumu tam yansıtmadığını belirtiyor. Bu sınırlama, sonraki yıllardaki ölüm yükünün olduğundan yüksek hesaplanmasına yol açabilir.
Avrupa’da üç yazın tahmini bilançosu: 181 bini aşkın ölüm
Nature Medicine’da 2025 yılında yayımlanan araştırma, 32 Avrupa ülkesindeki 654 bölgeyi kapsadı. Yaklaşık 539 milyon kişinin yaşadığı bölgelerin günlük ölüm verileriyle sıcaklıklar arasındaki ilişki modellendi.
Araştırmada sıcaklıkla ilişkili ölüm tahminleri şöyleydi:
2022 yazı: 67 bin 873
2023 yazı: 50 bin 798
2024 yazı: 62 bin 775
Üç yazın nokta tahminleri toplamı 181 bin 446 ediyor. Ancak rakamların belirsizlik aralıkları bulunuyor. Örneğin 2024 tahmininin yüzde 95 güven aralığı yaklaşık 36 bin 765 ile 84 bin 379 arasında.
Bu çalışma toplum düzeyindeki yükü hesaplıyor; belirli bir kişinin ölümünün ne ölçüde sıcaklıktan kaynaklandığını tek başına belirlemiyor. Sıcaklıkla ilişkili ölümlerin tamamını doğrudan insan kaynaklı iklim değişikliğine atfetmek de ayrı bir analiz gerektiriyor.
Aşırı sıcaklar kalbi ve böbrekleri neden zorluyor?
Vücut soğumaya çalışırken dolaşım sistemi ve böbrekler üzerindeki yük artabiliyor. Yüksek nem, vücudun ısı kaybetmesini güçleştirebiliyor.
Bu süreç özellikle kalp-damar, böbrek ve solunum hastalıkları bulunan kişiler açısından önem taşıyor. Diyabet gibi kronik hastalıklar da sıcağa karşı kırılganlığı artırabiliyor.
Kimler daha fazla risk altında?
Yaşlılar, bebekler, çocuklar, açık havada çalışanlar ve serin bir ortama erişemeyen kişiler daha fazla risk taşıyor. Risk yalnızca termometredeki değere bağlı değil; maruziyet süresi, sağlık durumu ve yaşam koşulları da belirleyici.
Gece sıcaklıklarının yüksek kalması, gün boyunca biriken sıcaklık yükünden kurtulmayı zorlaştırabiliyor.
Erken uyarı, sıcaklık ölümlerini azaltabilir mi?
Avrupa araştırması, incelenen sistemle sıcaklığa bağlı sağlık acillerinin en az bir hafta önceden yüksek güvenilirlikle öngörülebildiğini gösterdi. Bu sonuç, erken uyarının hazırlık için zaman kazandırabileceğine işaret ediyor; sistemin uygulanmasıyla kaç ölümün önlendiğini doğrudan göstermiyor.
Sıcak saatlerde ağır efordan kaçınmak, serin ortamda bulunmak ve yalnız yaşayan riskli kişileri kontrol etmek korunmanın temel adımları arasında.
TIBBİ UYARI
Sıcak maruziyeti sonrasında bilinç değişikliği veya bayılma gelişirse 112’yi arayın. Kalp ya da böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişiler, sıvı tüketimini hekimlerinin önerisine göre düzenlemelidir.
KAYNAKLAR
1. Dünya Sağlık Örgütü — Heat and health — 31 Temmuz 2026.
2. Nature Medicine — Heat-related mortality in Europe during 2024 and health emergency forecasting to reduce preventable deaths — 2025.
3. Lancet Countdown — Explore Our Data, Indicator 1.1.5: Heat-Related Mortality — Ekim 2025.
