Birden fazla kronik hastalığı veya kalıcı sağlık sorunu bulunan kişilerin en çok merak ettiği konulardan biri, sağlık kurulu raporunda toplam engellilik oranının nasıl belirlendiği. Halk arasında “heyet raporu” olarak bilinen engelli sağlık kurulu raporunda, her hastalık için belirlenen oranlar doğrudan toplanmıyor.
Türkiye’de erişkinlerin engellilik değerlendirmesi, ilgili yönetmelik kapsamında yapılıyor. Birden fazla hastalık veya fonksiyon kaybı nedeniyle farklı engellilik oranları belirlenmişse toplam oran, Balthazard yöntemi kullanılarak hesaplanıyor.
Bu yöntem nedeniyle iki ayrı hastalıktan yüzde 40 ve yüzde 30 oran alan bir kişinin toplam engellilik oranı yüzde 70 değil, yüzde 58 oluyor.
Heyet raporu nedir, nasıl alınır?
Heyet raporu, kişinin sağlık durumunun birden fazla uzman hekim tarafından değerlendirildiği ve sağlık kurulunca karara bağlandığı resmî sağlık raporudur.
Engellilik değerlendirmesi için düzenlenen raporlarda kişinin hastalıkları, organ ve fonksiyon kayıpları, günlük yaşam üzerindeki etkileri ve ilgili mevzuatta belirlenen ölçütler dikkate alınır.
Başvuru sonrasında kişi, sağlık durumuna göre ilgili uzmanlık dallarında muayene edilir. Gerekli tetkikler ve tıbbi belgeler değerlendirilir. Ardından sağlık kurulu, raporun sonucuna karar verir.
Ancak her heyet raporu aynı amaçla düzenlenmez. Engellilik raporu, maluliyet raporu ve istirahat raporu farklı işlemlere ve kurallara tabidir.
Heyet raporu yüzdesi nasıl hesaplanır?
Engelli sağlık kurulu raporlarında birden fazla hastalık veya fonksiyon kaybı için belirlenen engellilik oranlarının birleştirilmesinde Balthazard formülü kullanılır.
Hesaplama şu şekilde yapılır:
- Öncelikle ilgili hastalık ve fonksiyon kayıplarına ait engellilik oranları belirlenir.
- Oranlar büyükten küçüğe sıralanır.
- En yüksek oran 100’den çıkarılır.
- Kalan değer, ikinci engellilik oranıyla çarpılıp 100’e bölünür.
- Bulunan sonuç, ilk engellilik oranına eklenir.
- Üçüncü veya daha fazla oran varsa aynı işlem tekrarlanır.
Böylece kişinin toplam engellilik oranı hesaplanır.
Örnek heyet raporu hesaplaması: Yüzde 40 ve yüzde 30 kaç eder?
İki farklı hastalık nedeniyle yüzde 40 ve yüzde 30 engellilik oranı belirlendiğini düşünelim.
İlk oran yüzde 40 olduğunda, 100’den 40 çıkarılır. Kalan 60’ın yüzde 30’u alınır.
60 × 30 / 100 = 18
Bu değer ilk orana eklenir:
40 + 18 = 58
Sonuç: Yüzde 40 ve yüzde 30 engellilik oranlarının Balthazard yöntemiyle birleşimi yüzde 58’dir.
Bu örnekte iki oran doğrudan toplansaydı sonuç yüzde 70 olacaktı. Ancak yönetmelikteki hesaplama yöntemi farklı bir sonuç ortaya çıkarıyor.
Üç farklı hastalık varsa heyet raporu nasıl hesaplanır?
Bir kişinin üç farklı sağlık sorunu nedeniyle yüzde 40, yüzde 30 ve yüzde 20 engellilik oranı aldığını varsayalım.
Öncelikle yüzde 40 ve yüzde 30 birleştirilir. Sonuç yüzde 58 olur.
Daha sonra üçüncü oran olan yüzde 20 hesaplamaya katılır.
100 - 58 = 42
42 × 20 / 100 = 8,4
58 + 8,4 = 66,4
Böylece üç ayrı oranın matematiksel birleşimi yüzde 66,4 olur. Resmî rapordaki sonuç, yönetmeliğin hesaplama tablosu ve ilgili uygulama kuralları çerçevesinde belirlenir.
Bu örnek, Balthazard formülünün nasıl çalıştığını göstermek amacıyla hazırlanmıştır.
65 yaş üstü heyet raporunda engellilik oranı artıyor mu?
Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, 65 yaş ve üzerindeki kişiler için ayrıca bir hesaplama öngörüyor.
Yönetmeliğe göre bu yaş grubunda, belirlenen engellilik oranına yüzde 10’luk oran Balthazard formülüyle birleştirilerek ekleniyor.
Örneğin toplam engellilik oranı yüzde 40 olan, 65 yaşını doldurmuş bir kişi için hesaplama şöyledir:
100 - 40 = 60
60 × 10 / 100 = 6
40 + 6 = 46
Böylece matematiksel sonuç yüzde 46 oluyor.
Burada önemli ayrıntı, yaş nedeniyle uygulanacak yüzde 10’luk oranın doğrudan 10 puan olarak eklenmemesidir.
Hangi hastalığa yüzde kaç heyet raporu verilir?
Heyet raporu almak isteyen kişilerin sıkça sorduğu sorulardan biri de şeker hastalığı, hipertansiyon, kalp hastalıkları, görme kaybı, işitme kaybı ve ortopedik rahatsızlıkların hangi oranlarla değerlendirildiğidir.
Ancak yalnızca hastalığın adını bilmek, engellilik oranını belirlemek için yeterli değildir.
Aynı hastalığa sahip iki kişiye farklı oranlar verilebilir. Çünkü değerlendirmede hastalığın ağırlığı, organ ve fonksiyon kaybı, tedavi durumu ve yönetmelikte belirtilen tıbbi ölçütler dikkate alınır.
Örneğin diyabet tanısı bulunan herkesin aynı engellilik oranını alması beklenmez. Hastalığın neden olduğu komplikasyonlar ve kişinin sağlık durumu değerlendirmede etkili olabilir.
Benzer şekilde kalp, böbrek, göz ve hareket sistemi hastalıklarında da yalnızca tanıya bakılarak kesin bir yüzde söylenemez.
Ayrıca aynı fonksiyon kaybının farklı hastalık başlıkları altında tekrar değerlendirilmemesi ve ilgili kılavuzun özel kuralları önem taşır.
Yüzde 40 heyet raporu alan herkes aynı haklardan yararlanabilir mi?
Engellilik oranının yüzde 40 veya üzerinde olması, bazı hak ve uygulamalar bakımından önem taşıyabilir. Ancak raporda belirlenen yüzde, kişiye bütün sosyal hakların otomatik olarak tanınacağı anlamına gelmez.
Engelli istihdamı, vergi uygulamaları, sosyal yardımlar, bakım hizmetleri ve diğer desteklerde ilgili mevzuatın ayrıca aradığı koşullar bulunabilir.
Bu nedenle rapor oranının yanında raporun türü, geçerlilik süresi, bağımlılık değerlendirmesi ve başvurulacak kurumun şartları da incelenmelidir.
Engelli raporu ile malulen emeklilik raporu aynı mı?
Hayır. Engelli sağlık kurulu raporunda kullanılan hesaplama ile Sosyal Güvenlik Kurumunun maluliyet değerlendirmesi aynı değildir.
Maluliyet değerlendirmesinde farklı mevzuat ve tıbbi ölçütler uygulanır. Bir kişinin engellilik raporundaki toplam oranının yüksek olması, tek başına malulen emekli olabileceği anlamına gelmez.
Maluliyet konusunda son değerlendirme, ilgili mevzuat kapsamında SGK sağlık kurulları tarafından yapılır.
Dolayısıyla Balthazard yöntemiyle hesaplanan engellilik oranından hareketle kişinin malulen emekliliğe hak kazanacağı sonucuna varılmamalıdır.
Heyet raporu sürekli mi, süreli mi verilir?
Engelli sağlık kurulu raporları kişinin sağlık durumuna bağlı olarak süreli veya sürekli düzenlenebilir.
Hastalığın tedavi, ameliyat veya rehabilitasyon sonrasında değişme ihtimali bulunuyorsa süreli rapor verilebilir.
Fonksiyon kaybının sabit kalmasının ya da artmasının beklendiği durumlarda ise sürekli rapor düzenlenebilir.
Raporun geçerlilik süresi sağlık kurulunca belirlenir ve raporda belirtilir.
Heyet raporu sonucuna itiraz edilebilir mi?
Engelli sağlık kurulu raporundaki oranı veya değerlendirmeyi uygun bulmayan kişiler, ilgili il sağlık müdürlüğüne başvurarak itiraz edebilir.
Bireysel itirazların raporun tesliminden itibaren 30 gün içerisinde yapılması gerekir.
İtiraz sonrasında farklı bir yetkili sağlık kuruluşunda yeniden değerlendirme yapılabilir. Raporlar arasında uyuşmazlık bulunması ve itirazın devam etmesi durumunda hakem hastane süreci işletilir.
Heyet raporu hesaplamasında en önemli ayrıntı
Engelli sağlık kurulu raporunda toplam oranı belirleyen iki temel unsur bulunuyor: Hastalık ve fonksiyon kayıpları için ilgili yönetmeliğe göre belirlenen oranlar ile bu oranların birleştirilmesinde kullanılan hesaplama yöntemi.
Balthazard formülü matematiksel olarak hesaplanabilse de kişinin hangi hastalıktan ne kadar oran alacağı yalnızca hastalık adı üzerinden kesinleştirilemez.
Bu nedenle internet üzerinden yapılan hesaplamalar tahmini sonuç verir. Resmî engellilik oranı, yetkili sağlık kurulunun değerlendirmesiyle kesinleşir.
BİLGİLENDİRME NOTU
Bu haber, erişkin engellilik sağlık kurulu raporlarının hesaplama esasları hakkında genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Örnek oranlar varsayımsaldır. Kişisel sağlık durumuna ilişkin engellilik oranı, yalnızca yetkili sağlık kurulu tarafından belirlenebilir. Çocukların özel gereksinim değerlendirmeleri ile maluliyet ve iş göremezlik işlemleri farklı düzenlemelere tabidir.
KAYNAKLAR
- T.C. Resmî Gazete – Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, 20 Şubat 2019, Sayı: 30692.
- T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı – Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü, engellilik değerlendirmesine ilişkin mevzuat.
- Sosyal Güvenlik Kurumu – Maluliyet Tespit İşlemleri ve Malullük hakkında resmî bilgilendirmeler.
