Otoskleroz, kulağın kemik dokusunda gelişen anormal yenilenmenin ses iletimini bozabildiği bir hastalıktır. Halk arasında “kulak kireçlenmesi” olarak bilinir. En sık, orta kulaktaki üzengi kemiğinin hareketini kısıtlayarak zaman içinde artan işitme kaybına yol açar.
Genç ve orta yaşlı yetişkinlerde de görülebilen hastalık, yalnızca yaşlanmaya bağlı işitme kaybıyla açıklanmamalıdır. Bir kulakta başlayan güçlük daha sonra diğer kulağı da etkileyebilir. İşitme cihazı ve uygun hastalarda ameliyat yarar sağlayabilir; hangi seçeneğin uygun olduğu, kaybın türüne ve kişinin günlük ihtiyaçlarına bağlıdır.
Kulak kireçlenmesinde ses iletimi nasıl bozulur?
Ses, kulak zarından çekiç, örs ve üzengi adı verilen üç küçük kemiğe aktarılır. Üzenginin hareketi, titreşimin iç kulağa ulaşmasını sağlar. Otosklerozda bu kemiğin çevresindeki değişiklikler hareketi azaltabilir.
Sesin iç kulağa taşınmasındaki bu güçlüğe “iletim tipi işitme kaybı” denir. Bazı kişilerde iç kulağın sesi algılayan yapıları da etkilenir. İletim sorunu ile iç kulak kaynaklı kayıp birlikte bulunduğunda “karma işitme kaybı” söz konusudur.
Bu ayrım tedavinin beklentisini belirler. Ses iletimini düzelten bir ameliyat, iç kulağın işlevindeki kaybı aynı şekilde gidermez. Dolayısıyla “işitmem azalıyor” yakınmasının ardından kaybın nereden kaynaklandığının araştırılması gerekir.
Otoskleroz neden olur, kimlerde görülür?
Hastalığın kesin nedeni bütünüyle açıklanmış değildir. Kemik dokusu yaşam boyunca yenilenir; otosklerozda kulağın belirli bölgelerindeki bu süreç olağandışı biçimde ilerler.
Ailede otoskleroz bulunması riski artırabilir. Bununla birlikte aile öyküsü olmayan kişilerde de hastalık gelişebilir. Kadınlarda daha sık bildirilir; erkeklerde de görülür.
Belirtiler sıklıkla yetişkinliğin erken veya orta dönemlerinde fark edilir. Hastalığın başlangıç yaşı ve ilerleme hızı kişiden kişiye değişir. Aile öyküsü ya da yaş, tek başına tanı koydurmaz.
İşitme kaybı ve çınlama nasıl fark edilir?
En belirgin yakınma, aylar veya yıllar içinde artabilen işitme güçlüğüdür. Kalın sesleri ya da fısıltıyı duymak zorlaşabilir. Kulakta dışarıdan gelmeyen zil, uğultu veya vızıltı duyulmasına “çınlama” denir; bu da hastalığa eşlik edebilir.
Günlük yaşamda konuşulanları tekrar ettirme, televizyonun sesini yükseltme veya telefonda söylenenleri kaçırma dikkat çekebilir. Bazen değişikliği önce yakınlar fark eder.
Bazı kişiler baş dönmesi veya denge sorunu da yaşayabilir. Ancak bu yakınmaların başka kulak hastalıklarıyla ilişkisi araştırılmalıdır. Özellikle belirgin dönme hissi, yalnızca otoskleroza bağlanmamalıdır.
İşitme kaybının tek nedeni otoskleroz değildir. Kulak kiri, enfeksiyon, gürültüye bağlı hasar ve başka işitme sorunları benzer şikâyetler oluşturabilir. Belirtilerin bulunması, kişinin kendi kendine tanı koyması için yeterli değildir.
Ne zaman KBB uzmanına başvurulmalı?
İşitmenin giderek azalması, konuşmaları takip etmeyi güçleştirmesi veya düzenli çınlamanın uyku ve dikkati etkilemesi değerlendirme gerektirir. Aile hekimi ilk değerlendirmeyi yapabilir; tanı ve tedavi planında kulak burun boğaz uzmanı ile odyoloji birimi birlikte rol alır.
Ani işitme kaybı farklı ele alınmalıdır. Bir veya iki kulakta birden başlayan ya da birkaç gün içinde belirginleşen kayıp için rutin randevuyu beklemeden aynı gün acil sağlık hizmetlerine veya acil KBB değerlendirmesine başvurulmalıdır. Önceden otoskleroz tanısı bulunması bu gerekliliği değiştirmez.
İşitme kaybına kulak ağrısı veya akıntı eşlik ediyorsa da gecikmeden değerlendirme gerekir. Bunlar farklı ve hızlı tedavi gerektirebilen bir soruna işaret edebilir.
Otoskleroz tanısı nasıl konur?
Hekim, işitme değişikliğinin süresini, hangi kulağı etkilediğini, aile öyküsünü ve eşlik eden yakınmaları sorar. Kulak muayenesinde zar normal görünebilir; bu durum otosklerozu dışlamaz.
Odyometri adı verilen işitme testinde farklı seslerin hangi düzeyde duyulduğu ölçülür. Sesin kulak yolundan ve kemik üzerinden iletimi karşılaştırılır. Böylece iletim sorunu ile iç kulak kaynaklı kaybın ayrılmasına yardımcı olunur.
Timpanometri, kulak zarı ve orta kulak sisteminin hareket özelliklerini değerlendirir. Küçük orta kulak kaslarının sese verdiği yanıt da incelenebilir. Bulgular birlikte yorumlanır; tek bir test işareti her durumda kesin tanı sağlamaz.
Gerektiğinde yüksek çözünürlüklü bilgisayarlı tomografi kullanılır. Bu inceleme kemik yapılarını, başka olası nedenleri ve ameliyat açısından önemli anatomiyi gösterir. Görüntüleme kararı muayeneye, testlere ve cerrahi planına göre verilir; her kişiye aynı inceleme paketi uygulanmaz.
İşitme cihazı mı, ameliyat mı?
Tedavinin temel amacı, işitmeyi ve günlük iletişimi iyileştirmektir. Hafif kayıpta düzenli işitme testleriyle izlem seçilebilir. İzlem, değişimin ölçülmesi ve gerektiğinde tedavi planının yeniden ele alınması anlamına gelir.
İşitme cihazları sesi güçlendirerek konuşmaları duymayı kolaylaştırabilir. Özellikle ameliyat istemeyen veya cerrahi açısından uygun bulunmayan kişiler için önemli bir seçenektir. Cihaz kullanımı kemikteki hastalık sürecini durdurmaz; mevcut işitmenin daha iyi kullanılmasını sağlar.
Ameliyatta amaç, hareketi kısıtlanan üzenginin yol açtığı iletim engelini küçük bir protezle aşmaktır. Stapedotomi denilen yöntemde üzengi tabanında küçük bir açıklık oluşturulur ve protez yerleştirilir. Kullanılacak teknik, kulağın yapısına ve cerrahın değerlendirmesine bağlıdır.
Ameliyatın beklenen yararı özellikle iletim tipi kayıptadır. İç kulak kaynaklı kayıp varsa sonrasında da cihaz ihtiyacı sürebilir. Baş dönmesi, tat duyusunda değişiklik ve nadiren işitmenin kötüleşmesi gibi riskler görüşülmelidir.
İleri derecede iç kulak kaybı bulunan ve diğer seçeneklerden yeterince yararlanamayan bazı hastalarda koklear implant değerlendirilebilir. Bu, iç kulağa yerleştirilen elektrotlarla işitme sistemini uyaran bir cihazdır; standart üzengi protezinden farklıdır.
Güncel tedavilerde ne değişiyor?
27 Ekim 2026 itibarıyla yapılan kaynak taramasında, otosklerozu ortadan kaldırdığı gösterilmiş yeni bir ilaç onayı doğrulanmadı. Yerleşik seçenekler işitme desteği, uygun hastada cerrahi ve izlem olmaya devam ediyor.
16 Şubat 2026’da çevrimiçi yayımlanan bir şemsiye derleme, yani sistematik derlemeleri birlikte değerlendiren araştırma, tanı ve tedavideki kanıtları inceledi. Sonuçlar, ilaçların yararını ve belirli cerrahi tekniklerin üstünlüğünü belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu gösteriyor.
Sodyum florür ve kemik yıkımını etkileyen bisfosfonat grubu ilaçlar araştırılmış olsa da bunları herkes için kanıtlanmış, hastalığı durduran standart tedavi gibi sunmak doğru değil. Görüntülemede değişiklik görülmesi, kişinin daha iyi duyduğunu tek başına göstermiyor.
Mikroskop veya endoskop kullanılması da bir yöntemin her hastada daha iyi olduğu anlamına gelmez. Türkiye’de belirli bir cihazın erişim ve geri ödeme koşulları bu çalışma kapsamında doğrulanmadı; yabancı yayınlardan Türkiye’de karşılanacağı sonucu çıkarılamaz.
Araştırmalarda ameliyat sonrası yakınmalar hedefleniyor
23 Eylül 2025’te çevrimiçi yayımlanan, The Laryngoscope’un Şubat 2026 sayısında yer alan bir çalışmada otosklerozlu 70 hasta incelendi. Rastgele gruplara ayrılan hastalar, ameliyat sırasında bölgesel deksametazon adlı kortizon ilacı uygulanarak veya uygulanmadan stapedotomi geçirdi. Çalışma tek kör tasarıma sahipti.
İlaç uygulanan grupta konuşmayı işitme ve kelimeleri ayırt etme ölçümlerinde daha fazla iyileşme, ameliyat sonrası çınlama ve baş dönmesinde azalma bildirildi. Ancak ses iletimindeki kaybı gösteren hava–kemik aralığının düzelmesi bakımından gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildi.
Bu araştırma, ameliyatın yanına eklenen bir uygulamayı değerlendiriyor; otosklerozu ilaçla iyileştiren bir tedaviyi göstermiyor. Küçük katılımcı sayısı ve tek kör tasarım sonuçların genellenmesini sınırlıyor. Erişilen özette takip süresi belirtilmediğinden uzun dönem yarar konusunda çıkarım yapılamıyor. Bulgular, daha kapsamlı çalışmalarla sınanması gereken bir yaklaşım olarak görülmeli.
Sık sorulan diğer sorular
Ameliyattan hemen sonra daha iyi duymamak başarısızlık anlamına mı gelir?
Hayır. Kulak kanalına yerleştirilen pansuman malzemesi ilk dönemde işitmeyi etkileyebilir. Sonuç, kontroller ve uygun zamanda yapılan işitme testiyle değerlendirilir.
İki kulak aynı seansta ameliyat edilir mi?
Genellikle edilmez. Çoğunlukla daha az duyan kulak önce ele alınır; diğer kulağın planı ilk ameliyatın sonucu ve iyileşme sürecine göre yapılır.
Üzengi proteziyle MR çekilebilir mi?
Çoğu modern protez MR incelemesine uygundur; yine de kullanılan modelin koşulları doğrulanmalıdır. Protez bilgisi veya ameliyat kaydı, çekim öncesinde radyoloji ekibiyle paylaşılmalıdır.
Ameliyattan sonra ne zaman uçağa binilebilir veya yüzülebilir?
Zamanlama, iyileşmeye ve cerrahın kontrolüne bağlıdır. Erken dönemde basınç değişikliği ve kulağa su girmesiyle ilgili kısıtlamalar uygulanabilir; kişisel izin alınmadan sabit bir süreye güvenilmemelidir.
İş yerinde konuşmaları takip etmeyi ne kolaylaştırabilir?
Arka plan gürültüsünü azaltmak ve konuşan kişinin yüzünü görmek yardımcı olabilir. Toplantılarda yazılı özet veya altyazı kullanılması da iletişimi destekleyebilir. Bu düzenlemeler, işitme değerlendirmesinin ve gerekli tedavinin tamamlayıcısıdır.
Tıbbi uyarı
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Kişisel tanı ve tedavi, sağlık profesyonelinin değerlendirmesini gerektirir.
Kaynaklar
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Otosclerosis. Son güncelleme: 16 Mart 2022.
- NHS. Otosclerosis. Son değerlendirme: 27 Ağustos 2026.
- NHS. Hearing loss. Son değerlendirme: 30 Mayıs 2025.
- Royal National Institute for Deaf People (RNID). Otosclerosis. Son güncelleme: 26 Mayıs 2026.
- American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery Foundation, ENT Health. Otosclerosis. Hasta bilgilendirme kaynağı; erişim: 27 Ekim 2026.
- Silva VAR ve arkadaşları. Brazilian Society of Otology task force – Otosclerosis: evaluation and treatment. Brazilian Journal of Otorhinolaryngology. 2023;89(5):101303.
- Chau ve arkadaşları. Interventions for the Diagnosis and Management of Otosclerosis: An Umbrella Review. Otolaryngology–Head and Neck Surgery. 2026;174(4):904–915. Çevrimiçi yayın: 16 Şubat 2026.
- Amirzargar B ve arkadaşları. Topical Dexamethasone During Stapedotomy in Patients With Otosclerosis: A Randomized Clinical Trial. The Laryngoscope. 2026;136(2):948–954. Çevrimiçi yayın: 23 Eylül 2025.
