Tümör Belirteçleri Nedir?
Tümör belirteçleri, bazı kanser türlerinde ve kanser dışı birçok durumda kanda yükselen maddelerdir. Uzmanlar, bu testlerin tarama amacıyla değil, tanı ve tedavi sürecini desteklemek için kullanıldığını vurguluyor.
En önemli uyarı ise net:
Tek bir tümör belirteci, tek başına kanser tanısı koydurmaz.
🧪 Hangi Belirteç Hangi Kanserde Kullanılır?
🟠 Sindirim Sistemi
-
CEA: Kolon, mide, pankreas
-
CA 19-9: Pankreas, safra yolları
-
CA 72-4: Mide (özellikle ileri evreler)
⚠️ Not: Sigara, enfeksiyon ve safra yolu sorunları bu testleri sıkça yükseltir.
🫁 Akciğer
-
Cyfra 21-1: Skuamöz hücreli akciğer kanseri
-
NSE: Küçük hücreli akciğer kanseri
-
ProGRP: Küçük hücreli akciğer kanserinde daha özgül
⚠️ Not: Enfeksiyonlar ve KOAH yalancı yükselme yapabilir.
👨⚕️ Prostat
-
PSA: Prostat kanseri (takip amaçlı)
⚠️ Not: Prostat büyümesi ve enfeksiyon PSA’yı yükseltebilir.
👩 Kadın Sağlığı
-
CA-125: Yumurtalık kanseri (izlem)
-
HE4: Yumurtalık kanseri (CA-125’e göre daha özgül)
-
SCC Antijeni: Rahim ağzı kanseri (skuamöz tip)
⚠️ Not: Adet dönemi, kistler ve endometriozis CA-125’i yükseltebilir.
🧬 Karaciğer ve Testis
-
AFP: Karaciğer kanseri, testis tümörleri
-
Beta-hCG: Testis tümörleri, gebelik dışı durumlarda dikkatle değerlendirilir
⚠️ Not: Hepatit ve siroz AFP’yi yükseltebilir.
🧠 Nöroendokrin Sistem
-
Chromogranin A (CgA): Nöroendokrin tümörler
-
NSE: Nöroendokrin tümörler
⚠️ Not: Mide koruyucu ilaçlar (PPI) CgA’yı yalancı yükseltir.
🚨 En Sık Yapılan Yanlış
Uzmanlara göre en büyük hata:
“Bu test yüksek çıktıysa kesin kanserim var” düşüncesi.
Gerçekte:
-
Bazı kanserlerde belirteç normal olabilir
-
Kanser olmayan durumlarda çok yüksek çıkabilir
-
Değerin seyri, tek ölçümden daha önemlidir
🩺 Ne Zaman Ciddiye Alınmalı?
-
Belirteç değeri ısrarla yükseliyorsa
-
Açıklanamayan kilo kaybı, kansızlık, ağrı eşlik ediyorsa
-
Görüntüleme bulgularıyla destekleniyorsa
-
Aile öyküsü varsa
Bu durumlarda testler mutlaka uzman hekim tarafından değerlendirilmelidir.
🧭 Uzmanların Ortak Mesajı
Tümör belirteçleri:
-
Tarama testi değildir
-
Tek başına tanı koymaz
-
Klinik muayene ve görüntüleme olmadan anlamlı değildir
Yanlış yorumlanan testler, hem gereksiz korkuya hem de gereksiz tetkiklere yol açabilir.
✅ Sonuç
Tümör belirteçleri doğru hastada, doğru zamanda ve doğru yorumlandığında yol gösterici olabilir. Ancak tek başına hüküm vermek yerine, bütüncül bir değerlendirme şarttır.
