GRİP SEZONU YAKLAŞIYOR: BELİRTİLER, KORUNMA VE GRİP AŞISI REHBERİ
Sonbaharın başlaması, okulların açılması ve kapalı alanlarda geçirilen sürenin artmasıyla solunum yolu enfeksiyonları yeniden gündeme geliyor. Bunların başında da mevsimsel grip geliyor.
Grip, influenza virüslerinin neden olduğu bulaşıcı bir solunum yolu hastalığı. Ancak burun akıntısı, öksürük veya boğaz ağrısı yaşayan herkes grip olmuş sayılmıyor. Soğuk algınlığı, COVID-19, RSV ve diğer solunum yolu virüsleri de benzer yakınmalara yol açabiliyor.
Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak hangi virüsün hastalığa neden olduğunu kesin olarak söylemek her zaman mümkün değil.
GRİP SEZONU NE ZAMAN BAŞLAR?
Mevsimsel influenza yıl boyunca görülebilse de kuzey yarım kürenin ılıman bölgelerinde vakalar özellikle sonbahar ve kış aylarında yoğunlaşıyor.
Dünya Sağlık Örgütüne göre mevsimsel influenza salgınları kuzey yarım kürede ağırlıklı olarak ekim-mart döneminde ortaya çıkıyor.
Eylül ayı bu nedenle grip sezonuna hazırlık açısından önemli bir dönem.
Ancak takvimde sonbaharın başlaması, Türkiye'de influenza salgınının başladığı anlamına gelmiyor.
Ülkedeki gerçek influenza aktivitesinin değerlendirilmesinde laboratuvar sonuçları ve ulusal sürveyans verileri esas alınmalı.
GRİP BELİRTİLERİ NELERDİR?
Grip çoğu zaman ani başlıyor.
Yaygın belirtiler arasında ateş, kuru öksürük, baş ağrısı, kas ve eklem ağrıları, belirgin halsizlik, boğaz ağrısı ve burun akıntısı bulunuyor.
Bazı kişilerde ateş görülmeyebilir.
Öksürük ise diğer yakınmalar geçtikten sonra da devam edebilir.
Çoğu kişi yaklaşık bir hafta içerisinde toparlanırken öksürük iki hafta veya daha uzun sürebilir.
GRİP İLE SOĞUK ALGINLIĞI AYNI ŞEY Mİ?
Hayır.
Soğuk algınlığına farklı solunum yolu virüsleri neden olabilir.
Soğuk algınlığında burun tıkanıklığı, burun akıntısı, hapşırma ve boğaz ağrısı daha belirgin olabilir.
Gripte ise hastalık sıklıkla daha ani başlar.
Ateş, yoğun halsizlik, kas-eklem ağrıları ve baş ağrısı daha belirgin görülebilir.
Ancak belirtiler önemli ölçüde örtüşebildiği için bu ayrım her kişide kolay değildir.
GRİP İLE COVID-19 NASIL AYRILIR?
İnfluenza ve COVID-19 farklı virüslerin neden olduğu hastalıklar olsa da belirtileri birbirine benzeyebilir.
Her ikisinde de ateş, öksürük, halsizlik, baş ağrısı ve kas ağrıları görülebilir.
Bu nedenle özellikle virüslerin aynı dönemde dolaştığı zamanlarda yalnızca belirtilere bakarak kesin ayrım yapmak mümkün olmayabilir.
Klinik durum gerektiriyorsa test kullanılabilir.
OKULLARIN AÇILMASI NEDEN ÖNEMLİ?
Okullar çocukların uzun süre aynı kapalı ortamlarda bulunduğu yerler.
Sınıflar, servisler, yemekhaneler ve diğer ortak alanlarda yakın temas solunum yolu virüslerinin kişiden kişiye yayılmasını kolaylaştırabilir.
Çocuklar enfeksiyonu eve de taşıyabilir.
Bu durum özellikle evde ileri yaştaki kişiler, gebeler, küçük çocuklar veya kronik hastalığı bulunan aile bireyleri varsa daha önemli hale geliyor.
GRİP NASIL BULAŞIR?
İnfluenza virüsleri enfekte kişinin öksürmesi, hapşırması veya konuşması sırasında çevreye yayılan solunum parçacıkları aracılığıyla bulaşabilir.
Yakın temas bulaş ihtimalini artırabilir.
Bu nedenle hasta kişilerin öksürürken ve hapşırırken ağız-burnunu uygun biçimde kapatması, el hijyenine dikkat etmesi ve özellikle hastalığın akut döneminde başkalarıyla yakın teması azaltması önem taşıyor.
GRİP OLAN ÇOCUK OKULA GİTMELİ Mİ?
Ateşi bulunan ve kendisini günlük aktivitelerini sürdüremeyecek kadar hasta hisseden çocuğun okulda bulunması uygun değildir.
Çocuğun evde dinlenmesi hem iyileşmesine yardımcı olur hem de enfeksiyonun sınıftaki diğer çocuklara yayılmasını azaltabilir.
Okula dönüşte yalnızca takvim değil çocuğun genel durumu değerlendirilmelidir.
Ateş düşürücü kullanmadan en az 24 saat ateşsiz olmak, birçok halk sağlığı rehberinde okula dönüş için kullanılan temel ölçütlerden biridir.
GRİP KİMLERDE DAHA AĞIR SEYREDEBİLİR?
Grip çoğu sağlıklı kişide kendiliğinden iyileşiyor.
Ancak bazı gruplarda ciddi hastalık ve komplikasyon riski daha yüksek.
Bunlar arasında ileri yaştaki kişiler, küçük çocuklar, gebeler, bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler ve belirli kronik hastalıkları bulunanlar yer alıyor.
Kalp, akciğer ve metabolik hastalıkları bulunan kişilerde de komplikasyon riski artabilir.
Sağlık çalışanları ise hem influenza virüsüne daha sık maruz kalabilmeleri hem de enfeksiyonu savunmasız hastalara taşıyabilmeleri nedeniyle ayrıca önem taşıyor.
GRİP ZATÜRREYE DÖNÜŞEBİLİR Mİ?
Grip bazı kişilerde komplikasyonlara yol açabilir.
Bunların en önemlilerinden biri zatürre.
Zatürre doğrudan influenza virüsünün etkisiyle veya sonradan gelişen bakteriyel enfeksiyon nedeniyle ortaya çıkabilir.
Özellikle risk grubundaki kişilerde solunum sıkıntısı, göğüs ağrısı, iyileşirken yeniden kötüleşme veya ateşin tekrar yükselmesi değerlendirme gerektirebilir.
GRİPTE ANTİBİYOTİK KULLANILIR MI?
Grip virüs kaynaklı bir hastalık olduğu için antibiyotik influenza virüsünü öldürmez.
Bakteriyel enfeksiyon kanıtı olmadan antibiyotik kullanılması gribin daha hızlı geçmesini sağlamaz.
Gereksiz antibiyotik kullanımı ayrıca antibiyotik direncinin gelişmesine katkıda bulunur.
Bakteriyel komplikasyon gelişmesi durumunda ise antibiyotik gerekip gerekmediğine hekim karar verir.
GRİP İÇİN ANTİVİRAL İLAÇ VAR MI?
Evet.
İnfluenzaya karşı kullanılan antiviral ilaçlar bulunuyor.
Bunlar özellikle ağır hastalık gelişen veya komplikasyon açısından yüksek risk taşıyan kişilerde değerlendirilebiliyor.
Antiviral ilaçların etkisi tedaviye erken başlandığında daha belirgin olabildiğinden yüksek riskli kişilerin belirtiler başladıktan sonra sağlık profesyoneline zamanında başvurması önemli.
Antiviral ilaçların herkes tarafından kendi kendine başlanması uygun değil.
GRİP AŞISI NE ZAMAN YAPILMALI?
Grip virüsleri zaman içerisinde değiştiği için influenza aşılarının içeriği her sezon yeniden değerlendiriliyor.
Bağışıklık yanıtının aşıdan hemen sonra oluşmaması nedeniyle aşının influenza dolaşımının yoğunlaşmasından önce yapılması avantaj sağlayabilir.
Sonbahar başlangıcı bu nedenle grip aşısının gündeme geldiği dönem.
Ancak kişi aşı sezonunun başında aşılanmamışsa, influenza dolaşımı devam ettiği sürece daha sonraki aşılama da yarar sağlayabilir.
GRİP AŞISI KİMLER İÇİN ÖZELLİKLE ÖNEMLİ?
Grip aşısı özellikle ciddi influenza ve komplikasyon riski yüksek kişiler açısından önem taşıyor.
Dünya Sağlık Örgütü gebeler, küçük çocuklar, ileri yaştaki kişiler, kronik hastalığı bulunanlar ve sağlık çalışanları gibi gruplara öncelik verilmesini öneriyor.
Türkiye'de aşının geri ödeme ve uygulama koşulları kişinin yaşı ve hastalıklarına göre değişebildiğinden güncel Sağlık Bakanlığı ve SGK kriterlerinin kontrol edilmesi gerekiyor.
GRİP AŞISI GRİP YAPAR MI?
Grip aşısının kişiyi influenza hastası yaptığı düşüncesi yaygın yanlış inanışlardan biri.
Aşı sonrasında enjeksiyon yerinde ağrı, halsizlik veya kısa süreli bazı sistemik yakınmalar görülebilir.
Bunlar influenza hastalığıyla aynı şey değildir.
Aşı olmak da kişinin o sezon hiçbir solunum yolu enfeksiyonu geçirmeyeceği anlamına gelmez.
İnfluenza dışında çok sayıda virüs aynı dönemde dolaşabilir.
GRİP AŞISI YÜZDE 100 KORUR MU?
Hayır.
Hiçbir grip aşısı influenza enfeksiyonuna karşı yüzde 100 koruma sağlamaz.
Koruyuculuk yaş, kişinin bağışıklık sistemi ve o sezon dolaşan virüslerle aşının içeriğinin ne ölçüde eşleştiği gibi faktörlere bağlı olarak değişebilir.
Aşının önemli amaçlarından biri özellikle risk gruplarında ağır hastalık ve komplikasyon ihtimalini azaltmaktır.
GRİPTE EVDE NE YAPILABİLİR?
Hafif seyreden gripte yeterli dinlenme ve sıvı tüketimi önemlidir.
Ateş ve ağrı için kullanılabilecek ilaçlar kişinin yaşı, hastalıkları ve kullandığı diğer ilaçlara göre değişebilir.
Özellikle çocuklarda ilaç seçimi konusunda dikkatli olunmalı ve hekime danışılmadan uygun olmayan ilaçlar kullanılmamalıdır.
Bol miktarda vitamin veya takviye tüketmenin gribi hızla iyileştirdiğini gösteren güçlü kanıt bulunmuyor.
GRİPTE NE ZAMAN DOKTORA BAŞVURULMALI?
Çoğu sağlıklı yetişkin grip belirtilerini evde takip edebilir.
Ancak nefes darlığı, solunum güçlüğü, göğüs ağrısı, bilinç değişikliği, ciddi sıvı kaybı, belirgin genel durum bozukluğu veya iyileşmenin ardından yeniden kötüleşme tıbbi değerlendirme gerektirir.
Küçük çocuklarda nefes almakta zorlanma, sıvı alamama, belirgin uykuya eğilim veya genel durum bozukluğu özellikle önemlidir.
Risk grubundaki kişilerin ağır belirtilerin ortaya çıkmasını beklemeden sağlık profesyoneliyle iletişime geçmesi uygun olabilir.
GRİPTEN KORUNMAK İÇİN NE YAPILABİLİR?
Gripten korunmada tek bir yöntem yok.
Mevsimsel aşılama, el hijyeni, hasta olduğunda evde kalma, öksürük-hapşırık hijyeni ve kalabalık kapalı ortamlarda bulaş riskinin farkında olmak birlikte önem taşıyor.
Kapalı alanların havalandırılması da solunum yolu enfeksiyonlarının yayılmasını azaltmaya yardımcı olabilir.
Sonbaharın başlamasıyla birlikte yapılabilecek en önemli şey paniğe kapılmak değil; grip ile diğer solunum yolu enfeksiyonlarının belirtilerini bilmek, risk grubundakileri korumak ve gerektiğinde zamanında sağlık hizmetine başvurmak.
TIBBİ UYARI
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı veya kişisel tedavi önerisi değildir. Nefes darlığı, göğüs ağrısı, bilinç değişikliği veya belirgin genel durum bozukluğunda tıbbi değerlendirme gerekir.
KAYNAKLAR
Dünya Sağlık Örgütü (WHO)
T.C. Sağlık Bakanlığı
Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC)
ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri (CDC)
