Resmî sağlık verilerine göre Türkiye’de kist hidatik vakalarının yıllara göre dağılımı incelendiğinde şu tablo ortaya çıkıyor:
• 2019: 1.867 vaka
• 2020: 2.040 vaka
• 2021: 1.199 vaka
• 2022: 5.704 vaka
• 2023: 5.767 vaka
• 2024: 6.114 vaka
• 2025: 5.900 vaka
Bu veriler, özellikle 2021’den sonra vakalarda keskin bir sıçrama yaşandığını gösteriyor.
Zoonotik Bir Hastalık: Köpek ve Hayvancılık Döngüsü
Kist hidatik, Echinococcus granulosus adlı parazitin neden olduğu bir hastalık. Parazitin yaşam döngüsü genellikle:
köpek → koyun → insan
şeklinde ilerliyor. İnsanlar ise bu döngüde tesadüfi ara konak olarak hastalığa yakalanabiliyor.
Parazit yumurtalarının ağız yoluyla alınması sonucunda vücuda giren larvalar, başta karaciğer ve akciğer olmak üzere birçok organda kist oluşumuna yol açabiliyor.
Artışın Nedeni Ne?
Uzmanlara göre vakalardaki yükselişin tek bir nedeni bulunmuyor. Birkaç önemli faktör birlikte etkili oluyor:
• Tanı yöntemlerinin yaygınlaşması: Ultrason, MR ve tomografi gibi görüntüleme tekniklerinin daha sık kullanılması.
• Sağlık kayıt sistemlerinin gelişmesi: Hastalıkların merkezi veri sistemlerine daha düzenli bildirilmesi.
• Kırsal hayvancılık ve kontrol eksikliği: Kontrolsüz köpek popülasyonu ve ev kesimleri.
Özellikle 2022 sonrası görülen artışın, pandemide ertelenen tanıların ve iyileştirilen bildirim sistemlerinin de etkisiyle ortaya çıkmış olabileceği değerlendiriliyor.
Türkiye Endemik Ülkeler Arasında
Kist hidatik, Türkiye’de özellikle:
• Doğu Anadolu
• İç Anadolu
• Güneydoğu Anadolu
• bazı Karadeniz kırsal bölgelerinde
daha sık görülüyor. Ancak göç ve şehirleşme nedeniyle şehir hastanelerinde de daha fazla tanı konulmaya başlandığı belirtiliyor.
Uzmanlardan “Tek Sağlık” Uyarısı
Halk sağlığı uzmanları, kist hidatikle mücadelede yalnızca sağlık sisteminin yeterli olmadığını vurguluyor. Hastalığın kontrolü için:
• veterinerlik hizmetleri
• kesimhane denetimleri
• köpeklerin düzenli parazit tedavisi
• enfekte sakatatın kontrolü
gibi uygulamaların birlikte yürütülmesi gerekiyor.
Bu yaklaşım, dünya genelinde “One Health – Tek Sağlık” modeli olarak biliniyor.
Sessiz İlerleyen Bir Hastalık
Kist hidatik hastalığı çoğu zaman yıllarca belirti vermeden ilerleyebiliyor. Kistler büyüdüğünde ise:
• karın ağrısı
• nefes darlığı
• karaciğer büyümesi
• ciddi cerrahi müdahale gereksinimi
gibi sorunlara yol açabiliyor.
Uzmanlar, özellikle kırsal bölgelerde yaşayan vatandaşların hijyen kurallarına dikkat etmesi ve şüpheli durumlarda sağlık kuruluşlarına başvurması gerektiğini belirtiyor.
