Çocuğu gece uyumakta zorlanan bir ebeveyn için en temel soru çoğu zaman aynı: “Daha kolay uyuması için ne yapabiliriz?”
Son yıllarda bu sorunun yanıtları arasında melatonin de giderek daha fazla konuşuluyor. Vücudun uyku-uyanıklık zamanlamasında rol oynayan doğal bir hormon olan melatonin, dışarıdan alınabilen ürünler şeklinde de kullanılabiliyor.
Ancak bir maddenin vücutta doğal olarak bulunması, çocuklarda gelişigüzel kullanılabileceği anlamına gelmiyor.
Ağustos 2026’da yayımlanan yeni bir araştırma, konuyu farklı bir açıdan ele aldı. Araştırmacılar yalnızca çocukların ne kadar süre uyuduğuna değil, uykunun gece boyunca hangi evrelerden oluştuğuna da baktı.
684 çocuğun uyku kayıtları karşılaştırıldı
Araştırmada çocuklara ait ayrıntılı uyku laboratuvarı kayıtları incelendi.
Analize alınan 3 bin 392 çocuğun 346’sının melatonin kullandığı belirlendi. Araştırmacılar daha sağlıklı bir karşılaştırma yapabilmek amacıyla melatonin kullanan 342 çocuğu, benzer özelliklere sahip 342 melatonin kullanmayan çocukla eşleştirdi.
Böylece temel analiz 684 çocuk üzerinden gerçekleştirildi.
Çocukların uykuları polisomnografi adı verilen ayrıntılı uyku testiyle değerlendirilmişti. Bu yöntem uyku sırasında farklı uyku evrelerinin yanı sıra solunum, uyanmalar ve çeşitli fizyolojik ölçümlerin incelenmesine olanak sağlıyor.
Araştırmanın özellikle üzerinde durduğu nokta ise REM uykusuydu.
REM uykusunda küçük bir fark görüldü
Eşleştirilmiş gruplar karşılaştırıldığında melatonin kullanan çocuklarda toplam uyku süresinin daha küçük bir bölümünün REM uykusunda geçtiği görüldü.
Melatonin kullananlarda uykunun medyan yüzde 16,7’si REM dönemindeyken, kullanmayanlarda bu oran yüzde 19,0 olarak bulundu.
Aradaki fark yaklaşık 2,3 yüzde puanıydı.
Araştırmacılar bu farkın büyüklüğünü küçük olarak değerlendirdi.
Daha da önemlisi, bu farkın çocukların günlük yaşamı, öğrenmesi, davranışları veya gelişimi açısından herhangi bir olumsuz sonuca yol açtığı bu çalışmada gösterilmedi.
Bu nedenle araştırmayı “melatonin çocukların REM uykusuna zarar veriyor” şeklinde yorumlamak mevcut verinin ötesine geçmek olur.
Diğer uyku ölçümlerinde belirgin fark bulunmadı
Araştırmanın dikkat çekici diğer sonucu, incelenen birçok uyku ölçümünde gruplar arasında anlamlı farklılık görülmemesiydi.
REM dışındaki uyku evreleri, solunumla ilişkili ölçümler, uykudan uyanma yapısı ve periyodik bacak hareketleri dahil araştırılan diğer polisomnografi ölçümlerinde, çoklu karşılaştırmalar dikkate alındığında belirgin bir farklılık saptanmadı.
Ancak bu sonuç da “melatoninin çocukların uyku yapısını genel olarak bozmadığı kanıtlandı” şeklinde yorumlanmamalı.
Çünkü araştırmanın tasarımı böyle bir güvenlik sonucuna ulaşmaya uygun değil.
En önemli ayrıntı: Bu çalışma neden-sonuç göstermiyor
Araştırmayı doğru okumak için en önemli nokta burada.
Bu çalışma bir randomize kontrollü klinik araştırma değil, kesitsel gözlemsel bir çalışma.
Başka bir ifadeyle araştırmacılar çocuklara melatonin verip daha sonra uykularında ne olduğunu izlemedi. Daha önce melatonin kullandığı kaydedilen çocukların uyku sonuçlarını kullanmayan çocuklarla karşılaştırdı.
Dolayısıyla araştırma iki durum arasında bir ilişki gösterebilir ancak melatoninin REM uykusundaki farkın doğrudan nedeni olduğunu kanıtlayamaz.
Örneğin melatonin kullanan çocukların başlangıçta daha farklı veya daha ciddi uyku sorunlarına sahip olması sonuçları etkileyebilir.
Nitekim melatonin kullanan çocuklarda bazı nörolojik ve psikiyatrik tanıların daha sık bulunduğu görüldü. Araştırmacılar bu farklılıkları istatistiksel yöntemlerle azaltmaya çalıştı ancak gözlemsel araştırmalarda ölçülemeyen başka etkenlerin sonuçları etkilemesi tamamen dışlanamıyor.
Ek analizlerde psikiyatrik tanılar ve eş zamanlı kullanılan uyku ilaçları daha ayrıntılı biçimde hesaba katıldığında REM uykusuyla ilgili ilişkinin zayıflaması da bu nedenle önemli.
REM uykusu neden önemli?
Uyku tek parça halinde geçirilen pasif bir dönem değil.
Gece boyunca REM ve REM dışı uyku evreleri birbirini izliyor. REM uykusu; öğrenme, hafıza, duygusal süreçler ve beyin gelişimiyle ilişkilendirilen uyku dönemlerinden biri.
Ancak buradan “REM ne kadar fazla olursa o kadar iyidir” sonucu çıkarılmamalı.
Uyku yapısı yaşa göre değişiyor. Ayrıca bu araştırmada görülen küçük REM farkının çocukların nörogelişimi, öğrenmesi, davranışları veya sağlığı üzerinde herhangi bir zarar oluşturduğu gösterilmiş değil.
Tek gecelik bir uyku laboratuvarı ölçümünde görülen 2,3 yüzde puanlık farkın uzun vadede klinik olarak önemli olup olmadığı da henüz bilinmiyor.
Araştırmanın önemli sınırlılıkları var
Çalışmanın dikkatle yorumlanmasını gerektiren başka noktalar da bulunuyor.
Araştırmada melatoninin dozu, hangi saatte alındığı, kullanılan ürünün formülasyonu ve çocukların ürünü ne kadar düzenli kullandığı gibi ayrıntılar yeterince belirlenemedi.
Veriler tek bir merkezde uyku değerlendirmesi yapılan çocuklardan elde edildi. Dolayısıyla sonuçların tüm çocuklara doğrudan genellenmesi doğru değil.
Polisomnografi de çocuğun uyku laboratuvarındaki tek bir gecesini gösteriyor. Bu gece çocuğun evindeki olağan uyku düzenini bütünüyle temsil etmeyebilir.
Bu sınırlılıklar, araştırmacıların neden daha uzun süreli ve ileriye dönük çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurguladığını açıklıyor.
Melatonin sıradan bir “uyku şekeri” olarak görülmemeli
Melatonin konusunda ebeveynlerin dikkat etmesi gereken önemli noktalardan biri, ürünün kolay ulaşılabilir olmasının kullanım kararını otomatik olarak basit hale getirmemesi.
Melatonin vücudun biyolojik saatinin düzenlenmesinde görev alan aktif bir hormondur.
Çocuklarda uykuya dalma güçlüğünün altında ise çok farklı nedenler bulunabilir. Düzensiz uyku saatleri, akşam ekran kullanımı, davranışsal uyku sorunları, gecikmiş uyku-uyanıklık ritmi, solunumla ilişkili uyku bozuklukları veya bazı nörogelişimsel durumlar bunlar arasında yer alabilir.
Bu nedenle yalnızca çocuğu daha hızlı uyutmaya odaklanmak, asıl uyku probleminin gözden kaçmasına yol açabilir.
Önce uyku düzeninin neden bozulduğu anlaşılmalı
Çocukluk çağı uyku sorunlarında temel yaklaşım yalnızca bir ürün kullanmak değildir.
Düzenli yatma ve kalkma saatlerinin oluşturulması, yatmadan önce sakin bir rutin uygulanması, yaşa uygun uyku alışkanlıklarının geliştirilmesi ve gece uykusunu etkileyebilecek davranışların değerlendirilmesi önem taşır.
Melatoninin bazı çocuklarda ve belirli klinik durumlarda hekim değerlendirmesiyle yeri olabilir. Ancak hangi çocukta gerekli olduğu, ne zaman kullanılacağı ve ne kadar süre devam edileceği çocuğun bireysel durumuna göre değerlendirilmelidir.
Özellikle küçük ve tipik gelişim gösteren çocuklarda uzun dönem kullanıma ilişkin verilerin sınırlı olması, kontrolsüz kullanımdan kaçınmayı daha önemli hale getiriyor.
“Kullanmayın” sonucu da bu araştırmadan çıkmıyor
Yeni araştırmanın verdiği mesaj melatoninin çocuklarda kesin olarak zararlı olduğu değil.
Aynı şekilde çalışma, melatoninin çocuklarda rutin kullanımının tamamen güvenli olduğunu da göstermiyor.
Bilimsel olarak söylenebilecek daha ölçülü sonuç şu:
Melatonin kullanan çocuklarda REM uykusunun oranı biraz daha düşük bulundu; ancak bu farkın melatoninden kaynaklanıp kaynaklanmadığı ve klinik açıdan önemli olup olmadığı henüz bilinmiyor.
Bu nedenle yeni çalışma, ebeveynleri korkutmaktan çok çocuklarda melatonin kullanımının düşündüğümüzden daha dikkatli değerlendirilmesi gereken bir konu olduğunu hatırlatıyor.
Çocuğun uyku sorunu devam ediyorsa çözüm yalnızca “uyumasını sağlamak” değil, neden uyuyamadığını anlamak olmalı.
KAYNAKLAR
Juginovic A, Rodman L. Melatonin Use and Polysomnographic Sleep Architecture in Children. JAMA Network Open. 2026;9(8):e2626983.
DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2026.26983
Seixas AA. Melatonin and the Developing Sleep System. JAMA Network Open. 2026;9(8):e2626852.
DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2026.26852
Kracht CL, et al. Melatonin Use in Young Children: A Systematic Review. JAMA Network Open. 2026;9(1):e2551958.
DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2025.51958
American Academy of Sleep Medicine. Health Advisory: Melatonin Use in Children and Adolescents.
