Egzama, erken dönemde doğru bakım ve uygun tedaviyle büyük ölçüde kontrol altına alınabilir; yeni biyolojik ilaçlar ve hedefe yönelik tedaviler ise orta ve ağır hastalarda önemli gelişmeler sunmaktadır.
Egzama Nedir?
Egzama (özellikle en sık görülen tipi olan atopik dermatit), cildin koruyucu bariyerinin zayıflaması ve bağışıklık sistemindeki düzensizlik sonucu gelişen kronik, tekrarlayıcı bir deri hastalığıdır.
Bebeklik döneminde başlayabilse de çocuklarda ve erişkinlerde de görülebilir. Hastalık dönem dönem alevlenip sakinleşebilir.
Günlük yaşamda;
- Şiddetli kaşıntı
- Uyku bozukluğu
- İş ve okul performansında azalma
- Sosyal yaşamın etkilenmesi
- Cilt enfeksiyonlarında artış
gibi sorunlara yol açabilir.
Egzama Neden Olur?
Tek bir nedeni yoktur.
En önemli faktörler şunlardır:
- Genetik yatkınlık
- Cilt bariyerinin zayıf olması
- Bağışıklık sisteminin aşırı yanıt vermesi
- Alerjik hastalık öyküsü
- Astım
- Alerjik rinit
- Ailede egzama bulunması
Alevlenmeyi tetikleyebilen çevresel faktörler ise:
- Sert sabunlar
- Deterjanlar
- Parfümlü kozmetikler
- Soğuk hava
- Düşük nem
- Yoğun terleme
- Stres
- Bazı kumaşlar (özellikle yün)
- Toz akarları
- Bazı enfeksiyonlar
Egzama Belirtileri
En sık görülen belirtiler:
- Yoğun kaşıntı
- Cilt kuruluğu
- Kızarıklık
- Pullanma
- Çatlaklar
- Kabuklanma
- Deride kalınlaşma
- Hassasiyet
- Yanma hissi
Erken belirtiler
- Hafif kuruluk
- Gece artan kaşıntı
- Kızarık küçük alanlar
İleri dönemde
- Deri kalınlaşması
- Kanayan çatlaklar
- Sık enfeksiyon
- Sürekli kaşıma izleri
Egzama Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı çoğu zaman dermatoloji uzmanının muayenesiyle konur.
Gerekirse;
- Ayrıntılı hasta öyküsü
- Fizik muayene
- Alerji testleri
- Yama testi (kontakt dermatit şüphesinde)
- Kan testleri
- Nadiren deri biyopsisi
uygulanabilir.
Egzama Tedavisi
Tedavi hastalığın şiddetine göre planlanır.
Nemlendiriciler
Tedavinin temelini oluşturur.
Cilt bariyerinin onarılmasına yardımcı olur.
Topikal ilaçlar
- Kortizonlu kremler
- Kalsinörin inhibitörleri (takrolimus, pimekrolimus)
- Bazı hastalarda PDE4 veya JAK inhibitörü içeren topikal tedaviler
Sistemik tedavi
Orta ve ağır hastalarda;
- Biyolojik ilaçlar
- JAK inhibitörleri
- Gerektiğinde bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar
kullanılabilir. Tedavi kararı mutlaka dermatoloji uzmanı tarafından verilmelidir.
Fototerapi
Bazı hastalarda kontrollü ultraviyole tedavisi uygulanabilir.
Beslenme
Her egzama hastasının belirli bir gıdaya karşı duyarlı olduğu söylenemez.
Sadece alerji kanıtlanan besinlerin diyetten çıkarılması önerilir.
Yaşam tarzı
- Düzenli nemlendirme
- Ilık duş
- Parfümsüz ürünler
- Pamuklu kıyafetler
- Stresten mümkün olduğunca uzak durma
- Tırnakların kısa tutulması
Güncel Bilimsel Gelişmeler
Son yıllarda egzama tedavisinde önemli ilerlemeler yaşandı.
Yeni biyolojik ilaçlar ve hedefe yönelik bağışıklık sistemi tedavileri, orta ve ağır atopik dermatitte kaşıntıyı azaltma, cilt lezyonlarını iyileştirme ve yaşam kalitesini artırmada başarılı sonuçlar göstermektedir. Ayrıca yeni topikal ajanlar da tedavi seçeneklerini genişletmiştir. Uzmanlar artık tedavide yalnızca belirtileri azaltmayı değil, hastalığı uzun süre düşük aktivitede tutmayı hedefleyen yaklaşımları ön plana çıkarmaktadır.
Egzama ile Yaşam
Kontrol altındaki egzama ile normal yaşam mümkündür.
Öneriler:
- Her gün nemlendirici kullanın.
- Uzun ve sıcak duşlardan kaçının.
- Cildi tahriş eden ürünleri tercih etmeyin.
- Düzenli uyuyun.
- Stresi yönetmeye çalışın.
- Düzenli egzersiz yapın.
- Terledikten sonra cildi temizleyip nemlendirin.
En Sık Yapılan Yanlışlar
- Egzama bulaşıcıdır sanılması.
- Kortizonlu kremlerin her koşulda zararlı olduğunun düşünülmesi.
- Kaşımaya devam etmenin zararsız olduğuna inanılması.
- Her gıdanın egzamayı tetiklediğinin düşünülmesi.
- Nemlendiricinin sadece şikâyet olduğunda kullanılması.
- Bitkisel ürünlerin tamamen güvenli kabul edilmesi.
- Tedavinin belirtiler düzelince hemen bırakılması.
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Tedavi edilmeyen egzamada;
- Sürekli kaşıntı
- Uyku bozukluğu
- Cilt enfeksiyonları
- Deride kalınlaşma
- Kalıcı pigment değişiklikleri
- Yaşam kalitesinde ciddi düşüş
- Psikolojik sorunlar
gelişebilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Kaşıntı günlük yaşamı bozuyorsa
- Döküntü hızla yayılıyorsa
- Tedaviye rağmen düzelmiyorsa
- Çocuklarda yaygın egzama gelişmişse
- Sık alevlenme yaşanıyorsa
Acil Müdahale Gerektiren Durumlar
Aşağıdaki durumlarda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:
- Yaygın irinli lezyonlar
- Hızla yayılan kızarıklık
- Ateşle birlikte cilt enfeksiyonu bulguları
- Göz çevresinde şiddetli egzama
- Şiddetli ağrı ve su dolu kabarcıklar
Merak Edilen Sorular
1. Egzama tamamen geçer mi?
Bazı çocuklarda zamanla düzelebilir, ancak birçok kişide kronik seyredebilir.
2. Egzama bulaşıcı mıdır?
Hayır.
3. Egzama stresten etkilenir mi?
Evet. Stres alevlenmeleri tetikleyebilir.
4. Deniz suyu iyi gelir mi?
Bazı kişilerde fayda sağlayabilir, bazılarında tahriş oluşturabilir.
5. Kortizonlu krem kullanmak zararlı mı?
Hekim önerisiyle doğru süre ve dozda kullanıldığında güvenlidir.
6. Egzama alerji midir?
Her zaman değil. Alerji eşlik edebilir ancak her egzama alerjik kökenli değildir.
7. Egzama çocuklarda daha mı sık görülür?
Evet. Çoğu vaka çocukluk döneminde başlar.
8. Nemlendirici ne sıklıkla kullanılmalı?
Genellikle günde en az iki kez ve özellikle banyodan sonra uygulanması önerilir.
Kaynaklar
- World Health Organization (WHO)
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
- NHS
- Mayo Clinic
- Cleveland Clinic
- PubMed
- American Academy of Dermatology
- Journal of the American Academy of Dermatology
- NICE Clinical Guidelines
