Dünya Sağlık Örgütü’nün 8 Eylül 2026’da yayımladığı “Tobacco and infertility” başlıklı kanıt özeti, sigara ve diğer tütün ürünlerinin üreme sağlığı üzerindeki etkilerini yeniden gündeme taşıdı. En dikkat çekici bulgulardan biri, halen tütün kullanan kadınlarda infertilite riskinin sigara içmeyen kadınlara göre yaklaşık yüzde 40 daha yüksek bulunması oldu.
Bu sayı, sigara içen her kadının infertil olacağı anlamına gelmiyor. Bulgular, topluluk düzeyinde sigara kullanımı ile hamile kalmakta güçlük arasında daha yüksek risk bulunduğunu gösteriyor. İnfertilitenin yaş, yumurtlama bozuklukları, tüplerle ilgili sorunlar, sperm faktörleri, genetik ve farklı sağlık sorunları dahil çok sayıda nedeni bulunabiliyor.
Sigara kadınlarda doğurganlığı nasıl etkileyebilir?
WHO’nun değerlendirmesine göre, 2000–2026 yılları arasındaki çalışmaları inceleyen sistematik derlemede halen sigara içen kadınlarda infertilite riski sigara içmeyenlere göre yaklaşık yüzde 40 daha yüksek bulundu.
Sigara dumanındaki nikotin ve çok sayıdaki toksik madde; yumurtalık dokusu, yumurta hücreleri, hormonal işleyiş ve üreme sisteminin farklı basamaklarını etkileyebilir. Amerikan Üreme Tıbbı Derneği de sigara kullanımını kadınlarda azalmış doğurganlıkla ilişkilendirilen değiştirilebilir risk faktörlerinden biri olarak değerlendiriyor.
Araştırmalar sigara içen kadınlarda gebeliğe ulaşma süresinin uzayabildiğini gösteriyor. Bazı çalışmalarda günlük içilen sigara sayısı arttıkça etkinin daha belirgin hale gelebildiği bildirilmiş durumda.
Yumurtalık rezervini ve menopoz yaşını etkileyebilir mi?
Sigara kullanımının yumurtalık fonksiyonlarının daha hızlı azalmasıyla ilişkili olabileceğine dair uzun süredir biriken kanıtlar bulunuyor.
Amerikan Üreme Tıbbı Derneği’nin 2024 tarihli komite görüşüne göre sigara içen kadınlarda menopoz, sigara içmeyenlere kıyasla ortalama 1–4 yıl daha erken görülebiliyor. Bazı araştırmalarda yumurtalık rezervini değerlendirmede kullanılan AMH düzeylerinin de aktif sigara kullanıcılarında daha düşük olduğu saptandı.
Bu bulgular tek başına bir kişinin yumurtalık rezervi veya doğurganlığı hakkında kesin tahmin yapmak için kullanılamaz. Yaş başta olmak üzere birçok faktör bireysel sonucu etkiler.
Erkeklerde sperm kalitesi de etkilenebilir
Sigaranın üreme sağlığı üzerindeki etkileri yalnızca kadınlarla sınırlı değil.
WHO’nun aktardığı güncel değerlendirmelerden biri, 60 binden fazla erkeği kapsayan 44 çalışmayı ele aldı. Sigara kullanımı; sperm hareketliliğinde azalma, sperm şekil bozuklukları, bazı semen anormallikleri, erektil disfonksiyon ve boşalma sorunları gibi üreme sistemi sorunlarıyla ilişkilendirildi.
Bununla birlikte erkeklerde “sigara doğrudan infertiliteye yol açar” şeklinde kesin bir nedensellik kurmak daha güç. Amerikan Üreme Tıbbı Derneği, sigara içen erkeklerde sperm yoğunluğu, hareketliliği ve morfolojisinin daha düşük olabildiğini ancak değerlerin bazı erkeklerde yine de normal referans aralıklarında kalabileceğini belirtiyor.
Bu nedenle sperm testi normal çıkan bir kişinin sigaranın üreme sağlığı üzerindeki etkilerinden tamamen korunmuş olduğu söylenemez; aynı şekilde anormal bir semen analizinin nedeni de otomatik olarak sigara olarak kabul edilemez.
Tüp bebek başarısını da etkileyebilir
Sigara kullanımı doğal yolla gebelik dışında yardımcı üreme tedavilerinin başarısıyla da ilişkilendiriliyor.
WHO’nun değerlendirmesinde yer verilen 21 çalışmalık önceki araştırmalar, sigara kullanımının tüp bebek ve diğer yardımcı üreme yöntemlerinden sonra daha az gebelik ve canlı doğumla ilişkili olduğunu gösterdi. Bazı analizlerde başarılı sonuç olasılığının sigara içenlerde yaklaşık yarıya kadar düşebileceği bildirildi.
Bu oran, her tüp bebek hastasında başarının tam olarak yüzde 50 azalacağı anlamına gelmez. Yaş, embriyo özellikleri, infertilite nedeni, yumurtalık rezervi, tedavi protokolü ve sigara miktarı gibi pek çok değişken sonucu etkileyebilir.
Pasif içicilik de önemli
Sigara içmeyen kişinin çevresel tütün dumanına maruz kalması da üreme sağlığı açısından tamamen risksiz kabul edilmiyor.
WHO, pasif sigara dumanına maruz kalan kadınlarda infertilite riskinin artabileceğini ve her adet döngüsünde gebe kalma olasılığının azalabileceğini bildiriyor. ASRM’nin değerlendirmeleri de yoğun pasif duman maruziyetinin bazı üreme sonuçlarında aktif sigara kullanımına yaklaşan olumsuzluklarla ilişkili olabileceğine işaret ediyor.
Gebelik planlayan çiftlerde yalnızca kişinin kendisinin sigara içmemesi değil, ev ve araç gibi kapalı ortamlarda tütün dumanından korunması da önem taşıyor.
Sigarayı bırakmak fark yaratabilir mi?
WHO’nun yayımladığı özette, geçmişte sigara içmiş ancak artık kullanmayan kadınlarda infertilite riskinin sigaraya devam eden kadınlara göre yaklaşık yüzde 25 daha düşük bulunduğu belirtiliyor.
Bu veri sigarayı bıraktıktan sonra doğurganlığın belirli bir sürede tamamen normale döneceği anlamına gelmiyor. Ancak sigarayı bırakmanın üreme sağlığı açısından da olumlu olabileceğini destekleyen önemli bir bulgu olarak değerlendiriliyor.
ASRM de sigaraya bağlı azalmış doğurganlığın en azından bir bölümünün bırakma sonrasında düzelebileceğini belirtiyor.
Elektronik sigara daha güvenli mi?
Elektronik sigara ve benzeri nikotin ürünleri söz konusu olduğunda kanıtlar klasik sigaraya göre daha sınırlı.
WHO, elektronik sigara, nargile ve dumansız tütün ürünlerinin doğurganlığa etkisine ilişkin araştırmaların devam ettiğini belirtiyor. Mevcut kanıtların en güçlü olduğu ürün yanmalı sigara olsa da diğer nikotin ve tütün ürünlerinin üreme sağlığı açısından güvenli olduğu sonucuna varmak mümkün değil.
ASRM de elektronik nikotin sistemlerinin geleneksel sigaraya güvenli bir üreme sağlığı alternatifi olarak kabul edilmesini destekleyecek yeterli veri bulunmadığını bildiriyor.
İnfertilite ne zaman değerlendirilir?
WHO infertiliteyi, düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen 12 ay veya daha uzun sürede gebelik elde edilememesi olarak tanımlıyor. Dünya genelinde üreme çağındaki yaklaşık her 6 kişiden biri yaşamının bir döneminde infertilite yaşayabiliyor.
Yaşa ve tıbbi geçmişe göre değerlendirmeye daha erken başlanması gerekebilir. Özellikle bilinen üreme sistemi hastalığı, düzensiz veya olmayan adetler, geçirilmiş bazı ameliyatlar, ciddi sperm problemi veya hekimin önemli gördüğü başka riskler varsa standart 12 aylık süre beklenmeyebilir.
İnfertilite yalnızca kadınlara ait bir sorun değildir. Değerlendirmede gerektiğinde her iki partnerin de ele alınması gerekir.
TIBBİ UYARI
Bu içerik genel sağlık bilgilendirmesi amacı taşır ve kişisel infertilite değerlendirmesinin yerine geçmez. Gebelik planı, infertilite veya sigarayı bırakma konusunda size uygun yaklaşım için sağlık profesyoneline başvurun.
KAYNAKLAR
Dünya Sağlık Örgütü — Tobacco and infertility, Tobacco Knowledge Summary, 2026
Dünya Sağlık Örgütü — Tobacco smoking may be harming your chances of having a baby, 8 Eylül 2026
Dünya Sağlık Örgütü — Infertility Fact Sheet, 2025
Dünya Sağlık Örgütü — Guideline for the prevention, diagnosis and treatment of infertility, 2025
American Society for Reproductive Medicine Practice Committee — Tobacco or marijuana use and infertility: a committee opinion, Fertility and Sterility, 2024
DOI: 10.1016/j.fertnstert.2023.12.029
