Bulgular, uzun yaşamın yalnızca genetik mirasa değil, günlük yaşam tercihlerine de güçlü biçimde bağlı olduğunu gösteriyor.
Uzun ve sağlıklı yaşamanın sırrı yıllardır araştırılıyor. Son yıllarda yayımlanan en kapsamlı yaşam tarzı analizlerinden biri ise dört temel alışkanlığın birlikte uygulanmasının yaşam beklentisinde dikkat çekici bir fark oluşturabileceğini ortaya koydu. ABD’deki Harvard T.H. Chan School of Public Health tarafından yürütülen ve Circulation dergisinde yayımlanan araştırmada, on binlerce kişinin uzun yıllara yayılan sağlık verileri değerlendirildi.[1]
Araştırmacılar, bu dört alışkanlığı benimseyen bireylerin 50 yaşından sonraki beklenen yaşam süresinin kadınlarda yaklaşık 14 yıl, erkeklerde ise 12,2 yıl daha uzun olduğunu hesapladı.[1]
Dört alışkanlık öne çıkıyor
Araştırmada yaşam beklentisini artıran dört temel alışkanlık şu şekilde sıralandı:
- Sigara kullanmamak
- Düzenli fiziksel aktivite yapmak
- Sağlıklı ve ağırlıklı olarak bitkisel beslenmek
- Sağlıklı vücut ağırlığını korumak
Araştırmacılara göre bu alışkanlıklar tek başına değil, birlikte uygulandığında en güçlü etkiyi gösteriyor. Her yeni sağlıklı davranışın erken ölüm riskini kademeli olarak azalttığı, dört alışkanlığın tamamının ise en yüksek kazanımı sağladığı bildirildi.[1]
Çalışma nasıl yapıldı?
Araştırma, ABD’nin en uzun soluklu sağlık projeleri arasında yer alan Nurses’ Health Study ile Health Professionals Follow-up Study kapsamında gerçekleştirildi. Yaklaşık 120 binden fazla kadın ve erkeğin sağlık kayıtları onlarca yıl boyunca takip edildi. Araştırmacılar elde edilen ölüm verilerini ulusal yaşam tablolarıyla birleştirerek farklı yaşam tarzlarının beklenen yaşam süresine etkisini modelledi.[1]
Çalışma gözlemsel nitelikte olduğu için doğrudan neden-sonuç ilişkisi kurmuyor. Ancak sigara kullanımı, beslenme düzeni, fiziksel aktivite ve vücut ağırlığı birlikte değerlendirildiğinde elde edilen ilişkinin güçlü olduğu vurgulanıyor.[1]
Kronik hastalık riski de azalıyor
Araştırmanın bulguları, yalnızca yaşam süresinin değil sağlıklı geçirilen yılların da artabileceğine işaret ediyor. Düzenli egzersiz, kaliteli beslenme ve sağlıklı kilo; kalp-damar hastalıkları, tip 2 diyabet ve bazı kanser türleri açısından daha düşük risklerle ilişkilendiriliyor.[2][3]
Özellikle sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve kuruyemişlerden zengin beslenme modelinin; inflamasyonun, yani vücudun doku hasarına karşı geliştirdiği iltihabi yanıtın azalmasına katkı sağlayabileceği ve metabolik sağlığı destekleyebileceği belirtiliyor.[3]
Bilimsel sınırlar unutulmamalı
Araştırmacılar, yaşam beklentisindeki 12 ila 14 yıllık farkın her birey için kesin bir sonuç anlamına gelmediğini vurguluyor. Genetik yapı, çevresel koşullar, sağlık hizmetlerine erişim ve sosyoekonomik faktörler de yaşam süresini etkileyen önemli değişkenler arasında yer alıyor.[1]
Buna rağmen mevcut bilimsel kanıtlar, sigaradan uzak durmak, düzenli hareket etmek, dengeli beslenmek ve sağlıklı kiloyu korumanın uzun ve sağlıklı yaşam için en güçlü değiştirilebilir faktörler arasında bulunduğunu ortaya koyuyor.
Kaynaklar
[1] Li Y, Pan A, Wang DD, et al. Impact of Healthy Lifestyle Factors on Life Expectancies in the US Population. Circulation. 2018;138(4):345-355. DOI: 10.1161/CIRCULATIONAHA.117.032047
[2] Khaw KT, Wareham N, Bingham S, et al. Combined Impact of Health Behaviours and Mortality in Men and Women: The EPIC-Norfolk Prospective Population Study. PLoS Medicine. 2008;5(1):e12. DOI: 10.1371/journal.pmed.0050012
[3] Harvard T.H. Chan School of Public Health. Healthy Lifestyle and Life Expectancy Research Summary. 2018.
