Science dergisinde yayımlanan araştırmada tedavi, yaşlı farelere hem sistemik olarak hem de doğrudan eklem içine enjeksiyon yoluyla uygulandı. Sonuçlar, incelmiş kıkırdak tabakasının kalınlaştığını, eklem hareketlerinin iyileştiğini ve osteoartritle ilişkili ağrının azaldığını gösterdi. (Science)
Yaşlanan hücreler yeniden programlandı
Araştırmanın merkezinde, yaşlanan ve yaralanan dokularda miktarı artan 15-hidroksiprostaglandin dehidrogenaz, kısa adıyla 15-PGDH enzimi bulunuyor. Bilim insanları bu enzimi, yaşlanmaya bağlı doku bozulmasında rol oynayan bir “gerozim” olarak tanımlıyor.
15-PGDH, dokuların onarımında görev alan prostaglandin E2 adlı molekülü parçalayarak doğal yenilenme kapasitesini sınırlandırıyor. Enzimin baskılanması ise mevcut kıkırdak hücrelerinin daha genç ve üretken bir genetik programa dönmesini sağladı.
Tedavinin kök hücreleri harekete geçirmek yerine doğrudan mevcut kondrositleri yeniden programlaması dikkat çekti. Kıkırdağı parçalayan, iltihapla ilişkili hücrelerin oranı azalırken eklem yüzeyini koruyan matriks maddelerini üreten hücrelerin sayısı arttı. (Stanford Medicine)
Yaralanma sonrası kireçlenmeyi de yavaşlattı
Araştırmacılar tedaviyi yalnızca yaşlanmaya bağlı kıkırdak kaybında değil, ön çapraz bağ yaralanmasını taklit eden modellerde de denedi.
Enjeksiyon uygulanan hayvanlarda travma sonrasında gelişen osteoartritin ilerlemesi belirgin biçimde yavaşladı. Eklem ağrısında azalma ve hareket fonksiyonlarında iyileşme kaydedildi.
Oluşan dokunun yalnızca yarayı dolduran daha dayanıksız fibröz kıkırdak olmadığı, eklem yüzeylerinde bulunan kaygan ve dayanıklı hiyalin kıkırdak özellikleri taşıdığı bildirildi.
İnsan diz dokusunda da olumlu işaretler görüldü
Çalışmanın insanlarla ilgili bölümünde henüz hastalara enjeksiyon yapılmadı. Araştırmacılar, total diz protezi ameliyatı geçiren osteoartrit hastalarından alınan kıkırdak dokularını laboratuvar ortamında 15-PGDH inhibitörüyle işledi.
Tedavi edilen dokularda kıkırdak bozulma belirteçleri azalırken yeni eklem matriksi oluşumuna işaret eden bulgular elde edildi. Ancak bu sonuçlar canlı insan vücudundaki güvenlik ve etkinliği kanıtlamıyor. Tedavinin hastalara sunulabilmesi için diz osteoartritine yönelik kontrollü klinik çalışmalar yapılması gerekiyor. (Stanford Medicine)
İnsanlarda güvenlik çalışması başka bir hastalık için yapıldı
15-PGDH’yi hedefleyen MF-300 adlı ağızdan alınan deneysel ilacın Faz 1 çalışması, yaşa bağlı kas kaybı nedeniyle sağlıklı gönüllülerde tamamlandı. İlk sonuçlarda ilacın genel olarak tolere edildiği ve hedeflediği biyolojik mekanizma üzerinde etkili olduğu bildirildi.
Ancak bu çalışma diz kireçlenmesi hastalarında yapılmadı. Kas kaybı için elde edilen güvenlik sonuçlarının, eklem içine uygulanacak bir tedavinin güvenli ve etkili olduğunu doğrudan göstermediği özellikle vurgulanıyor. (Epirium)
Diz protezinin yerini alabilir mi?
Araştırmacılar, insan çalışmalarından da benzer sonuçların alınması halinde 15-PGDH inhibitörlerinin osteoartritin yalnızca ağrısını azaltan değil, hastalığın seyrini değiştiren ilk yenileyici tedavilerden biri olabileceğini düşünüyor.
Böyle bir tedavi kıkırdak kaybını durdurabilir, mevcut dokuyu yenileyebilir ve bazı hastalarda total diz protezi ameliyatını yıllarca geciktirebilir. Bununla birlikte “kıkırdağı yeniden büyüten enjeksiyon” henüz hastanelerde uygulanan veya onaylanmış bir tedavi değil.
Çalışma, Mamta Singla ve çalışma arkadaşları tarafından yürütüldü; 27 Kasım 2025’te çevrim içi yayımlandı ve Science dergisinin Mart 2026 tarihli basılı sayısında yer aldı. Araştırmanın sıradaki kritik aşamasını, diz osteoartriti bulunan hastalarda yapılacak klinik deneyler oluşturacak. (PubMed)