Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) akademisyenlerinin dijital oyun bağımlılığı riskini değerlendirmek amacıyla geliştirdiği iki yeni ölçeğe ilişkin bilimsel araştırma, uluslararası akademik dergide yayımlandı.
Sağlık Bilimleri Üniversitesi Özbekistan Birimlerinden Sorumlu Rektör Danışmanı Prof. Dr. Aynur Feyzioğlu ve doktora öğrencisi Cengiz Han Kaşıkçı tarafından yürütülen doktora tez çalışmasından üretilen makalede, davranışsal bağımlılıklar alanının uluslararası düzeyde tanınan araştırmacılarından Prof. Dr. Mark D. Griffiths de yazar olarak yer aldı.
“Development and Validation of the Gaming Addiction Risk Scale and Predisposing Gaming Addiction Risk Factors Scale within the I-PACE Framework” başlıklı çalışma, Springer Nature tarafından yayımlanan, SSCI ve SCIE indekslerinde taranan, 2025 Journal Citation Reports verilerine göre Q2 kategorisindeki International Journal of Mental Health and Addiction dergisinde 4 Kasım 2026 tarihinde çevrim içi yayımlandı.
831 GENÇ OYUNCUNUN VERİLERİ İNCELENDİ
Araştırma, Türkiye’de 15–25 yaş aralığında bulunan ve haftada en az üç saat dijital oyun oynayan toplam 831 katılımcıyla gerçekleştirildi.
Ölçek geliştirme sürecinde iki bağımsız örneklem kullanıldı.
İlk gruptaki 502 katılımcının verileri, ölçeklerin hangi boyutlardan oluştuğunu belirlemek amacıyla değerlendirildi. İkinci gruptaki 329 katılımcının verileriyle ise ortaya çıkan yapıların istatistiksel olarak doğrulanması amaçlandı.
Araştırmada, dijital oyun bağımlılığı riskinin yalnızca oyun oynama davranışıyla değil, bu davranışla ilişkili psikolojik yatkınlıklarla birlikte ele alınması hedeflendi.
DİJİTAL OYUN BAĞIMLILIĞI İÇİN İKİ YENİ ÖLÇEK
Çalışma kapsamında birbirini tamamlayan iki ayrı ölçme aracı geliştirildi.
Dijital Oyun Bağımlılığı Risk Ölçeği (GARS), oyun davranışlarıyla ilişkili risk göstergelerini değerlendirmek amacıyla hazırlandı.
Yedi maddeden oluşan ölçek, iki temel boyutu kapsıyor:
Oyun oynama isteği: Kişinin oyun oynama arzusu, zihinsel meşguliyeti ve oyun davranışına yönelimi.
İlişkiler ve işlevsellikte bozulma: Oyun davranışının sosyal ilişkiler ve günlük yaşam üzerindeki olumsuz sonuçları.
İkinci ölçme aracı olan Dijital Oyun Bağımlılığına Yatkınlık Oluşturan Risk Faktörleri Ölçeği (PGARFS) ise 24 maddeden oluşuyor.
Bu ölçek üç psikolojik boyutu değerlendiriyor:
Duygusal hassasiyet: Duygusal zorlanmalar ve bunlarla ilişkili psikolojik kırılganlıklar.
Öz kontrol: Kişinin davranışlarını ve dürtülerini düzenleme becerisiyle ilişkili özellikler.
Sosyal izolasyon: Yalnızlık ve sosyal ilişkilerle bağlantılı psikolojik özellikler.
İki ölçeğin birlikte kullanılmasıyla oyun davranışlarına ilişkin risk göstergeleri ile psikolojik yatkınlıkların farklı yönlerden incelenmesi amaçlanıyor.
ÖLÇEKLERİN GÜVENİLİRLİĞİ NASIL DEĞERLENDİRİLDİ?
Araştırmacılar, geliştirilen ölçeklerin geçerlik ve güvenirliğini çeşitli istatistiksel yöntemlerle değerlendirdi.
Bir ölçeğin maddelerinin birbiriyle ne ölçüde tutarlı olduğunu gösteren Cronbach alfa katsayısı, Dijital Oyun Bağımlılığı Risk Ölçeği'nin toplam puanı için 0,72 olarak hesaplandı.
Psikolojik yatkınlıkları değerlendiren ikinci ölçeğin toplam puanına ilişkin katsayı ise yaklaşık 0,90 bulundu.
Bununla birlikte, ilk ölçeğin iki alt boyutundaki güvenirlik katsayılarının yaklaşık 0,66 düzeyinde kalması, bu boyutların sonuçlarının ihtiyatla yorumlanmasını gerektiriyor.
Araştırmacılar, bulguların her iki ölçeğin kullanılabilirliğine ilişkin ilk bilimsel desteği sunduğunu, ancak farklı örneklemlerde ek doğrulama çalışmalarına ihtiyaç bulunduğunu belirtti.
OYUN BAĞIMLILIĞI RİSKİ NASIL DEĞERLENDİRİLİYOR?
Dijital oyun bağımlılığı yalnızca ekran karşısında geçirilen süreyle açıklanamıyor.
Oyun oynama davranışı yoğun olsa bile bu durum tek başına bağımlılık tanısı anlamına gelmiyor.
Değerlendirmede davranış üzerindeki kontrolün azalması, oyunun günlük yaşamda giderek daha fazla öncelik kazanması ve olumsuz sonuçlara rağmen oyun oynamanın sürdürülmesi gibi özellikler önem taşıyor.
SBÜ araştırmacılarının geliştirdiği ölçekler de bu ayrımı gözeterek oyun davranışlarıyla ilişkili risk göstergeleri ile psikolojik yatkınlıkları ayrı ölçme araçları üzerinden ele alıyor.
Çalışma, bağımlılık davranışlarının gelişimini kişisel özellikler, duygusal tepkiler, bilişsel süreçler ve karar verme mekanizmalarının etkileşimiyle açıklayan I-PACE modeline dayanıyor.
Bu model, dijital oyun davranışının neden bazı bireylerde problemli hâle gelebildiğinin anlaşılmasına yönelik teorik bir çerçeve sunuyor.
ARAŞTIRMANIN SINIRLARI NELER?
Geliştirilen iki ölçeğin geçerlik ve güvenirliğine ilişkin bulgular, Türkiye'de yaşayan ve düzenli dijital oyun oynayan 15–25 yaş grubundan elde edildi.
Bu nedenle sonuçların farklı yaş gruplarında, ülkelerde ve kültürlerde aynı biçimde geçerli olduğu henüz söylenemiyor.
Ayrıca ölçeklerin oyun bağımlılığı riskine ilişkin göstergeleri değerlendirmek amacıyla geliştirildiği, tek başına klinik tanı koymak için kullanılmaması gerektiği belirtiliyor.
Bulgular, ölçeklerin gelecekteki bilimsel araştırmalarda değerlendirilebilmesi için başlangıç niteliğinde kanıt sunuyor.
PROF. DR. AYNUR FEYZİOĞLU: LİTERATÜRE KATKI SUNMASINI DİLİYORUM
Çalışmanın uluslararası bir bilimsel dergide yayımlanmasından duyduğu memnuniyeti paylaşan Prof. Dr. Aynur Feyzioğlu, araştırmanın doktora öğrencisi Cengiz Han Kaşıkçı ile birlikte yürüttükleri tez çalışmasından üretildiğini ifade etti.
Davranışsal bağımlılıklar alanının öncü araştırmacılarından Prof. Dr. Mark D. Griffiths ile birlikte çalışmanın akademik açıdan taşıdığı değere dikkat çeken Feyzioğlu, şu değerlendirmede bulundu:
“Bu çalışmanın dijital oyun bağımlılığı ve davranışsal bağımlılıklar literatürüne katkı sunmasını diliyorum. Emeği geçen herkese gönülden teşekkür ediyorum.”
SAĞLIK BİLİMLERİ ÜNİVERSİTESİNDEN ULUSLARARASI AKADEMİK İŞ BİRLİĞİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi ile İngiltere'deki Nottingham Trent University araştırmacılarını bir araya getiren bilimsel yayın, davranışsal bağımlılıklar alanındaki uluslararası akademik iş birliğinin yeni bir örneğini oluşturdu.
Türkiye'deki genç oyunculardan elde edilen verilerle geliştirilen iki ölçme aracının, oyun bağımlılığı riskinin farklı boyutlarını inceleyen sonraki araştırmalara katkı sunması hedefleniyor.
KAYNAKLAR
1. Kaşıkçı, C. H., Feyzioğlu, A. ve Griffiths, M. D. (2026). Development and Validation of the Gaming Addiction Risk Scale and Predisposing Gaming Addiction Risk Factors Scale within the I-PACE Framework. International Journal of Mental Health and Addiction. Springer Nature. 4 Kasım 2026.
2. Nottingham Trent University (2026). Development and Validation of the Gaming Addiction Risk Scale and Predisposing Gaming Addiction Risk Factors Scale within the I-PACE Framework. Kurumsal Akademik Yayın Arşivi.
3. Peeref (2026). International Journal of Mental Health and Addiction. Web of Science ve Journal Citation Reports Dergi Profili.
