BURUN TIKANIKLIĞINI HAFİFLETMENİN 7 GÜVENLİ YOLU
Burun tıkanıklığını hafifletmek için ilk seçenekler; tuzlu su spreyi veya güvenli biçimde yapılan burun yıkama, yeterli sıvı tüketimi, ortam havasını uygun düzeyde nemlendirme ve uyurken başı hafifçe yükseltmedir. Ilık duş da salgıların yumuşamasına yardımcı olabilir.
Burun açıcı ilaçlar kısa süreli rahatlama sağlayabilse de herkes için uygun değildir. Özellikle damarları daraltarak çalışan burun spreylerinin önerilenden uzun kullanılması, ilaca bağlı geri tepme tıkanıklığına yol açabilir.
Burun neden tıkanır?
Burun tıkanıklığı yalnızca içeride fazla salgı bulunmasından kaynaklanmaz. Soğuk algınlığı, grip, alerji veya tahriş nedeniyle burun içini döşeyen dokular ve damarlar şiştiğinde hava geçişi daralır.
Alerjik nezlede tıkanıklığa çoğunlukla hapşırma, burun kaşıntısı ve sulu akıntı eşlik eder. Yüzde basınç, koyu akıntı, ateş veya önce düzelip sonra ağırlaşan belirtiler ise sinüs enfeksiyonu açısından değerlendirme gerektirebilir.
Tuzlu su spreyi kullanın
İlaç içermeyen serum fizyolojik spreyler burun içini nemlendirebilir, koyu salgıları inceltebilir ve tahriş edici parçacıkların uzaklaştırılmasına yardımcı olabilir. Ürünün kullanım talimatına uyulmalı, sprey ucu başkalarıyla paylaşılmamalıdır.
Basınçlı burun yıkama sistemleriyle sıradan tuzlu su spreyi aynı uygulama değildir. Yıkama sırasında kullanılan suyun güvenliği ayrıca önem taşır.
Burun yıkamada musluk suyuna dikkat
Burun yıkama kabına doğrudan musluk suyu doldurulmamalıdır. Bu işlem için steril veya damıtılmış su ya da en az bir dakika kaynatıldıktan sonra soğutulmuş su kullanılmalıdır.
Suya eklenecek tuz miktarı göz kararı belirlenmemeli; hazır yıkama solüsyonu veya cihazla uyumlu ölçülü karışım tercih edilmelidir. Cihaz her kullanımdan sonra üreticinin talimatına göre temizlenip tamamen kurutulmalıdır.
Yeterli sıvı tüketin
Su ve diğer uygun sıvılar burun salgılarının daha akışkan kalmasına destek olabilir. Bu yöntem tıkanıklığı anında ortadan kaldırmaz ancak koyulaşmış salgıların boşalmasını kolaylaştırabilir.
Kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişiler, günlük tüketimlerini kendi tedavi planlarına göre düzenlemelidir. Herkes için geçerli tek bir sıvı miktarı yoktur.
Ilık duş rahatlatabilir
Ilık duşun oluşturduğu nemli hava, kuru ve tahriş olmuş burun kanallarında geçici rahatlama sağlayabilir. Yüze ılık ve nemli bir bez koymak da basınç hissini azaltmaya yardımcı olabilir.
Kaynar su dolu kabın üzerine eğilerek buhar solumak yanık riski taşır. Özellikle çocuklarda bu yöntem kullanılmamalı; sıcak buhar doğrudan buruna çekilmemelidir.
Odanın havasını uygun düzeyde nemlendirin
Kuru hava burun içindeki tahrişi artırabilir. Temiz tutulan soğuk buharlı bir nemlendirici, özellikle uyku sırasında kuruluk hissini azaltabilir.
Cihazın suyu düzenli değiştirilmeli ve haznesi kullanım talimatına göre temizlenmelidir. Gereğinden fazla nem ise küf ve ev tozu akarlarının çoğalmasını kolaylaştırarak alerjik yakınmaları artırabilir.
Uyurken başınızı yükseltin
Burun tıkanıklığı yatınca daha belirgin hale gelebilir. Başın ve üst gövdenin rahat bir açıyla hafifçe yükseltilmesi, gece nefes almayı ve salgıların akışını kolaylaştırabilir.
Boynu zorlayacak kadar çok yastık kullanmak yerine gövdeyi destekleyen dengeli bir pozisyon seçilmelidir. Bebeklerin yatağına yastık veya yükseltici konulmamalı; güvenli uyku kurallarına uyulmalıdır.
Burun bantları nasıl yardımcı olur?
Burun üzerine yapıştırılan ilaçsız bantlar, burun kanatlarını dışa doğru çekerek hava geçiş alanını bir miktar genişletebilir. Bu bantlar şişmiş dokuyu tedavi etmez ancak bazı kişilerde gece nefes almayı geçici olarak kolaylaştırabilir.
Cilt tahrişi gelişirse kullanıma ara verilmelidir. Uzun süren horlama, uykuda nefes durması veya gündüz aşırı uyku hali varsa yalnızca burun bandına güvenilmemelidir.
Burun açıcı spreyler kaç gün kullanılmalı?
Oksimetazolin ve ksilometazolin gibi damar daraltıcı spreyler hızlı rahatlama sağlayabilir. Buna karşılık ürünün önerdiği süre aşılırsa burun dokusu yeniden şişebilir ve kişi spreyi kullandıkça devam eden bir tıkanıklık döngüsüne girebilir.
Bazı ürünlerde sınır üç gün, bazılarında beş ila yedi gün olabilir. Esas alınması gereken süre ürünün kullanma talimatı ve sağlık profesyonelinin önerisidir; doz veya uygulama sıklığı artırılmamalıdır.
Ağızdan alınan burun açıcılar herkese uygun değil
Psödoefedrin gibi ağızdan alınan ilaçlar kan basıncını ve kalp hızını artırabilir, uykusuzluk ya da çarpıntı yapabilir. Yüksek tansiyon, kalp hastalığı, glokom, tiroit hastalığı veya prostat büyümesi bulunanlar bu ürünleri doktor ya da eczacıya danışmadan kullanmamalıdır.
Gebeler, emzirenler, düzenli ilaç kullananlar ve çocuklar için ayrıca değerlendirme gerekir. Birden fazla soğuk algınlığı ürününün birlikte alınması, aynı etken maddenin fark edilmeden tekrarlanmasına neden olabilir.
Ağızdan alınan fenilefrin için kanıt tartışması
Amerikan Gıda ve İlaç Dairesinin değerlendirmesi, ağızdan alınan fenilefrinin önerilen dozlarda burun tıkanıklığını gidermede etkili olduğunu destekleyen yeterli kanıt bulunmadığı yönündedir. Bu değerlendirme, buruna uygulanan fenilefrin ürünlerini kapsamamaktadır.
Soğuk algınlığı ilacı seçerken yalnızca ön yüzdeki ürün adına bakılmamalı, etken maddeler bölümü okunmalıdır. Uygun seçenek konusunda tereddüt yaşayanlar eczacıya veya hekime danışmalıdır.
Alerjik tıkanıklıkta farklı tedavi gerekebilir
Tıkanıklığın nedeni alerjiyse alerjenlerden uzaklaşma, uygun antihistaminikler veya kortizon içeren burun spreyleri gündeme gelebilir. Kortizonlu spreyler damar daraltıcı burun açıcılarla aynı değildir ve genellikle düzenli kullanıldıklarında etki gösterir.
Bu ürünlerin doğru yöne püskürtülmesi burun kanaması ve tahriş riskini azaltabilir. Sprey ucu burun orta bölmesine değil, aynı taraftaki kulağa doğru hafifçe yönlendirilmelidir.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Nefes almada güçlük, göz çevresinde şişlik, görme değişikliği, şiddetli baş veya yüz ağrısı gelişirse gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır. Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler de belirtilerini daha erken değerlendirmelidir.
Tıkanıklık 10 günden uzun sürüyor ve düzelmiyorsa, ateş üç veya dört günü aşıyorsa ya da belirtiler hafifledikten sonra yeniden kötüleşiyorsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Tek taraflı, kötü kokulu veya kanlı akıntı da muayene gerektirir.
KAYNAKLAR
1. WebMD sağlık editörleri, burun tıkanıklığını hafifletme yöntemleri
2. Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, güvenli sinüs ve burun yıkama önerileri
3. Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, sinüs enfeksiyonunda tıbbi değerlendirme ölçütleri
4. Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi, reçetesiz burun açıcılar ve ağızdan alınan fenilefrin değerlendirmesi
5. MedlinePlus Tıbbi Ansiklopedisi, erişkinlerde burun tıkanıklığı ve evde bakım
6. Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi, burun açıcı ilaçların güvenli kullanımı
