Boyun Düzleşmesi Her Zaman Ağrı Nedeni Değil: Bilim Ne Diyor?

BMJ’de Yayımlandı: Bipolar Tedavilerinde Hangi Yöntemler Öne Çıkıyor?

İçeriği Görüntüle

Boyun ağrısı yaşayan birçok kişi görüntüleme raporunda aynı ifadeyle karşılaşıyor: “Servikal lordozda düzleşme.” Tıbbi adıyla servikal lordoz, boyun omurgasının yandan bakıldığında oluşturduğu doğal içe doğru eğriliktir. Bu kavsin azalması halk arasında “boyun düzleşmesi” olarak biliniyor. Bilimsel çalışmalar ise bu görüntünün tek başına ağrının nedeni olarak kabul edilemeyeceğini gösteriyor. 15 bin 364 şikâyeti olmayan kişinin verilerini inceleyen bir meta-analizde, boyun eğriliğinin kişiden kişiye önemli ölçüde değişebildiği ve eğrilik derecesinin belirtilerle doğrudan ilişkili olmadığı bildirildi. [1]
Boynun aslında dümdüz olması beklenmez
İnsan boynu yandan bakıldığında cetvel gibi düz değildir.
Boyun omurgasını oluşturan yedi omur, başın ağırlığını taşırken hafif bir kavis oluşturur. Bu kavis “servikal lordoz” olarak adlandırılır.
Röntgende bu kavsin azalması hipolordoz, yani normal eğriliğin azalması; tamamen kaybolması ise düzleşme olarak tarif edilebilir. Eğrilik ters yöne dönerse servikal kifoz adı verilen farklı bir görünüm ortaya çıkar.
Ancak burada önemli bir ayrıntı var: “Normal” kabul edilen boyun kavsi herkeste aynı değildir.
2018’de Journal of Orthopaedic Surgery and Research dergisinde yayımlanan meta-analiz, herhangi bir boyun yakınması bulunmayan 15 bin 364 yetişkinin verilerini değerlendirdi. Araştırmada kişilerin yaklaşık yüzde 68’inde klasik lordotik eğrilik bulundu; buna karşılık sağlıklı ve şikâyeti olmayan kişiler arasında da daha düz veya farklı şekillerde boyun eğriliği görülebildi. [1]
Röntgende düzleşme varsa mutlaka ağrı olur mu?
Hayır.
Bilimsel veriler bu noktada önemli bir uyarı yapıyor: Boyun eğrisinin azalması ile boyun ağrısı arasında her hastada geçerli, doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi gösterilmiş değil.
Aynı meta-analizde boyun ağrısı bulunan kişilerle şikâyeti olmayanlar arasında servikal lordoz açısı açısından anlamlı fark saptanmadı. Başka bir ifadeyle boynu görece düz görünen bir kişinin hiçbir şikâyeti olmayabilirken, röntgende normal kavis görülen başka bir kişi ciddi boyun ağrısı yaşayabilir. [1]
Bu nedenle yalnızca görüntüleme raporundaki “düzleşme” kelimesine bakarak ağrının nedenini açıklamak doğru değil.
Boyun ağrısı; kas ve bağ dokularındaki zorlanma, uzun süre aynı pozisyonda kalma, disk sorunları, eklem değişiklikleri, sinir kökü basısı, stres, uyku sorunları ve çalışma koşulları gibi çok sayıda etkenden kaynaklanabilir.
Telefon ve bilgisayar boynu düzleştiriyor mu?
Telefon, tablet ve bilgisayar kullanırken başın uzun süre öne eğik tutulması boyun ve omuz kaslarının yükünü artırabilir.
Ancak “telefon kullanan herkesin boynu düzleşir” şeklinde kesin bir bilimsel sonuç bulunmuyor.
Boyun eğriliğinin değerlendirilmesi tek bir görüntüye değil, çekim koşulları ve klinik bulgularla birlikte yapılmalıdır. Bu nedenle bir röntgendeki düzleşmenin doğrudan yıllarca telefon kullanmaya bağlanması bilimsel açıdan aşırı yorum olur.
Asıl sorun çoğu zaman yalnızca eğri değil
Gün içinde saatlerce bilgisayar karşısında oturan bir insan düşünün.
Baş öne doğru uzuyor, omuzlar kapanıyor ve sırt kasları uzun süre aynı yükü taşımak zorunda kalıyor.
Bir süre sonra ense kaslarında yorgunluk, omuzlarda gerginlik ve hareket sırasında ağrı gelişebiliyor.
Bu kişide röntgende boyun düzleşmesi de görülebilir. Fakat tedavinin yalnızca “eğriyi yeniden yapmak” üzerine kurulması sorunun tamamını çözmeyebilir.
Hastanın kas gücü, hareket açıklığı, çalışma pozisyonu, ağrının süresi ve sinir bulguları birlikte değerlendirilmelidir.
Egzersizin bilimsel karşılığı var
Boyun ağrısında egzersiz yalnızca genel bir tavsiye değil; klinik araştırmalarda doğrudan incelenmiş bir yaklaşım.
Çin’de Beijing Shijitan Hospital ve Capital Medical University araştırmacılarının yürüttüğü randomize kontrollü çalışmada, kronik nonspesifik boyun ağrısı ve servikal lordoz kaybı bulunan genç erişkinlerde uzun süreli boyun ekstansör kası güçlendirme programı standart germe egzersizleriyle karşılaştırıldı. Katılımcılar 12 ay boyunca takip edildi. [2]
Uzun süreli güçlendirme programı uygulanan grupta takip sonunda ağrı, günlük yaşamda boyuna bağlı kısıtlılık, hareket açıklığı ve boyun kas yapısında olumlu değişiklikler bildirildi. [2]
Çalışmada boyun eğriliğinde düzelme yönünde de bulgular görüldü; ancak bu sonuçlar, tedavinin yalnızca röntgendeki kavsi değiştirmeye indirgenmemesi gerektiğini gösteriyor. [2]
Asıl hedef hastanın ağrısının azalması, hareketlerinin rahatlaması ve günlük yaşam işlevlerinin düzelmesidir.
Masaj, manuel terapi ve egzersiz aynı şey değil
Boyun ağrısında masaj veya elle uygulanan bazı tedaviler kısa dönemde rahatlama sağlayabilir.
Fakat kalıcı yaklaşım çoğu zaman yalnızca pasif tedaviden oluşmaz.
Boyun ve kürek kemiği çevresindeki kasların güçlendirilmesi, hareket açıklığının korunması ve uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçınılması tedavinin önemli parçalarıdır.
Egzersiz programı da herkese aynı şekilde uygulanmamalıdır. Boyunda fıtık, sinir basısı, omurilik etkilenmesi veya geçirilmiş ameliyat varsa yapılacak hareketlerin türü değişebilir.
MR veya röntgen her hastada gerekli değil
Boyun ağrısı başladığında birçok kişinin ilk isteği MR çektirmek oluyor.
Ancak ciddi travma, enfeksiyon, kanser şüphesi, omurilik etkilenmesi veya belirgin sinir kökü bulguları gibi özel durumlar yoksa görüntüleme gereksinimi hastanın klinik tablosuna göre belirleniyor. American College of Radiology kriterleri de boyun ağrısında görüntüleme kararının hastanın belirtileri ve risk özellikleriyle birlikte verilmesi gerektiğini vurguluyor. [3]
Muayenede kas gücü, refleksler, his kaybı, boyun hareketleri ve ağrının kola yayılıp yayılmadığı gibi özellikler değerlendirilir.
Gerekli görülürse röntgen kemiklerin ve eğriliğin değerlendirilmesinde; MR ise diskler, sinir kökleri ve omurilik gibi yumuşak dokuların incelenmesinde kullanılır.
Bazı belirtiler düzleşmeden daha önemli
Boyun düzleşmesi raporu çoğu zaman acil bir durum değildir.
Ancak boyun ağrısına bazı nörolojik belirtiler eşlik ediyorsa değerlendirme geciktirilmemelidir.
Özellikle elde veya kolda ilerleyen güç kaybı, belirgin his kaybı, ellerde beceriksizlik, yürümede dengesizlik ve kol veya bacaklarda giderek artan nörolojik belirtiler omurilik veya sinirlerin etkilenmesini düşündürebilir. Bu tür bulgular servikal miyelopati, yani boyun bölgesinde omuriliğin etkilenmesi açısından önemli kabul edilir. [4]
Ciddi travma sonrası başlayan boyun ağrısı, ateşle birlikte ağrı veya bilinen kanser öyküsü gibi durumlarda da yalnızca “boyun düzleşmesi” açıklamasıyla yetinilmemelidir.
Raporu değil hastayı tedavi etmek gerekiyor
Boyun düzleşmesiyle ilgili en yaygın yanlışlardan biri, röntgendeki kavsin mutlaka yeniden belirli bir açıya getirilmesi gerektiği düşüncesi.
Oysa bilimsel çalışmalar sağlıklı insanların boyun eğrilerinin bile birbirinden önemli ölçüde farklı olabileceğini gösteriyor. [1]
Bu nedenle tedavinin hedefi yalnızca bir görüntüyü değiştirmek değil; ağrıyı azaltmak, hareket kabiliyetini artırmak, kasları güçlendirmek ve kişinin günlük yaşamını daha rahat sürdürmesini sağlamaktır.
Boyun düzleşmesi tek başına ciddi bir hastalık göstergesi değildir. Asıl önem taşıyan, kişinin şikâyetleri, muayene bulguları ve varsa sinir veya omurilik etkilenmesidir. Bir görüntüleme raporundaki birkaç kelime, hastanın bütün klinik tablosunun önüne geçmemelidir.
Kaynaklar
[1] Guo GM, Li J, Diao QX, Zhu TH, Song ZX, Guo YY ve diğerleri. Cervical lordosis in asymptomatic individuals: a meta-analysis. Journal of Orthopaedic Surgery and Research. 2018;13:147. DOI: 10.1186/s13018-018-0854-6.
[2] Zhang Y, Lin W, Yi M, Song J, Ding L. Effect of long-term cervical extensor exercise program on functional disability, pain intensity, range of motion, cervical muscle mass, and cervical curvature in young adult population with chronic non-specific neck pain: a randomized controlled trial. Journal of Orthopaedic Surgery and Research. 2024;19(1):9. DOI: 10.1186/s13018-023-04487-w.
[3] American College of Radiology. ACR Appropriateness Criteria: Cervical Pain or Cervical Radiculopathy. American College of Radiology. Güncel klinik uygunluk kriterleri.
[4] National Institute for Health and Care Excellence. Neck pain – cervical radiculopathy: signs and symptoms. NICE Clinical Knowledge Summaries. Güncel klinik rehber.