Mustafa Kemal Atatürk’ün Gülhane ile kişisel bağı, Cumhuriyet’in kuruluşundan yıllar öncesine uzanıyor. Hareket Ordusundaki görevi sırasında İstanbul’da bulunan Mustafa Kemal, 15 Mayıs 1909’da Gülhane Hastanesine yattı. Üç gün sonra, 18 Mayıs’ta hastaneden çıktı. Bu kısa hastane dönemini kendi not defterine kaydetti.
Genelkurmay Başkanlığının yayımladığı “Atatürk’ün Not Defterleri” adlı eserin birinci cildinde yer alan kayıt, dönemin askerî gelişmeleri arasında Mustafa Kemal’in sağlık durumuna ilişkin kişisel bir ayrıntıyı da günümüze taşıyor.
DEFTERİNDEKİ İKİ KISA CÜMLE
Not defterinin yayımlanmış aktarımında şu ifadeler bulunuyor:
“2 Mayıs 325 [15 Mayıs 1909] Gülhane Hastahanesine yattım.
5 Mayıs 325’te [18 Mayıs 1909] çıktım.”
Kayıttaki tarihler dönemin Rumi takvimine ait. Köşeli parantezlerde ise bunların Miladi takvimdeki karşılıkları veriliyor.
Mustafa Kemal’in iki kısa cümlesi, hastaneye giriş ve çıkışını açık biçimde gösteriyor. Bununla birlikte bu notta hastalığın adı, kendisini tedavi eden hekim veya uygulanan tedavi belirtilmiyor.
HAREKET ORDUSUNDAKİ GÖREVİNİN ARDINDAN
Hastane yatışı, 31 Mart Olayı’nı izleyen haftalarda gerçekleşti. Mustafa Kemal, Selanik’ten İstanbul’a gönderilen Hareket Ordusunun hazırlanması ve harekât planlarının oluşturulmasında görev almıştı.
Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığının Atatürk Ansiklopedisi’nde de not defterine dayanılarak, Mustafa Kemal’in 15 Mayıs’ta rahatsızlanarak Gülhane’ye yattığı ve 18 Mayıs’ta taburcu olduğu belirtiliyor. Aynı kaynak, mayıs ayının sonlarına doğru Selanik’e dönerek görevlerine devam ettiğini kaydediyor.
1909’DA GÜLHANE NEREDEYDİ?
Mustafa Kemal’in kaldığı hastane, İstanbul’da, Topkapı Sarayı bahçesinde hizmet veren tarihî Gülhane’ydi.
Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesinin kurumsal tarihçesine göre eski Gülhane Askerî Rüştiye Okulu binası, tıp eğitimini geliştirme ve örnek bir tedavi kurumu oluşturma çalışmaları kapsamında hastaneye dönüştürülmüştü. Kurum, 30 Aralık 1898’de “Gülhane Seririyat Hastanesi” adıyla açılmıştı.
Böylece Mustafa Kemal’in hastaneye yattığı tarihte Gülhane, yaklaşık on yıldır hizmet veriyordu. Kurum, hasta bakımının yanında askerî hekimlik ve klinik eğitim açısından da gelişiyordu.
İSTANBUL’DAN ANKARA’YA UZANAN KURUM
Gülhane, sonraki yıllarda savaş yaralılarının tedavisinde ve hekim yetiştirilmesinde önemli görevler üstlendi. İkinci Dünya Savaşı döneminde, 1941’de Ankara’nın Cebeci semtindeki asker hastanesi binalarına taşındı. Etlik’teki yerleşkesine geçişi ise 1971’de gerçekleşti.
Mustafa Kemal’in defterindeki 1909 tarihli kayıt, bu uzun kurumsal tarihin İstanbul dönemine ait. Askerî görevlerine ilişkin notların arasında yer alan iki cümle, onun yaşam öyküsü ile Gülhane’nin sağlık hizmetleri tarihinin kesiştiği üç günü belgeliyor.
KAYNAKLAR
1. Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı. Atatürk’ün Not Defterleri, Cilt I. Ankara: Genelkurmay Basımevi, 2004.
2. Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı, Atatürk Ansiklopedisi. “Hareket Ordusu ve Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal.”
3. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi. “Gülhane’nin Kurumsal Tarihçesi.”
