Aşırı sıcak sadece sıcak çarpması anlamına gelmiyor

Hava sıcaklığının yükselmesi çoğu zaman terleme, susama ve yorgunlukla ilişkilendiriliyor. Ancak aşırı sıcakların insan sağlığı üzerindeki etkileri bunlarla sınırlı değil.

Dünya Sağlık Örgütü, yüksek sıcaklıkların sıcak bitkinliği ve sıcak çarpmasına yol açabildiğini, aynı zamanda mevcut kronik hastalıkları da ağırlaştırabildiğini bildiriyor.

Kalp-damar ve solunum hastalıkları, böbrek hastalıkları, diyabet ve bazı ruhsal hastalıkları bulunan kişiler sıcak dönemlerde daha hassas gruplar arasında yer alıyor.

Vücut sıcakta neden zorlanıyor?

İnsan vücudu iç sıcaklığını belirli sınırlar içinde tutmaya çalışıyor. Hava sıcaklığı yükseldiğinde bunun için iki temel mekanizma devreye giriyor: deri damarlarının genişlemesi ve terleme.

Deriye daha fazla kan gönderilmesi, vücudun çevreye ısı vermesine yardımcı oluyor. Terin buharlaşması da vücudu soğutuyor.

Ancak bu sistemin çalışmasının bir bedeli var.

Kalbin dolaşımı sürdürebilmek için daha fazla çalışması gerekebiliyor. Terlemeyle su ve elektrolit kaybediliyor. Yeterli sıvı alınmadığında dolaşımdaki kan hacmi azalabiliyor, tansiyon düşebiliyor ve böbrekler üzerindeki yük artabiliyor.

Nem oranının çok yüksek olduğu günlerde terin buharlaşması da güçleştiğinden vücudun kendisini soğutması daha zor hale gelebiliyor.

Kalp hastaları neden daha dikkatli olmalı?

Aşırı sıcaklarda deri damarları genişliyor ve vücut sıcaklığını düşürmek için cilde daha fazla kan gönderiliyor.

Bunun sonucunda kalbin dolaşımı sürdürebilmek için daha yoğun çalışması gerekebiliyor. Terlemeye bağlı sıvı kaybı da dolaşımdaki kan miktarını azaltabiliyor.

Bu fizyolojik yük özellikle kalp yetmezliği, koroner arter hastalığı ve diğer kalp-damar hastalıkları bulunan kişiler açısından önem taşıyor.

Dünya Sağlık Örgütü, aşırı sıcakların mevcut kalp-damar hastalıklarını kötüleştirebildiğini bildiriyor.

Ancak “sıcak hava herkeste kalp krizi yapar” şeklinde bir sonuç doğru değil. Kişinin yaşı, mevcut hastalıkları, sıvı durumu, kullandığı ilaçlar, sıcaklığın derecesi ve maruziyet süresi gibi çok sayıda etken riski değiştirebiliyor.

Böbrekler sıcak havada neden risk altında?

Sıcak havalarda terleme arttıkça vücuttan daha fazla su ve elektrolit kaybediliyor.

Sıvı kaybı ilerlediğinde böbreklere ulaşan kan akımı azalabiliyor. Bu durum özellikle yaşlılarda, böbrek hastalığı bulunanlarda, yeterince sıvı alamayanlarda ve uzun süre sıcak altında çalışanlarda daha önemli hale gelebiliyor.

Bilimsel araştırmalar yüksek çevre sıcaklıkları ile akut böbrek hasarı ve bazı böbrek hastalıkları arasında ilişki bulunduğunu gösteriyor.

Böbrek taşı ve renal kolik başvurularının da sıcak dönemlerde artabildiğine ilişkin araştırmalar bulunuyor.

Yeni araştırma: Aşırı sıcak 33 farklı tanıyla ilişkilendirildi

Sıcağın sağlık üzerindeki etkisinin ne kadar geniş olabileceğine ilişkin dikkat çekici araştırmalardan biri 26 Ağustos 2026'da Science Advances dergisinde yayımlandı.

Northwestern Üniversitesi araştırmacıları, Chicago'daki dört sağlık sisteminde 2011-2023 yılları arasında kaydedilen 372 bin 140 yetişkine ait 916 bin 904 acil servis ve ivedi bakım başvurusunu değerlendirdi.

Araştırmada sıcaklıkla bağlantısı olabilecek hastalıkların önceden seçildiği dar bir liste yerine, sağlık kayıtlarında bulunan 1.803 farklı tanı kodu tarandı.

İlk analiz aşamasından 44 tanı kodu geçti. Daha ayrıntılı ikinci analiz sonucunda ise 33 klinik tanının aşırı sıcakla anlamlı ilişki gösterdiği belirlendi.

Araştırmacılar çalışma dönemi boyunca günlük en yüksek sıcaklığın yaklaşık 33,7 derece ve üzerine çıktığı 100 günü aşırı sıcak gün olarak değerlendirdi.

Sadece susuzluk ve sıcak çarpması değil

Yeni araştırmada sıvı dengesi ve böbrek sorunlarının yanı sıra daha önce sıcakla ilişkisi daha az gündeme gelen bazı sağlık sorunları da öne çıktı.

Bunlar arasında;

• akut böbrek sorunları,
• bazı deri hastalıkları,
• ödem ve sıvı dengesi bozuklukları,
• multipl skleroz,
• bazı ruhsal ve davranışsal bozukluklar,
• alt ekstremitelerde varis sorunları,
• bazı yaralanmalar ve dış nedenlere bağlı başvurular

yer aldı.

Araştırmada trafik kazaları, böcek ısırmaları ve sokmaları ile bazı travmatik yaralanmaların da sıcak günlerde daha fazla görülebildiğine ilişkin ilişkiler saptandı.

Bu bulgular, aşırı sıcakların sağlık sistemine getirdiği yükün yalnızca “sıcak çarpması” tanısıyla ölçülmesinin gerçek tabloyu olduğundan küçük gösterebileceğine işaret ediyor.

Araştırma neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor

Çalışmanın önemli bir sınırlılığı da bulunuyor.

Araştırma gözlemsel veriler üzerinden yapıldığı için aşırı sıcaklığın belirlenen 33 sağlık sorununu doğrudan oluşturduğunu kanıtlamıyor.

Örneğin sıcak günlerde trafik kazalarının veya bazı yaralanmaların artması doğrudan vücut sıcaklığındaki yükselmeyle açıklanamayabilir. İnsanların davranış biçimleri, dışarıda geçirdikleri süre ve çevresel koşullar gibi başka faktörler de sonuçlarda rol oynayabilir.

Bu nedenle bulgular “aşırı sıcak bu hastalıkları kesin olarak yapıyor” şeklinde yorumlanmamalı.

Araştırmanın asıl önemi, sıcaklıkla ilişkili olabilecek sağlık sorunlarının sanılandan daha geniş bir alana yayılabileceğini göstermesi.

Diyabet hastaları sıcaktan neden daha fazla etkilenebilir?

Diyabet hastaları da sıcak havalarda daha dikkatli olması gereken gruplar arasında.

Diyabete bağlı bazı sinir ve damar sorunları ter bezlerinin çalışmasını ve vücudun kendisini soğutma yeteneğini etkileyebiliyor.

Bir başka sorun ise sıvı kaybı.

Vücudun susuz kalması kan şekeri düzeyini yükseltebilir. Kan şekerinin yükselmesi de bazı kişilerde idrar miktarını artırarak daha fazla sıvı kaybına neden olabilir.

Böylece sıcak hava, sıvı kaybı ve kan şekeri kontrolü arasında karşılıklı bir döngü oluşabilir.

Sıcaklık insülinin vücuttaki kullanımını da etkileyebildiğinden, özellikle insülin kullanan diyabet hastalarının sıcak günlerde kan şekeri takibini ihmal etmemesi önem taşıyor.

Tedavide veya insülin dozunda doktor önerisi olmadan değişiklik yapılmaması gerekiyor.

Astım ve kronik akciğer hastalıkları da etkilenebilir

Aşırı sıcaklar solunum sistemi hastalıkları bulunan kişiler açısından da önem taşıyor.

Dünya Sağlık Örgütü astım ve kronik solunum yolu hastalıklarını sıcak havalarda kötüleşebilecek sağlık sorunları arasında gösteriyor.

Sıcaklığa yüksek nem ve hava kirliliğinin eşlik etmesi solunum sistemi üzerindeki yükü daha da artırabiliyor.

Bazı hava koşullarında yüksek sıcaklık yer seviyesindeki ozon miktarının yükselmesine katkıda bulunabiliyor. Bu durum astım ve diğer solunum yolu hastalıklarında belirtilerin ağırlaşmasına neden olabiliyor.

Beyin de aşırı sıcaklardan etkilenebiliyor

Vücudun sıcaklık kontrolü bozulduğunda sinir sistemi de etkileniyor.

Sıvı kaybı ve sıcaklık artışı;

• baş ağrısı,
• baş dönmesi,
• halsizlik,
• dikkat azalması,
• sersemlik

gibi belirtilere yol açabiliyor.

Durum ağırlaştığında bilinç değişikliği, nöbet ve bilinç kaybı görülebiliyor.

Dünya Sağlık Örgütü sıcak havanın mevcut serebrovasküler hastalıkları da kötüleştirebildiğini belirtiyor.

Ancak sıcak hava ile inme arasındaki ilişki de kişisel risk faktörlerinden bağımsız değerlendirilemez. “Sıcak hava doğrudan felç yapar” şeklinde kesin bir ifade bilimsel açıdan doğru değil.

Multipl skleroz neden yeni araştırmada dikkat çekti?

Science Advances araştırmasında dikkat çeken tanılardan biri multipl skleroz oldu.

Multipl sklerozlu bazı kişilerde vücut sıcaklığındaki küçük artışlar bile mevcut nörolojik belirtilerin geçici olarak belirginleşmesine yol açabiliyor.

Bu durum yeni bir hastalık atağı oluştuğu anlamına gelmeyebilir. Vücut sıcaklığı normale döndüğünde belirtiler de gerileyebilir.

Yeni araştırma multipl skleroz ile aşırı sıcak arasındaki ilişkinin akut sağlık hizmetlerinde de görülebileceğine işaret ederken, bu bulgunun farklı nüfuslarda yapılacak çalışmalarla desteklenmesi gerekiyor.

Ruh sağlığı da sıcak havadan etkilenebilir

Aşırı sıcak ile ruh sağlığı arasındaki ilişki son yıllarda giderek daha fazla araştırılıyor.

Yüksek sıcaklık;

• uyku düzeninin bozulması,
• fiziksel stres,
• huzursuzluk,
• sıvı kaybı,
• kullanılan bazı ilaçların sıcakla etkileşimi

gibi birçok mekanizma üzerinden ruhsal iyilik halini etkileyebiliyor.

Daha önce yayımlanan sistematik inceleme ve meta-analizlerde de sıcaklık artışı ile ruh sağlığıyla ilişkili bazı hastane ve acil servis başvuruları arasında ilişki bulundu.

Ancak araştırmalar arasında farklılıklar bulunuyor. Bu nedenle sıcaklığın her psikiyatrik hastalığı aynı biçimde etkilediği söylenemez.

Gebelik döneminde de sıcaklık önemli

Gebelik sırasında kalp-damar sistemi ve metabolizmada önemli fizyolojik değişiklikler yaşanıyor.

Bu nedenle gebeler de sıcaklıktan daha fazla etkilenebilen gruplar arasında değerlendiriliyor.

Nature Medicine'da yayımlanan kapsamlı bir sistematik derleme ve meta-analizde 66 ülkeden 198 araştırma incelendi.

Araştırmalarda sıcaklık maruziyeti ile erken doğum başta olmak üzere bazı anne, fetüs ve yenidoğan sonuçları arasında ilişkiler bildirildi.

Ancak çalışmalar kullanılan sıcaklık ölçütleri ve araştırma tasarımları açısından birbirinden farklıydı. Bu nedenle tek bir sıcak günün mutlaka gebelik komplikasyonuna yol açacağı şeklinde bir sonuç çıkarılamaz.

Yaşlılar neden daha yüksek risk altında?

Yaş ilerledikçe vücudun sıcaklığı düzenleme yeteneği azalabiliyor.

Susama hissinin zayıflaması, terleme kapasitesindeki değişiklikler, kronik hastalıkların daha sık görülmesi ve birden fazla ilaç kullanılması riski artırabiliyor.

Bu nedenle özellikle 65 yaş üzerindeki kişilerin sıcak hava dalgalarında daha yakından takip edilmesi gerekiyor.

Tek başına yaşayan ve günlük ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan yaşlıların sıcak günlerde aileleri, yakınları veya bakım verenler tarafından düzenli olarak kontrol edilmesi de önemli.

Kimler daha fazla risk altında?

Aşırı sıcak herkesi etkileyebilir. Ancak risk bazı gruplarda daha yüksek.

Özellikle;

• ileri yaştaki kişiler,
• bebekler ve küçük çocuklar,
• kalp-damar hastalığı bulunanlar,
• kronik akciğer hastalığı veya astımı bulunanlar,
• böbrek hastaları,
• diyabet hastaları,
• hamileler,
• bazı nörolojik veya ruhsal hastalıkları bulunanlar,
• hareket kısıtlılığı olan kişiler,
• açık havada çalışanlar,
• yoğun fiziksel egzersiz yapanlar

sıcak dönemlerde daha dikkatli olmalı.

Bazı ilaçlar sıcakla birlikte riski artırabilir

Sıcak havalarda yalnızca hastalıklar değil, kullanılan ilaçlar da önem kazanıyor.

Bazı ilaçlar susama hissini, terlemeyi, dolaşımı, tansiyonu veya vücudun sıcaklık düzenleme mekanizmasını etkileyebiliyor.

CDC'nin klinisyenler için hazırladığı rehberde özellikle;

• diüretikler,
• bazı tansiyon ilaçları,
• beta blokerler,
• antikolinerjik ilaçlar,
• bazı antidepresanlar,
• bazı antipsikotikler

sıcak havalarda özel değerlendirme gerektirebilen ilaç grupları arasında gösteriliyor.

Örneğin diüretikler sıvı ve elektrolit kaybını artırabilirken, bazı ilaçlar terlemeyi veya susama hissini değiştirebiliyor.

Ancak burada en önemli mesaj şu:

Hava sıcak diye herhangi bir ilaç kendi kendine azaltılmamalı, bırakılmamalı veya dozu değiştirilmemeli.

Özellikle kronik hastalığı olan kişiler sıcak dönemlerde ilaçlarıyla ilgili bir değişiklik gerekip gerekmediğini hekimleriyle görüşmeli.

“Bol bol su için” önerisi herkes için aynı değil

Sıcak havalarda yeterli sıvı almak temel korunma yöntemlerinden biri.

Ancak herkese belirli ve aynı miktarda su önermek doğru değil.

Kişinin yaşı, yaptığı fiziksel aktivite, bulunduğu ortam, terleme miktarı ve mevcut hastalıkları günlük sıvı ihtiyacını değiştirebilir.

Özellikle kalp yetmezliği veya ileri böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması önerilmiş kişiler gelişigüzel şekilde çok fazla su tüketmemeli.

Bu kişilerin sıcak günlerde ne kadar sıvı tüketmesi gerektiğini kendi hekimleriyle değerlendirmesi daha güvenli.

Hangi belirtilerde acil yardım gerekli?

Sıcak havada hafif baş dönmesi, susama, aşırı terleme ve halsizlik erken uyarı belirtileri olabilir.

Ancak;

• bilinç bulanıklığı,
• anlamsız veya alışılmadık davranışlar,
• belirgin sersemlik,
• bayılma,
• nöbet,
• bilinç kaybı,
• çok yüksek vücut sıcaklığı

gibi belirtiler sıcak çarpması açısından alarm kabul edilmeli.

Sıcak çarpması tıbbi acil durumdur.

Bu belirtiler varsa kişinin yalnızca su içerek veya dinlenerek düzelmesini beklemek yerine acil tıbbi yardım istenmesi gerekir.

Sıcaktan korunmak için neler yapılabilir?

Sıcak havanın sağlık üzerindeki etkilerinin önemli bölümü alınabilecek önlemlerle azaltılabilir.

Dünya Sağlık Örgütü özellikle;

• günün en sıcak saatlerinde dışarıda geçirilen süreyi azaltmayı,
• ağır fiziksel aktiviteleri daha serin saatlere bırakmayı,
• mümkün olduğunca gölgede veya serin ortamlarda bulunmayı,
• hafif ve bol kıyafetler giymeyi,
• düzenli sıvı tüketmeyi,
• evleri gündüz güneşten koruyup daha serin saatlerde havalandırmayı

öneriyor.

Yaşlılar, kronik hastalığı bulunanlar ve düzenli ilaç kullananlar ise sıcak hava dalgalarında sağlık durumlarını daha yakından takip etmeli.

Sıcaklığın sağlık yükü düşündüğümüzden daha geniş olabilir

Aşırı sıcak yalnızca bunaltıcı bir hava koşulu veya geçici bir konfor sorunu değil.

Vücudun kendisini soğutmaya çalışması dolaşım sistemini, böbrekleri ve sıvı-elektrolit dengesini doğrudan etkiliyor. Mevcut kronik hastalıklar da bu fizyolojik yük altında kötüleşebiliyor.

2026'da yayımlanan yeni araştırmanın 33 farklı tanıyla ilişki saptaması ise sıcaklığın sağlık sistemine getirdiği yükün yalnızca sıcak çarpması ve susuzluk vakaları üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğine işaret ediyor.

Özellikle kalp-damar, böbrek ve solunum hastalıkları bulunanlar, diyabet hastaları, yaşlılar ve düzenli ilaç kullananların sıcak hava dalgalarında belirtilerini daha yakından izlemesi önem taşıyor.

KAYNAKLAR

Jang H, Graffy PM, Barrett BW, Horton DE, Chan JL, Kho AN.
Identifying heat-related diagnoses in emergency department visits among adults in Chicago: A heat-wide association study.
Science Advances. 2026;12(35).
DOI: 10.1126/sciadv.aed3977

World Health Organization Regional Office for Europe.
#KeepCool in the heat.
8 Haziran 2026.

World Health Organization Regional Office for Europe.
Heat–health action plans: guidance, second edition.
2026.

World Health Organization.
Heat and health.
31 Temmuz 2026.

Centers for Disease Control and Prevention.
Heat and Medications – Guidance for Clinicians.
18 Eylül 2025.

Lakhoo DP ve arkadaşları.
A systematic review and meta-analysis of heat exposure impacts on maternal, fetal and neonatal health.
Nature Medicine. 2025;31:684–694.
Çevrim içi yayın: 5 Kasım 2024.
DOI: 10.1038/s41591-024-03395-8

Liu J ve arkadaşları.
Hot weather as a risk factor for kidney disease outcomes: A systematic review and meta-analysis of epidemiological evidence.
Science of the Total Environment. 2021;801:149806.
DOI: 10.1016/j.scitotenv.2021.149806