Multipl skleroz (MS), beyin, omurilik ve görme sinirlerini içine alan merkezi sinir sistemini etkileyen bağışıklık aracılı bir hastalıktır. Belirtiler sinir sisteminde hangi bölgenin etkilendiğine göre değişir. Uyuşma ve karıncalanma, tek gözde görme azalması, kas güçsüzlüğü, denge bozukluğu, çift görme ve belirgin yorgunluk sık karşılaşılan yakınmalar arasındadır.
Ancak bu belirtilerden birinin bulunması kişide MS olduğu anlamına gelmez. Benzer şikâyetler çok sayıda nörolojik, metabolik, enfeksiyöz ve damar hastalığında da ortaya çıkabilir. MS tanısı belirtilerin öyküsü, nörolojik muayene ve gerekli görüldüğünde MR ile diğer incelemelerin birlikte değerlendirilmesiyle konur.
MS’in ilk belirtileri neler olabilir?
MS’in başlangıcı herkeste aynı değildir. Bazı kişilerde ilk dikkat çeken sorun görmeyle ilgili olurken bazı kişilerde uyuşma, güçsüzlük veya denge problemi ön plana çıkabilir.
Sık görülebilen belirtiler arasında şunlar yer alır:
• Kol, bacak veya vücudun bir bölümünde uyuşma ve karıncalanma
• Bir kol veya bacakta güçsüzlük
• Tek gözde bulanık görme ya da görme kaybı
• Göz hareketleri sırasında ağrı
• Çift görme
• Yürüme ve denge sorunları
• Koordinasyon bozukluğu
• Baş dönmesi veya vertigo
• Kaslarda sertlik ve spazm
• Belirgin yorgunluk
• Mesane ve bağırsak kontrolünde değişiklikler
• Hafıza, dikkat ve düşünme güçlüğü
• Duygudurum değişiklikleri
Belirtilerin türü ve şiddeti kişiden kişiye önemli ölçüde farklılık gösterebilir.
Tek gözde ağrı ve görme azalması MS belirtisi olabilir mi?
MS’in dikkat çeken nörolojik bulgularından biri optik nörittir. Görme sinirindeki iltihaplanmaya bağlı olarak genellikle tek gözde görme azalması ortaya çıkabilir.
Görme bulanıklaşabilir, renkler daha soluk algılanabilir ve göz hareketleri ağrılı olabilir. Görme kaybı saatler veya günler içinde gelişebilir.
Bununla birlikte her görme bozukluğu optik nörit veya MS anlamına gelmez. Özellikle aniden başlayan görme kaybının farklı ve acil nedenleri de olabilir.
Uyuşma ve karıncalanma MS’te nasıl olur?
MS, beyinden ve omurilikten gelen sinir sinyallerinin iletimini etkileyebildiği için uyuşma, karıncalanma veya farklı duyusal hisler ortaya çıkabilir.
Şikâyetler elde, kolda, bacakta, yüzde veya gövdede hissedilebilir. Bazı kişiler boynunu öne doğru eğdiğinde omurgadan kollara ya da bacaklara yayılan kısa süreli elektrik çarpması benzeri bir his tarif eder. Bu bulgu Lhermitte belirtisi olarak adlandırılır.
Lhermitte belirtisi MS’te görülebilir ancak MS’e özgü değildir ve farklı omurilik hastalıklarında da ortaya çıkabilir.
MS dengeyi ve yürümeyi etkileyebilir mi?
Evet. MS, hareketi ve koordinasyonu yöneten sinir yollarını etkilediğinde dengesizlik, sendeleme, koordinasyon kaybı ve yürüme güçlüğü görülebilir.
Kas güçsüzlüğü, kas sertliği veya istemsiz spazmlar da hareket kabiliyetini zorlaştırabilir.
Bazı kişilerde baş dönmesi veya çevrenin dönüyormuş gibi hissedildiği vertigo da görülebilir.
MS yorgunluğu normal yorgunluktan farklı olabilir
Yorgunluk MS’te sık bildirilen ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyebilen yakınmalardan biridir.
Kişi yeterince dinlenmiş olsa bile yoğun halsizlik yaşayabilir. Bununla birlikte yorgunluk tek başına MS belirtisi değildir. Kansızlık, tiroit hastalıkları, enfeksiyonlar, uyku bozuklukları, ilaçlar ve çok sayıda başka durum da benzer yakınmaya yol açabilir.
Bu nedenle uzun süren veya açıklanamayan yorgunlukta nedenin araştırılması önemlidir.
Her belirti artışı MS atağı mıdır?
Hayır. Gerçek bir MS atağında genellikle yeni bir nörolojik belirti ortaya çıkar veya daha önce bulunan bir belirti belirgin biçimde kötüleşir ve durum en az 24 saat sürer.
Yeni atağın değerlendirilmesinde enfeksiyon, ateş veya vücut sıcaklığındaki yükselme gibi belirtileri geçici olarak artırabilecek durumların bulunup bulunmadığı da dikkate alınır.
Özellikle sıcaklık artışı bazı kişilerde daha önce var olan MS belirtilerini geçici olarak kötüleştirebilir. Bu durum yeni bir hastalık aktivitesinden kaynaklanan gerçek atakla aynı değildir.
Tek bir belirtiyle MS tanısı konur mu?
Hayır. MS tanısını doğrulayan tek bir belirti veya tek bir kan testi bulunmaz.
Nörolog hastanın geçmişte ve günümüzde yaşadığı nörolojik belirtileri değerlendirir ve ayrıntılı nörolojik muayene yapar. Beyin ve omurilik MR görüntülemesi tanıda önemli bir yer tutar.
Gerekli durumlarda beyin-omurilik sıvısının incelenmesi, kan testleri veya sinirlerin elektriksel yanıtlarını ölçen ek incelemeler de kullanılabilir.
Amaç yalnızca MS ile uyumlu bulguları göstermek değil, benzer belirtilere yol açabilecek başka hastalıkları da dışlamaktır.
Hangi belirtilerde acil değerlendirme gerekir?
Yeni ortaya çıkan nörolojik belirtiler her zaman MS’e bağlanmamalıdır.
Özellikle aniden gelişen:
• Tek taraflı kol veya bacak güçsüzlüğü
• Yüzde kayma
• Konuşma bozukluğu
• Ani görme kaybı veya belirgin görme bozukluğu
• Şiddetli denge ve koordinasyon kaybı
gibi bulgular inme dahil acil hastalıkların belirtisi olabilir. Bu tür durumlarda zaman kaybetmeden acil sağlık değerlendirmesi gerekir.
TIBBİ UYARI
MS belirtileri birçok farklı hastalıkta görülebilir. Uyuşma, görme değişikliği, güç kaybı veya denge sorunu tek başına MS tanısı anlamına gelmez. Yeni, tekrarlayan veya kalıcı nörolojik yakınmalarda nöroloji değerlendirmesi gerekir.
KAYNAKLAR
WebMD — Multiple Sclerosis (MS) Symptoms
Mayo Clinic — Multiple Sclerosis: Symptoms and Causes
