SEDİMANTASYON (ESR) NEDİR?
Sedimantasyon, diğer adıyla eritrosit sedimentasyon hızı (ESR veya ESH), kırmızı kan hücrelerinin bir saat içinde tüpün dibine ne kadar hızlı çöktüğünü ölçer.
Vücutta inflamasyon olduğunda bazı kan proteinleri eritrositlerin birbirine yapışmasını kolaylaştırabilir ve hücreler daha hızlı çöker. Bu nedenle ESR yükselir.
Ancak sedimantasyon özgül bir test değildir. Yüksek çıkması tek başına enfeksiyon, romatizma veya kanser tanısı koydurmaz.
SEDİMANTASYON KAÇ OLMALI?
Normal değer yaşa, cinsiyete ve kullanılan yönteme göre değişebilir.
Westergren yönteminde örnek referanslar:
50 yaş altı erkek: 15 mm/saatten düşük
50 yaş üstü erkek: 20 mm/saatten düşük
50 yaş altı kadın: 20 mm/saatten düşük
50 yaş üstü kadın: 30 mm/saatten düşük
Bunlar evrensel sınırlar değildir. Kişinin kendi laboratuvar raporundaki referans aralığı esas alınmalıdır.
SEDİMANTASYON 20 NE DEMEK?
20 mm/saat sonucunun normal olup olmadığı yaş ve cinsiyete göre değişir.
Örneğin genç bir erkekte laboratuvar üst sınırının üzerinde olabilirken, 50 yaş üzerindeki bir erkekte veya bazı kadınlarda normal sınırlar içerisinde bulunabilir.
Bu nedenle ESR 20 tek başına “yüksek” olarak etiketlenmemelidir.
SEDİMANTASYON 30 NE DEMEK?
30 mm/saat bazı kişilerde hafif yüksek, bazı yaş ve cinsiyet gruplarında ise üst sınıra yakın bir sonuç olabilir.
Yakın zamanda geçirilen enfeksiyon, anemi, gebelik, inflamatuvar hastalıklar ve yaş gibi faktörler sonucu etkileyebilir.
SEDİMANTASYON 50 NE DEMEK?
50 mm/saat çoğu yetişkin referans aralığının üzerindedir ve belirgin ESR yüksekliği olarak değerlendirilebilir.
Ancak rakam nedenini göstermez.
Enfeksiyonlar, romatolojik hastalıklar, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, böbrek hastalıkları ve başka inflamatuvar durumlarda görülebilir.
SEDİMANTASYON 100 NE DEMEK?
100 mm/saat çok belirgin sedimantasyon yüksekliğidir ve genellikle nedeninin açıklanması gerekir.
Ciddi enfeksiyonlar, sistemik inflamatuvar veya otoimmün hastalıklar, dev hücreli arterit, polimiyalji romatika ve bazı hematolojik ya da diğer hastalıklarda çok yüksek ESR görülebilir.
Ancak “ESR 100 = kanser” veya “ESR 100 = kesin enfeksiyon” şeklinde bir yorum doğru değildir.
SEDİMANTASYON YÜKSEKLİĞİ NEDEN OLUR?
ESR çok farklı nedenlerle yükselebilir.
Bunlar arasında:
Enfeksiyonlar
Romatoid artrit ve diğer otoimmün hastalıklar
Vaskülitler
Polimiyalji romatika
Dev hücreli arterit
İnflamatuvar bağırsak hastalıkları
Böbrek hastalıkları
Anemi
Gebelik
Bazı hematolojik ve diğer kanserler
yer alabilir.
Bu nedenle yüksek sedimantasyonun nedeni belirtiler ve diğer laboratuvar testleriyle birlikte araştırılır.
SEDİMANTASYON YÜKSEKLİĞİ KANSER Mİ?
Hayır.
Bazı kanserlerde ESR yükselebilir ancak sedimantasyon bir kanser testi değildir.
Enfeksiyon, otoimmün hastalık, anemi ve çok sayıda başka durum çok daha benzer bir yüksekliğe yol açabilir.
Yalnızca ESR sonucuyla kanser tanısı veya kanser şüphesi oluşturmak doğru değildir.
SEDİMANTASYON YÜKSEKLİĞİ ROMATİZMA MI?
Her zaman değil.
Romatoid artrit, polimiyalji romatika ve bazı vaskülitlerde ESR yükselebilir. Ancak aynı sonuç enfeksiyon veya başka inflamatuvar hastalıklarda da görülebilir.
Romatolojik hastalık değerlendirmesinde belirtiler, muayene ve hastalığa göre CRP, RF, Anti-CCP, ANA gibi diğer testler birlikte kullanılabilir.
CRP NORMAL AMA SEDİMANTASYON YÜKSEK OLABİLİR Mİ?
Evet.
ESR ve CRP aynı şeyi ölçmez ve aynı hızda değişmez.
Sedimantasyon yaş, anemi, gebelik ve kırmızı kan hücrelerinin özellikleri gibi faktörlerden daha fazla etkilenebilir. Ayrıca inflamasyon düzeldikten sonra ESR'nin normale dönmesi CRP'ye göre daha yavaş olabilir.
Bu nedenle CRP normal olduğu halde ESR yüksek bulunabilir.
CRP İLE SEDİMANTASYON ARASINDAKİ FARK NEDİR?
CRP, karaciğer tarafından inflamasyona yanıt olarak üretilen bir proteinin düzeyini ölçer.
Sedimantasyon ise kırmızı kan hücrelerinin tüpte ne kadar hızlı çöktüğünü ölçer ve inflamasyonu dolaylı olarak gösterir.
CRP genellikle akut inflamasyondaki değişikliklere daha hızlı yanıt verir. ESR ise daha yavaş değişebilir ve yaş, anemi gibi faktörlerden daha fazla etkilenebilir.
ANEMİ SEDİMANTASYONU YÜKSELTİR Mİ?
Evet.
Anemi ESR'nin yükselmesine katkıda bulunabilir. Bu nedenle yüksek sedimantasyon sonucunu değerlendirirken hemoglobin ve tam kan sayımı da önemli olabilir.
Yalnızca yüksek ESR nedeniyle inflamatuvar hastalık tanısı konulmamalıdır.
YAŞ İLERLEDİKÇE SEDİMANTASYON YÜKSELİR Mİ?
Evet.
Sedimantasyon değerleri yaşla birlikte doğal olarak yükselebilir. Kadınlarda da referans sınırları genellikle erkeklere göre biraz daha yüksektir.
Bu nedenle 70 yaşındaki bir kişinin sonucu ile 25 yaşındaki bir kişinin sonucu aynı sınırlarla değerlendirilmemelidir.
SEDİMANTASYON DÜŞÜKLÜĞÜ NEDEN OLUR?
Düşük sedimantasyon çoğu zaman yüksek ESR kadar klinik önem taşımaz.
Polisitemi yani kırmızı kan hücrelerinin fazla olması, orak hücre hastalığı, çok yüksek beyaz kan hücresi sayısı ve bazı kan veya protein bozukluklarında ESR düşük bulunabilir.
Tek başına düşük ESR sonucu genellikle belirli bir hastalığı göstermez.
SEDİMANTASYON NASIL DÜŞER?
Amaç sedimantasyon rakamını doğrudan düşürmek değildir.
Enfeksiyon varsa enfeksiyon, otoimmün hastalık varsa inflamatuvar hastalık, anemi varsa aneminin nedeni tedavi edilir.
Altta yatan durum düzeldiğinde ESR zamanla düşebilir. Sedimantasyonu düşürmek amacıyla kendi kendine ilaç kullanılmamalıdır.
SEDİMANTASYON NE ZAMAN ÖNEMLİDİR?
Belirgin veya tekrarlayan ESR yüksekliği özellikle açıklanamayan ateş, kilo kaybı, gece terlemesi, kalıcı eklem şişliği veya başka sistemik belirtilerle birlikteyse değerlendirilmelidir.
50 yaş üzerindeki bir kişide yeni başlayan şiddetli baş ağrısı, saçlı deride hassasiyet, çene ağrısı veya görme değişikliği varsa dev hücreli arterit açısından hızlı değerlendirme gerekebilir.
SIK SORULAN SORULAR
Sedimantasyon 20 yüksek mi?
Yaş ve cinsiyete göre değişir. Bazı kişilerde normal, bazılarında hafif yüksek olabilir.
Sedimantasyon 50 tehlikeli mi?
Belirgin yüksek bir sonuçtur ancak tek başına tehlikenin derecesini veya nedeni göstermez. Klinik bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.
Sedimantasyon 100 kanser mi?
Hayır. Çok yüksek ESR ciddi enfeksiyon ve inflamatuvar hastalıklar dahil birçok nedenle görülebilir. Kanser tanısı koydurmaz.
CRP normal sedimantasyon yüksek olabilir mi?
Evet. ESR yaş, anemi ve gebelik gibi faktörlerden etkilenebilir ve inflamasyon sonrasında CRP'den daha yavaş normale dönebilir.
Sedimantasyon yüksek ama hiçbir şikâyet yoksa ne olur?
Tek sonuç üzerinden hastalık tanısı konulmaz. Yüksekliğin derecesi, kalıcı olup olmadığı, yaş, tam kan sayımı ve diğer klinik bulgular değerlendirilir.
TIBBİ UYARI
Sedimantasyon yüksekliği tek başına enfeksiyon, romatolojik hastalık veya kanser tanısı değildir. Çok yüksek veya tekrarlayan sonuçlara açıklanamayan ateş, kilo kaybı, kalıcı eklem şişliği ya da yeni görme sorunları gibi belirtiler eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.
KAYNAKLAR
MedlinePlus Medical Encyclopedia — ESR
Mayo Clinic — Sed Rate (Erythrocyte Sedimentation Rate)
