Sağlıklı beslenmeyle ilişkili kan göstergeleri, kişinin ne yediği hakkında ipuçları taşısa da beslenme kalitesini tek başına ortaya koymuyor. Birleşik Krallık’taki 204.938 yetişkinin verilerini inceleyen araştırma, bu göstergelerin genel sağlık durumunu da yansıtabileceğine işaret ediyor.
Communications Medicine dergisinde 26 Eylül’de yayımlanan gözlemsel çalışma, beslenmeyle bağlantılı kan profillerini hastalık riski ve tahmini yaşam süresiyle ilişkilendirdi. Ancak sonuçlar, diyet değişikliğinin hastalıkları önlediğini veya ömrü uzattığını kanıtlamıyor.
EAT-Lancet diyeti nasıl bir beslenme modeli?
EAT-Lancet yaklaşımında sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve kuruyemişler öne çıkıyor. Balık, süt ürünleri ve et daha sınırlı miktarlarda yer buluyor. Model, insan sağlığını destekleyen beslenmeyle çevresel sürdürülebilirliği birlikte ele alıyor.
Bütün hayvansal gıdaların bırakılmasını gerektirmeyen bu yaklaşım, farklı mutfaklara ve kişisel ihtiyaçlara uyarlanabiliyor. Tek bir besine değil, beslenmenin bütününe odaklanıyor.
Araştırmada beslenme ve kan verileri nasıl karşılaştırıldı?
UK Biobank katılımcıları, araştırmaya alındıklarında 40–69 yaşındaydı. Önceki 24 saatte tüketilen yiyecekleri sorgulayan anketlerle diyete uyum puanı hesaplandı. Ortalama 14 yıllık izlemde 45 sağlık sonucu değerlendirildi.
Kan analizleri, gerekli ölçümleri bulunan daha küçük gruplarda yapıldı. Araştırmacılar beslenme puanıyla ilişkili 163 protein ve 37 metabolitten oluşan iki profil belirledi. Metabolitler, vücuttaki kimyasal süreçlerde oluşan veya kullanılan küçük moleküllerdir.
Kan profilleri neden yalnızca beslenmeyi anlatmıyor?
Bu profiller, bazı hastalıklarla kişilerin bildirdiği beslenme puanından daha güçlü ilişkiler gösterdi. Protein profilinde akciğer kanseriyle, metabolit profilinde diyabetle ters yönlü ilişkiler öne çıktı.
Ancak güçlü ilişki, beslenmenin daha doğru ölçüldüğü anlamına gelmiyor. Kan göstergeleri, henüz tanı konmamış hastalıklardan ve başka sağlık etkenlerinden de etkilenebilir.
Nitekim metabolit profili Parkinson hastalığı açısından daha yüksek riskle de ilişkiliydi. Araştırmacılar bunun, EAT-Lancet diyetinin Parkinson’a neden olduğu şeklinde yorumlanamayacağını vurguladı.
Yaşam süresi hesabı kişisel bir vaat değil
Beslenme puanı en yüksek ve en düşük gruplar karşılaştırıldığında, 45 yaş için modellenen kalan yaşam beklentisinde yaklaşık üç aylık fark bulundu. Kan profillerine göre yapılan karşılaştırmalarda farklar daha büyüktü.
Bunlar istatistiksel tahminlerdir; diyeti uygulayan kişinin kazanacağı süreyi göstermez.
Bu bulgular günlük hayatta nasıl yorumlanmalı?
Çalışma, beslenme anketlerinin yerini alacak doğrulanmış bir kan testi sunmuyor. Kan örneklerinin yalnızca bir kez değerlendirilmesi ve katılımcıların çoğunun beyaz olması da sonuçların genellenmesini sınırlıyor.
Araştırmanın pratik mesajı, beslenme değerlendirmesinde kişinin yediklerinin hâlâ temel bilgi olduğudur. Moleküler ölçümler bu bilgiyi tamamlayabilir; kişiye özel önerilerde kullanılmaları için ek araştırma gerekir.
KAYNAKLAR
1. Communications Medicine — Plasma multi-omics signatures of the EAT-Lancet diet and associations with health outcomes — 26 Eylül 2026.
2. News-Medical — Blood markers linked to healthy eating may reflect more than food choices — 28 Eylül 2026.
3. EAT — The Planetary Health Diet.
