PROLAKTİN (PRL) NEDİR?
Prolaktin, beynin tabanındaki hipofiz bezinden salgılanan bir hormondur. En bilinen görevi doğum sonrasında süt üretimini desteklemektir.
Kan tahlilinde PRL veya prolaktin olarak görülebilir. Gebelik ve emzirme dışında yüksek çıkması ise tek başına hipofiz tümörü anlamına gelmez. Stres, bazı ilaçlar, hipotiroidi, böbrek hastalığı ve başka nedenler de prolaktini yükseltebilir.
PROLAKTİN KAÇ OLMALI?
Tek bir evrensel normal prolaktin değeri yoktur.
Örneğin Mayo Clinic Laboratories erişkin erkeklerde 4,0–15,2 ng/mL, erişkin kadınlarda 4,8–23,3 ng/mL referans aralığını kullanır.
MedlinePlus ise erkeklerde 20 ng/mL, gebe olmayan kadınlarda 25 ng/mL altındaki değerleri genel referans olarak verir.
Gebelikte prolaktin çok daha yüksek olabilir.
Bu nedenle kişinin kendi laboratuvar raporundaki referans aralığı esas alınmalıdır.
PROLAKTİN 25 NE DEMEK?
25 ng/mL sonucu cinsiyete ve laboratuvar sınırına göre farklı yorumlanır.
Gebe olmayan bir kadında bazı laboratuvarlarda üst sınıra yakın veya hafif yüksek kabul edilebilir. Bir erkekte ise çoğu referans aralığının üzerindedir.
Hafif yüksekliklerde stres, egzersiz, meme uyarılması ve kullanılan ilaçlar gibi geçici nedenler özellikle önemlidir.
PROLAKTİN 50 NE DEMEK?
50 ng/mL gebelik dışında çoğu yetişkin referans aralığının üzerindedir.
İlaç kullanımı, hipotiroidi, böbrek hastalığı veya hipofiz bölgesini etkileyen durumlarda görülebilir.
Bu düzey tek başına prolaktinoma tanısı koydurmaz. Beklenmedik yüksekliklerde ölçüm uygun koşullarda tekrarlanabilir.
PROLAKTİN 100 NE DEMEK?
100 ng/mL belirgin prolaktin yüksekliğidir.
Prolaktinoma olasılığı değerlendirilir ancak bu değerin tek başına hipofizde tümör bulunduğunu kanıtlamadığı unutulmamalıdır.
Bazı ilaçlar ve başka hastalıklar da önemli prolaktin yükselmelerine yol açabilir. TSH, ilaç listesi ve gerektiğinde hipofiz değerlendirmesi önem kazanır.
PROLAKTİN 200 NE DEMEK?
200 ng/mL oldukça belirgin hiperprolaktinemidir.
Bu düzeylerde prolaktinoma olasılığı daha fazla dikkate alınır ancak rakam tek başına kesin tanı değildir.
Mayo Clinic Laboratories, orta düzeydeki prolaktin artışlarının prolaktin üreten hipofiz adenomunu güvenilir biçimde göstermediğini; büyük prolaktinomalarda değerlerin sıklıkla daha yüksek olduğunu belirtmektedir.
PROLAKTİN YÜKSEKLİĞİ NEDEN OLUR?
Gebelik ve emzirme prolaktinin fizyolojik olarak yükseldiği başlıca durumlardır.
Gebelik dışındaki nedenler arasında:
Prolaktinoma
Hipofiz veya hipotalamus bölgesindeki diğer hastalıklar
Hipotiroidi
Böbrek hastalığı
Bazı antidepresanlar
Bazı antipsikotikler
Metoklopramid gibi dopamin sistemini etkileyen ilaçlar
Opioidler
Östrojen içeren bazı tedaviler
Göğüs duvarı veya meme uyarılması
Fiziksel veya duygusal stres
Yoğun egzersiz
yer alabilir.
PROLAKTİN YÜKSEKLİĞİ TÜMÖR MÜ?
Hayır.
Yüksek prolaktinin olası nedenlerinden biri prolaktinomadır ancak çok sayıda tümör dışı neden vardır.
Özellikle hafif ve orta düzey yüksekliklerde kullanılan ilaçların ve tiroid fonksiyonlarının gözden geçirilmesi önemlidir.
Kalıcı ve açıklanamayan belirgin yüksekliğin varlığında hipofiz görüntülemesi gerekebilir.
PROLAKTİNOMA NEDİR?
Prolaktinoma, hipofiz bezinde prolaktin salgılayan ve genellikle iyi huylu olan bir adenomdur.
Küçük prolaktinomalar mikroadenom, 10 mm'den büyük olanlar makroadenom olarak adlandırılır.
Mayo Clinic Laboratories’in yorumuna göre makroadenomlarda prolaktin çoğunlukla 250 ng/mL'nin üzerindedir; 500 ng/mL'nin üzerindeki düzeyler ise makroprolaktinoma açısından çok güçlü bir bulgudur.
Bununla birlikte test sonucu görüntüleme ve klinik değerlendirmeyle birlikte ele alınmalıdır.
PROLAKTİN YÜKSEKLİĞİ KADINLARDA NE YAPAR?
Gebelik dışındaki hiperprolaktinemi kadınlarda adet düzensizliği veya adetin kesilmesine yol açabilir.
Meme başından süt gelmesi, yumurtlamanın bozulması, gebe kalmada güçlük ve cinsel istekte azalma görülebilir.
Uzun süren hiperprolaktinemi östrojen düzeyini azaltarak kemik sağlığını da etkileyebilir.
ERKEKLERDE PROLAKTİN YÜKSEKLİĞİ NE YAPAR?
Erkeklerde yüksek prolaktin testosteron üretimini ve üreme sistemini etkileyebilir.
Cinsel istekte azalma, ereksiyon problemi, infertilite ve hipogonadizm görülebilir.
Büyük hipofiz tümörlerinde baş ağrısı veya görme alanı sorunları da ortaya çıkabilir.
PROLAKTİN STRESTEN YÜKSELİR Mİ?
Evet.
Fiziksel veya duygusal stres prolaktini geçici olarak yükseltebilir. Kan alınmasının kendisi bile bazı kişilerde stres yanıtına neden olabilir.
Yoğun egzersiz ve meme uyarılması da sonucu etkileyebilir.
Bu nedenle hafif beklenmedik yüksekliklerde test uygun koşullarda tekrarlanabilir.
PROLAKTİN TESTİ SABAH MI YAPILMALI?
Prolaktin gün içerisinde değişebilir ve uyku sırasında yükselebilir.
Beklenmedik yüksek sonuçlarda testin erken saatlerde, dinlenmiş koşullarda ve laboratuvarın önerisine göre açlıkla tekrarlanması istenebilir.
Test öncesi yoğun egzersizden ve meme uyarılmasından kaçınılması da sonucu daha sağlıklı değerlendirmeye yardımcı olabilir.
HANGİ İLAÇLAR PROLAKTİNİ YÜKSELTİR?
Dopamin sistemini etkileyen birçok ilaç prolaktini yükseltebilir.
Özellikle bazı antipsikotikler, antidepresanlar, metoklopramid, opioidler ve bazı tansiyon ilaçları bu etkiye sahip olabilir.
Prolaktin yüksek bulunduğunda ilaç listesi mutlaka değerlendirilmelidir.
Ancak yalnızca prolaktin sonucuna bakarak reçeteli ilaç kendi kendine bırakılmamalıdır.
TİROİD HASTALIĞI PROLAKTİNİ YÜKSELTİR Mİ?
Evet.
Hipotiroidi bazı kişilerde prolaktin yüksekliğine neden olabilir.
Bu nedenle açıklanamayan yüksek prolaktinde TSH ve gerektiğinde serbest T4 ölçümü önemli olabilir.
Tiroid sorunu düzeltildiğinde prolaktin de normale dönebilir.
PROLAKTİN YÜKSEK AMA ŞİKÂYET YOKSA NE DEMEK?
Belirgin şikâyeti olmayan kişilerde makroprolaktin adı verilen biyolojik etkisi daha düşük prolaktin kompleksleri yüksek total prolaktin sonucuna yol açabilir.
Bu nedenle yüksek prolaktin bulunmasına rağmen hiperprolaktinemi belirtileri yoksa makroprolaktin araştırılması düşünülebilir.
Bu durum gereksiz görüntüleme veya tedavinin önlenmesine yardımcı olabilir.
PROLAKTİN YÜKSEKLİĞİNDE MR GEREKİR Mİ?
Her yüksek prolaktin sonucu için otomatik olarak hipofiz MR'ı gerekmez.
Öncelikle gebelik, ilaç kullanımı, hipotiroidi, böbrek hastalığı ve geçici yükselme nedenleri değerlendirilir.
Kalıcı, belirgin ve açıklanamayan hiperprolaktinemi veya baş ağrısı ve görme bozukluğu gibi hipofiz kitlesini düşündüren belirtilerde hipofiz MR'ı gündeme gelebilir.
PROLAKTİN DÜŞÜKLÜĞÜ NE DEMEK?
Düşük prolaktin, yüksekliği kadar sık klinik sorun oluşturmaz.
Hipofiz bezinin yetersiz çalıştığı bazı durumlarda prolaktin düşük olabilir. Doğum sonrası süt üretiminin olmaması gibi belirtilerle birlikteyse hipofiz fonksiyonları değerlendirilebilir.
Tek başına hafif düşük prolaktin çoğu zaman belirli bir hastalık tanısı değildir.
PROLAKTİN NASIL DÜŞÜRÜLÜR?
Tedavi prolaktin rakamına değil, yüksekliğin nedenine yöneliktir.
İlaç kaynaklıysa tedavi hekim tarafından yeniden değerlendirilebilir. Hipotiroidi varsa tiroid hastalığı tedavi edilir.
Prolaktinoma saptanan birçok hastada kabergolin veya bromokriptin gibi dopamin agonistleri prolaktini azaltabilir ve tümörü küçültebilir.
Bu ilaçlar hekim değerlendirmesi olmadan kullanılmamalıdır.
PROLAKTİN NE ZAMAN DAHA FAZLA ÖNEM TAŞIR?
Tekrarlayan belirgin prolaktin yüksekliği değerlendirilmelidir.
Adetlerin kesilmesi, gebelik dışı süt gelmesi, infertilite, erkeklerde cinsel işlev bozukluğu veya testosteron düşüklüğü klinik önemi artırır.
Şiddetli veya yeni başlayan baş ağrısı ve özellikle görme alanında kayıp gibi belirtiler varsa hipofiz bölgesi açısından daha hızlı değerlendirme gerekir.
SIK SORULAN SORULAR
Prolaktin 25 yüksek mi?
Cinsiyete ve laboratuvara bağlıdır. Gebe olmayan kadınlarda üst sınıra yakın olabilirken erkeklerde çoğu laboratuvara göre yüksektir.
Prolaktin 50 tümör mü?
Hayır. İlaçlar, hipotiroidi, stres ve başka nedenlerle de görülebilir. Tek başına prolaktinoma tanısı koydurmaz.
Prolaktin 100 yüksek mi?
Evet, çoğu yetişkin referansına göre belirgin yüksektir. Kalıcıysa nedeni araştırılmalıdır.
Prolaktin 200 prolaktinoma mı?
Prolaktinoma olasılığını artırabilir ancak tek başına kesin tanı değildir. İlaçlar ve diğer nedenler dışlandıktan sonra klinik değerlendirme ve gerektiğinde hipofiz görüntülemesi yapılır.
Prolaktin yüksek ama MR normal olabilir mi?
Evet. İlaçlar, hipotiroidi, böbrek hastalığı, stres veya makroprolaktin gibi hipofiz tümörü dışındaki nedenlerle prolaktin yüksek olabilir.
TIBBİ UYARI
Prolaktin yüksekliği tek başına hipofiz tümörü tanısı değildir. Belirgin ve kalıcı yüksekliğe adet kesilmesi, gebelik dışı süt gelmesi, infertilite, cinsel işlev bozukluğu, yeni şiddetli baş ağrısı veya görme kaybı eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir. Prolaktini etkileyebilecek reçeteli ilaçlar kendi kendine bırakılmamalıdır.
KAYNAKLAR
Mayo Clinic Laboratories — Prolactin, Serum
MedlinePlus Medical Encyclopedia — Prolactin Blood Test
