Momelotinib Nedir? Miyelofibrozis ve Anemide Neden Öne Çıkıyor?
Miyelofibrozis, kemik iliğinin normal kan hücresi üretme kapasitesini bozabilen kronik bir kan hastalığıdır. Hastalarda kansızlık, halsizlik, gece terlemesi, kilo kaybı ve dalak büyümesi gibi sorunlar ortaya çıkabilir. Özellikle anemi ilerledikçe bazı hastalarda düzenli kırmızı kan hücresi transfüzyonuna ihtiyaç duyulabilir.
Momelotinib, bu hasta grubunda kullanılan hedefe yönelik ilaçlardan biridir. ABD'de Ojjaara, Avrupa Birliği'nde ise Omjjara ticari adıyla ruhsatlandırılan ilaç ağızdan tablet şeklinde kullanılır.
Momelotinib ne işe yarar?
Momelotinib bir kinaz inhibitörüdür. Başlıca JAK1, JAK2 ve ACVR1 adı verilen sinyal yolları üzerinde etki gösterir.
JAK-STAT sinyal yolunun aşırı çalışması miyelofibrozisin gelişiminde önemli rol oynar. JAK1 ve JAK2'nin baskılanması hastalığa bağlı iltihabi sinyallerin azaltılmasına, dalak büyümesinin kontrol edilmesine ve gece terlemesi, kaşıntı, kemik ağrısı, karında dolgunluk ve yorgunluk gibi belirtilerin hafiflemesine yardımcı olabilir.
Momelotinibi özellikle dikkat çekici hale getiren noktalardan biri ise ACVR1 üzerindeki etkisidir.
ACVR1 neden önemli?
Miyelofibroziste aneminin tek bir nedeni yoktur. Kemik iliğinin kan üretiminin bozulmasının yanı sıra kronik inflamasyon ve demirin vücutta kullanılmasını düzenleyen mekanizmalar da etkilenebilir.
Bu süreçte hepsidin adı verilen hormon önem taşır. Hepsidin seviyesinin yükselmesi, vücutta demir bulunmasına rağmen bu demirin kırmızı kan hücresi üretiminde yeterince kullanılamamasına katkıda bulunabilir.
Momelotinibin ACVR1'i baskılaması hepsidin düzeylerini azaltabilir ve demirin kırmızı kan hücresi üretimi için kullanılabilirliğini artırabilir. Bu mekanizma, ilacın aneminin eşlik ettiği miyelofibrozis hastalarındaki özel konumunun temelini oluşturuyor.
Momelotinib hangi hastalarda kullanılıyor?
Avrupa Birliği'ndeki onay kapsamında momelotinib; orta veya ağır anemisi bulunan erişkinlerde hastalığa bağlı dalak büyümesi veya diğer belirtilerin tedavisinde kullanılabiliyor.
Tedavi şu miyelofibrozis türlerini kapsayabiliyor:
Primer miyelofibrozis,
Polisitemia vera sonrası gelişen miyelofibrozis,
Esansiyel trombositemi sonrası gelişen miyelofibrozis.
Avrupa'daki endikasyon, daha önce JAK inhibitörü kullanmamış hastalar ile ruxolitinib tedavisi uygulanmış hastaları kapsıyor.
ABD'deki ruhsat ise anemisi bulunan orta veya yüksek riskli primer veya sekonder miyelofibrozisli yetişkinleri içeriyor.
Momelotinib anemiyi tamamen düzeltir mi?
Hayır. Momelotinibin anemi üzerindeki olumlu etkisi, her hastada hemoglobin değerlerinin tamamen normale döneceği veya kan nakli ihtiyacının kesin olarak ortadan kalkacağı anlamına gelmez.
Tedaviye yanıt kişiden kişiye değişebilir. Hastalığın evresi, kemik iliğinin durumu, kan değerleri, önceki tedaviler ve eşlik eden hastalıklar tedavi sonucunu etkileyebilir.
Bununla birlikte klinik araştırmalar, momelotinibin bazı hastalarda kan transfüzyonundan bağımsızlık açısından yarar sağlayabileceğini gösteriyor.
MOMENTUM araştırması ne gösterdi?
Momelotinibin ruhsatlandırılmasında önemli çalışmalardan biri MOMENTUM araştırmasıydı.
Araştırmaya daha önce bir JAK inhibitörü kullanmış, anemisi ve miyelofibrozise bağlı belirtileri bulunan 195 yetişkin hasta dahil edildi. Hastalar momelotinib veya danazol tedavisine ayrıldı.
24. haftada belirtilerde en az yüzde 50 azalma sağlayanların oranı momelotinib grubunda yaklaşık yüzde 25, danazol grubunda ise yüzde 9 olarak bulundu.
Araştırmada kırmızı kan hücresi transfüzyonundan bağımsız hale gelen hastaların oranı momelotinib grubunda yüzde 30, danazol grubunda yüzde 20 olarak bildirildi.
Dalak hacminde en az yüzde 25 azalma ise momelotinib kullanan hastaların yaklaşık yüzde 39'unda, danazol kullananların yaklaşık yüzde 6'sında görüldü.
Bu sonuçlar momelotinibin yalnızca hastalık belirtileri ve dalak büyümesi açısından değil, aneminin tedavi sürecindeki etkileri açısından da değerlendirilmesine neden oldu.
Momelotinib nasıl kullanılır?
Momelotinib ağızdan alınan tablet formunda bir ilaçtır ve tedavi hematoloji uzmanının değerlendirmesiyle planlanır.
Doz; hastanın karaciğer fonksiyonları, kan değerleri, yan etkiler ve birlikte kullanılan diğer ilaçlar gibi faktörlere göre değerlendirilebilir.
Bu nedenle momelotinib hastanın kendi kendine başlayabileceği, dozunu değiştirebileceği veya bırakabileceği bir ilaç değildir.
Momelotinibin yan etkileri nelerdir?
Tedavi sırasında görülebilecek yan etkiler arasında şunlar bulunabilir:
Trombosit sayısında azalma,
İshal,
Bulantı,
Baş dönmesi,
Yorgunluk ve halsizlik,
Karın ağrısı,
Baş ağrısı,
Kanama,
Enfeksiyonlar,
Karaciğer enzimlerinde yükselme.
Özellikle trombositlerin azalması bazı hastalarda önemli olabilir. Bu nedenle tedavi öncesinde ve tedavi sırasında kan sayımlarının takip edilmesi gerekir.
Enfeksiyonlara dikkat edilmeli
Momelotinib bağışıklık sisteminin bazı sinyal yollarını etkilediği için ciddi enfeksiyon riski açısından hastaların değerlendirilmesi gerekir.
Ateş, titreme, uzun süren öksürük, nefes darlığı veya başka enfeksiyon belirtileri gelişmesi durumunda sağlık ekibine haber verilmelidir.
Karaciğer fonksiyonları da izlenebilir
Tedavi sırasında karaciğer enzimlerinde yükselme meydana gelebilir. Bu nedenle doktor gerekli gördüğünde karaciğer fonksiyon testlerini takip edebilir.
Sarılık, koyu renkli idrar, belirgin iştahsızlık veya sağ üst karın bölgesinde ağrı gibi belirtiler ortaya çıkarsa tıbbi değerlendirme gerekebilir.
Tedavi aniden bırakılmamalı
JAK inhibitörlerinin kesilmesinden sonra bazı hastalarda hastalığa bağlı belirtiler yeniden ortaya çıkabilir veya kötüleşebilir.
Bu nedenle momelotinib tedavisinin kesilmesi gerekiyorsa karar hematoloji uzmanıyla birlikte verilmelidir.
Momelotinib ile ruxolitinib aynı ilaç mı?
Hayır.
Her iki ilaç da JAK sinyal yollarını hedeflese de farmakolojik özellikleri ve klinik kullanım alanları aynı değildir.
Momelotinibin JAK1 ve JAK2'nin yanı sıra ACVR1'i de hedeflemesi ve hepsidin-demir metabolizması üzerindeki etkisi, özellikle aneminin eşlik ettiği miyelofibroziste önemli bir farklılık oluşturuyor.
Ancak bu durum momelotinibin her hasta için ruxolitinibden daha uygun olduğu anlamına gelmez. Tedavi seçimi hastanın kan değerlerine, semptomlarına, dalak büyüklüğüne, daha önce aldığı tedavilere ve genel sağlık durumuna göre yapılır.
Momelotinib kanser ilacı mı?
Momelotinib, miyelofibrozis gibi miyeloproliferatif bir kan hastalığında kullanılan hedefe yönelik antineoplastik bir ilaçtır.
Klasik kemoterapi ilaçlarıyla aynı şekilde çalışmaz. Hastalığın oluşumunda rol oynayan belirli hücresel sinyal yollarını hedefler.
Momelotinib miyelofibrozisi tamamen iyileştirir mi?
Momelotinib miyelofibrozisi tamamen ortadan kaldıran bir tedavi olarak kabul edilmez.
Tedavinin amacı hastalığa bağlı belirtileri azaltmak, dalak büyümesini kontrol etmek ve uygun hastalarda anemi ile transfüzyon ihtiyacının yönetilmesine katkı sağlamaktır.
Miyelofibroziste hastalığı tamamen ortadan kaldırma potansiyeli taşıyan yaklaşım uygun hastalarda allojenik kök hücre naklidir. Ancak bu yöntem her hasta için uygun değildir ve önemli riskler taşıdığı için ayrıntılı değerlendirme gerektirir.
Momelotinib neden önemli?
Miyelofibroziste tedaviyi zorlaştıran sorunlardan biri, hastalığın kendisinin ve bazı tedavilerin anemiyi ağırlaştırabilmesidir.
Momelotinibin JAK1 ve JAK2'nin yanı sıra ACVR1-hepsidin yolunu da hedeflemesi, özellikle anemisi bulunan hastalarda farklı bir tedavi seçeneği ortaya koyuyor.
Ancak hangi hastanın bu tedaviden yarar görebileceğine yalnızca ilaç adı veya hemoglobin değerine bakılarak karar verilemez. Hastalığın risk sınıfı, belirtiler, dalak büyüklüğü, trombosit sayısı, transfüzyon ihtiyacı ve önceki tedaviler birlikte değerlendirilmelidir.
Momelotinib reçeteli ve uzman takibi gerektiren bir ilaçtır. Tedavi kararı hematoloji uzmanı tarafından verilmelidir.
